Διατηρείται η «ψαλίδα» στις επενδύσεις μεταξύ Ελλάδα και Ευρωπαϊκής Ενωσης

Παρά την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας, το χάσμα των επενδύσεων σε σύγκριση με την Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει μεγάλο. Ενδεικτικά, το 2025 στην Ελλάδα οι επενδύσεις άγγιξαν το 16,88% του ΑΕΠ, ωστόσο απέχουν αρκετά από τον μέσο όρο της ΕΕ που ανέρχεται σε 21,32%, όπως και από το προ-κρίσης ανώτατο σημείο της Ελλάδας, που το 2007 έφτασε το 25,53%.

Τα παραπάνω υπογραμμίζει η νέα μελέτη του ΚΕΦΙΜ, σύμφωνα με την οποία οι επενδύσεις σε πάγια στοιχεία ως ποσοστό του εγχώριου ΑΕΠ ξεκινά το 2000 στο 25,94% και συνεχίζει στα ίδια επίπεδα έως και το 2007, όταν κορυφώνεται στο 25,53%. 

Έπειτα όμως ξεκινάει η περίοδος της οικονομικής κρίσης, κατά την οποία καταγράφεται μία από τις βαθύτερες πτώσεις στην πρόσφατη ευρωπαϊκή ιστορία, οδηγώντας τις επενδύσεις στο 10,97% το 2019, που αντιστοιχεί σε μείωση κατά περίπου 14,5 ποσοστιαίες μονάδες εντός 12 χρόνων. 

Από το 2020 και μετά καταγράφεται σταδιακή ανάκαμψη, με τον σχετικό δείκτη να ανέρχεται στο 16,04% το 2024 και 16,88% το 2025, που ωστόσο υπολείπεται του ευρωπαϊκού μέσου όρου. 

Από την άλλη, τα τελευταία 25 χρόνια ο ευρωπαϊκός μέσος όρος παραμένει σχετικά σταθερός. Ενδεικτικά, το 2000 βρίσκεται στο 22,71%, σημειώνοντας ήπια άνοδο το 2007 στο 23,26%, έπειτα υποχωρεί το 2013 στο 19,55% και επανέρχεται στο 21,32% το 2025. Δηλαδή, την περίοδο 2000-2025 ο ελληνικός δείκτης μετακινήθηκε σε εύρος 14,5 ποσοστιαίων μονάδων, ενώ ο ευρωπαϊκός μετακινήθηκε σε εύρος μόλις 4 ποσοστιαίων μονάδων.

Σύμφωνα με τη μελέτη, τρεις είναι οι κλάδοι των επενδύσεων, στους οποίους συγκεντρώνεται η μεγαλύτερη απόκλιση από την ΕΕ: στις κατοικίες, οι οποίες αποτελούν το 2,56% στην Ελλάδα έναντι 5,09% στην ΕΕ-27, στις λοιπές κατασκευές, οι οποίες βρίσκονται στο 3,98% στην Ελλάδα έναντι 5,57% στην ΕΕ και στην πνευματική ιδιοκτησία (2,80% έναντι 4,14%). 

Αξίζει να αναφερθεί πως οι δημόσιες επενδύσεις από την περίοδο της οικονομικής κρίσης έως σήμερα συγκλίνουν με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, επομένως η ψαλίδα των επενδύσεων οφείλεται κυρίως στις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά. 

Οι επιχειρηματικές επενδύσεις είναι σταθερά χαμηλότερες από την υπόλοιπη Ευρώπη τα τελευταία 25 έτη, πορεία που αποτελεί διαρθρωτικό πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας και όχι αμιγώς κυκλικό αποτέλεσμα της κρίσης χρέους, καθώς το χάσμα προϋπήρχε της κρίσης, τονίζει η μελέτη. Συγκεκριμένα, το 2002 η Ελλάδα είχε μόλις 7,92% επιχειρηματικές επενδύσεις έναντι 12,26% στην ΕΕ, ενώ το 2024 η Ελλάδα βρισκόταν στο 8,48% του ΑΕΠ έναντι 12,69% στην ΕΕ-27, διαφορά 4,21 ποσοστιαίες μονάδες,

