Το άγχος για την κλιματική κρίση μέσα από τα μάτια της Generation Z

Έντονο αποδεικνύεται το φαινόμενο του κλιματικού και οικολογικού άγχους μεταξύ των νέων της γενιάς Ζ, σύμφωνα με πρόσφατες επιστημονικές μελέτες από ελληνικά πανεπιστήμια. Ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, υπό την αναπληρώτρια καθηγήτρια Ίριδα Τσεβρένη, σε συνεργασία με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών και το Ινστιτούτο Δασικών Μεσογειακών Οικοσυστημάτων του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, διαπίστωσε ότι οι νέοι που έχουν γεννηθεί μεταξύ 1997-2012 βιώνουν μια ευρεία γκάμα συναισθημάτων που σχετίζονται με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, τα λεγόμενα οικολογικά συναισθήματα είναι κυρίως αρνητικά. Περιλαμβάνουν θλίψη, αγωνία, μελαγχολία, ανησυχία, θυμό, φόβο, απόγνωση, απώλεια, μοναξιά και ενοχή. Ωστόσο, σε μικρότερο βαθμό εντοπίζονται και θετικά συναισθήματα όπως ελπίδα, ενδυνάμωση και έμπνευση. Το κλιματικό άγχος δεν θεωρείται ασθένεια με παθολογικά αίτια, αλλά ως χρόνια μορφή φόβου για την περιβαλλοντική καταστροφή.

Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται αυξητική τάση στο οικολογικό άγχος, με κύριο εκφραστή τη Γενιά Ζ. Πρόκειται για μια γενιά που μεγάλωσε με την κλιματική κρίση ως πραγματικότητα και χαρακτηρίζεται από ευαισθησία στα κοινωνικά ζητήματα και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η συζήτηση για το περιβάλλον συνδέεται στενά με τη δικαιοσύνη και τις ανισότητες.

Η πρώτη μελέτη της ομάδας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας επικεντρώθηκε στην παγκόσμια βιβλιογραφία για τα συναισθήματα της γενιάς Ζ απέναντι στην κλιματική κρίση. Διαπιστώθηκαν πολύ υψηλά επίπεδα ανησυχίας και άγχους, με τα συναισθήματα να κυμαίνονται από τη θλίψη και τον φόβο μέχρι τον θυμό και την ενοχή. Οι διαφορές μεταξύ «Παγκόσμιου Βορρά» και «Παγκόσμιου Νότου» είναι έντονες: στον Βορρά, το άγχος είναι υψηλό κυρίως σε χώρες με ανεπτυγμένη περιβαλλοντική παιδεία, ενώ στις χώρες της Μεσογείου, όπως η Πορτογαλία και η Ελλάδα, τα επίπεδα εκτινάσσονται λόγω της ευαλωτότητας στα ακραία κλιματικά φαινόμενα. Στον Νότο, τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ακόμη πιο έντονα συναισθήματα, αγγίζοντας τα όρια του «οικο-τραύματος».

Οι πλημμύρες του «Ντάνιελ» και η ψυχολογία των νέων

Η δεύτερη έρευνα της ομάδας πραγματοποιήθηκε δύο μήνες μετά τις καταστροφικές πλημμύρες του “Ντάνιελ” στη Θεσσαλία, με επίκεντρο τους νέους που βίωσαν άμεσα τις συνέπειες. Καταγράφηκαν εξαιρετικά υψηλές τιμές οικολογικού άγχους, αντίστοιχες με αυτές του Παγκόσμιου Νότου. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν κυρίως αρνητικά συναισθήματα όπως θλίψη, φόβο, αδυναμία και οργή.

Τα στοιχεία της έρευνας, που δημοσιεύθηκαν φέτος, δείχνουν πως μόνο το 5% των νέων αισθάνεται αισιοδοξία, ενώ η αδιαφορία αναφέρθηκε επίσης σε χαμηλό ποσοστό. Το 90% πιστεύει ότι το μέλλον είναι τρομακτικό και το 86,7% ανησυχεί για την ασφάλεια της οικογένειάς του. Η πλειοψηφία εξέφρασε δυσπιστία προς τις κυβερνήσεις και θεσμούς, με το 93,3% να θεωρεί ότι οι παράγοντες αγνοούν τις ανησυχίες των πολιτών και το 61,7% να πιστεύει πως δεν ακολουθούν την επιστήμη στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Το 95% δήλωσε δυσπιστία και το 90% αίσθημα προδοσίας όσον αφορά την περιβαλλοντική πολιτική.

Η έρευνα αναδεικνύει την ανάγκη άμεσων μέτρων για την υγεία και το μέλλον των νέων γενεών. Το συναίσθημα της αδυναμίας αποδίδεται στην έλλειψη στήριξης από πολιτικό, οικονομικό και τεχνικό σύστημα, ενώ η οργή συνδέεται με τη θέληση για δράση και ευαισθητοποίηση γύρω από το θέμα της κλιματικής αλλαγής.

Από το άγχος στη δράση: Η απάντηση της γενιάς Ζ

Στην τρίτη φάση της έρευνας, εξετάστηκε η σχέση μεταξύ οικολογικού άγχους και δράσης. Η γενιά Ζ, σε αντίθεση με προηγούμενες γενιές, δεν παθητικοποιείται. Η αδυναμία μετατρέπεται σε επιθυμία για συμμετοχή και δράση, είτε μέσω ακτιβισμού είτε με τοπικές πρωτοβουλίες.

Η γενιά αυτή διευρύνει το ενδιαφέρον της για το περιβάλλον, ξεπερνώντας το προσωπικό όφελος και δείχνοντας ευαισθησία για ολόκληρο τον πλανήτη. Η ευαλωτότητα της Μεσογείου ενισχύει αυτή την ευαισθησία αλλά και τις απαιτήσεις των νέων για αποτελεσματική περιβαλλοντική πολιτική. Παρά τις προκλήσεις, η γενιά Ζ αντιμετωπίζει τις δυσκολίες ως κινητήριο μοχλό για αλλαγή.

Όπως αναφέρει η κ. Τσεβρένη, αν δοθεί προσοχή στη φωνή της γενιάς Ζ, μέσα από την αγωνία αλλά και την αγάπη της για το περιβάλλον, διαφαίνεται μια ελπιδοφόρα προοπτική για το μέλλον.