Από την άλλη, τα ελληνικά νοικοκυριά ήταν παραδοσιακά αρκετά πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, επενδύοντας κυρίως σε κατοικίες, πορεία που γνώρισε ολική κατάρρευση μετά την κρίση. Το 2007 οι επενδύσεις των νοικοκυριών είχαν φτάσει στο 13,49% του ΑΕΠ έναντι 7,01% στην ΕΕ, ενώ μέχρι το 2018 είχαν πέσει στο 1,62%. Παρά την ανάκαμψη στο 3,85% το 2024, παραμένει 1,34 ποσοστιαίες μονάδες κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (5,19%). 

Το «χτύπημα» στις κατοικίες και τις κατασκευές

Οι κατοικίες αποτελούν τη βασική μορφή επένδυσης των ελληνικών νοικοκυριών και παραδοσιακά η χώρα μας ήταν πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το 2007 που οι εν λόγω επενδύσεις κορυφώθηκαν στο 10,99% του ΑΕΠ σε επίπεδα 1,7 φορές υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, που ήταν μόλις στο 6,41%.

Μετά την κρίση, η ελληνική κατοικία υπέστη την πιο βαθιά κατάρρευση οποιασδήποτε κατηγορίας επενδύσεων σε πάγια στοιχεία, καθώς μέχρι το 2017 μειώθηκε κατά 94% και έπεσε σε μόλις 0,61% του ΑΕΠ. Έπειτα ξεκίνησε η σταδιακή ανάκαμψη, με τις επενδύσεις στις κατοικίες ως ποσοστό του ΑΕΠ να αγγίζουν το 2,56% το 2024 και 3,07% το 2025, παραμένοντας ωστόσο 2,53 ποσοστιαίες μονάδες κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, που διαμορφώθηκε σε 5,09% το 2024.

Επιπλέον, ειδοποιός διαφορά της ελληνικής πραγματικότητας σε σχέση με την ευρωπαϊκή είναι πως ο μέσος όρος της ΕΕ-27 κινήθηκε σε σχετικά σταθερό εύρος 4,7%-6,4% από το 2000 έως σήμερα, σε αντίθεση με την Ελλάδα που σημείωσε έντονα σκαμπανευάσματα και οι επενδύσεις σε κατοικίες μετακινήθηκαν σε εύρος 0,6%-11%. 

Αντιστοίχως, κατά την περίοδο της κρίσης οι λοιπές κατασκευές δέχθηκαν με τη σειρά τους ένα βαρύ «χτύπημα», ωστόσο καταγράφουν ανοδική τάση τα τελευταία χρόνια, πιθανότατα λόγω των αυξημένων ευρωπαϊκών επενδύσεων σε υποδομές. 

Συγκεκριμένα, ο σχετικός δείκτης βρέθηκε σε ιστορικό υψηλό το 2001, όταν άγγιξε το 8,09% και κατά την κρίση χρέους κατέρρευσε, φτάνοντας στο 2,77% το 2019. Έπειτα ξεκινάει η σταδιακή ανάκαμψη, φτάνοντας στο 4,21% του ΑΕΠ το 2025, ποσό χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο κατά 1,4 ποσοστιαίες μονάδες (5,61% το 2025).

Δύο εργαλεία για να διορθωθεί η εικόνα

Η μελέτη του ΚΕΦΙΜ καταληγει πως οι βασικές προτεραιότητες οικονομικής πολιτικής για το κλείσιμο της «ψαλίδας» μεταξύ ελληνικών και ευρωπαϊκών επενδύσεων περιστρέφονται γύρω από την ταχύτερη ανάκαμψη του τομέα κατοικίας, καθώς και από την ενίσχυση των ιδιωτικών, και κυρίως επιχειρηματικών, επενδύσεων.

Προς αυτήν την κατεύθυνση, στις αρχές του 2027 θα ξεκινήσουν δύο σχετικά προγράμματα, με στόχο την αναζωπύρωση της αγοράς κατοικίας, αλλά και των επενδύσεων από επιχειρήσεις και κυρίως μικρομεσαίες.

Αρχικά, επιστρέφει το πρόγραμμα «Σπίτι μου 3», το οποίο παρέχει φθηνά δάνεια για αγορά πρώτης κατοικίας, με συνολικό προϋπολογισμό 2 δισ. ευρώ και διευρυμένα κριτήρια επιλεξιμότητας δικαιούχων και κατοικιών. 

Η ανώτατη εμπορική αξία του ακινήτου αυξάνεται στις 300.000 ευρώ, από 250.000 που ήταν στο «Σπίτι μου 2», ενώ το μέγιστο ποσό του δανείου αυξάνεται από 190.000 σε 230.000 ευρώ, με το μέγιστο ποσοστό επιδότησης να διατηρείται στο 90%.

Επιπλέον, το όριο ηλικίας αυξάνεται  από 50 έτη στα 55, ενώ ενισχύονται και τα εισοδηματικά όρια για οικογένειες με παιδιά, από 35.000 ευρώ το ζευγάρι πλέον 5.000 ευρώ κάθε παιδί, σε 7.000 ευρώ το κάθε παιδί, ενώ για μονογονεϊκές οικογένειες τα νέα όρια είναι 39.000 ευρώ πλέον 7.000 ευρώ ανά παιδί πέραν του πρώτου. 

Αντιστοίχως αυξάνονται τα όρια των τετραγωνικών μέτρων των επιλέξιμων κατοικιών για οικογένειες με πολλά παιδιά, σε σχέση με το όριο των 150 τ.μ. που ισχύει, με επιπλέον 10 τ.μ. για κάθε τέκνο άνω των τεσσάρων.

Σημειώνεται πως από τα 2 δισ. ευρώ, τα 500 εκατ. θα προέλθουν από τα δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης, 500 εκατ. ευρώ από τα ταμειακά διαθέσιμα που διαθέτει η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα και το υπόλοιπο 1 δισ. θα συμπληρωθεί από τις τράπεζες.

Στην ίδια λογική σχεδιάστηκαν δύο νέα προγράμματα δανειοδότησης και εγγυοδοσίας για μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ύψους 1,1 δισ. ευρώ και 400 εκατ. ευρώ αντιστοίχως, που με τη συμμετοχή του τραπεζικού συστήματος αυξάνονται σε νέα συγχρηματοδοτούμενα δάνεια 2,2 δισ. ευρώ και δάνεια εγγυοδοσίας 2,8 δισ. ευρώ, ανεβάζοντας τον πήχη των επιχειρηματικών δανείων στα 5 δισ. ευρώ.

Σε αντίθεση με το Ταμείο Ανάκαμψης, που επέβαλε χρονικούς περιορισμούς ως προς τη διάθεση των κεφαλαίων, τα δύο νέα εργαλεία παρέχουν περισσότερη ελευθερία καθώς οι πόροι προέρχονται από την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα και όχι την ΕΕ.

Τα δύο αυτά προγράμματα θα καλύψουν τις ανάγκες των μικρομεσαίων επιχειρήσεων για την χρηματοδότηση επενδυτικών σχεδίων και την ενίσχυση της ρευστότητας, είτε παρέχοντας δάνεια με χαμηλό επιτόκιο μέσω της συγχρηματοδότησης δανείου, είτε μέσω της κάλυψης των εξασφαλίσεων.

Τα μέτρα αναμένεται να καταστήσουν ευκολότερη τη πρόσβαση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στη χρηματοδότηση και να επιταχύνουν την ανάπτυξή τους, δημιουργώντας παράλληλα πρόσθετα οφέλη στην οικονομία, καθώς μια υγιής επιχείρηση μπορεί μελλοντικά να παρέχει καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας.