Πώς η τεχνητή νοημοσύνη μεταμορφώνει τις καταναλωτικές συνήθειες

Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) έχει ήδη εδραιωθεί στην καθημερινότητα των Ελλήνων καταναλωτών και αναμένεται να διαδραματίσει ακόμη σημαντικότερο ρόλο στο μέλλον. Παρά την επιφυλακτικότητα που εξακολουθεί να υπάρχει σε σχέση με τη χρήση της στις αγορές, η αυξανόμενη εξοικείωση, οι θετικές εμπειρίες και η ενίσχυση της εμπιστοσύνης στην πληροφόρηση δημιουργούν προοπτικές περαιτέρω ανάπτυξης. Αυτά τα συμπεράσματα προκύπτουν από πανελλαδική έρευνα του ΙΕΛΚΑ, που πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο σε δείγμα 500 χρηστών ΤΝ.

Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης παρουσιάζει ήδη υψηλή διείσδυση στην Ελλάδα, με το ChatGPT να κυριαρχεί μεταξύ των εργαλείων. Αν και το ακριβές ποσοστό των χρηστών δεν είναι γνωστό, εκτιμάται ότι περίπου το 50% του πληθυσμού έχει δοκιμάσει εφαρμογές ΤΝ και περίπου 2 στους 3 από αυτούς τις χρησιμοποιούν συστηματικά, δηλαδή το 1/3 του συνόλου. Αυτή η εξοικείωση δημιουργεί ώριμες συνθήκες για νέες εφαρμογές στο λιανεμπόριο και την πληροφόρηση προϊόντων. Το ChatGPT συγκεντρώνει το 79% της χρήσης, ακολουθούμενο από το Gemini (35%), το Microsoft Copilot (19%), το Canva (13%), το Deepseek (11%), το Grok (5%) και το Bing Chat (4%).

Τα συναισθήματα των καταναλωτών απέναντι στην ΤΝ είναι διχασμένα, με τον ενθουσιασμό (21%) να συνυπάρχει με τον φόβο (20%) και το άγχος (25%). Αυτή η εικόνα υποδηλώνει ότι η κοινωνική αποδοχή της ΤΝ βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Οι βασικές ανησυχίες αφορούν την αξιοπιστία των απαντήσεων (90%), την απώλεια κριτικής σκέψης (88%) και τη μείωση της ανθρώπινης επαφής (86%).

Οι καταναλωτές αξιοποιούν την ΤΝ κυρίως για γρήγορη πληροφόρηση, επαγγελματικές ανάγκες και εκπαιδευτικούς σκοπούς. Η υψηλή χρήση για αναζήτηση προϊόντων, επεξεργασία κειμένου και δημιουργία περιεχομένου αναδεικνύει τον πολυλειτουργικό ρόλο της ΤΝ στην καθημερινότητα και την εργασία. Τα ποσοστά δείχνουν ότι η ΤΝ αποτελεί πλέον ευρέως χρησιμοποιούμενο εργαλείο: γενική πληροφόρηση (91%), επαγγελματική χρήση (53%), εκπαιδευτικοί σκοποί (49%), επεξεργασία/παραγωγή κειμένου (43%), αναζήτηση προϊόντων ή υπηρεσιών (39%), δημιουργία εικόνας/βίντεο (38%), νέες ιδέες (33%), καθημερινά προβλήματα (30%) και προσωπικές συμβουλές (29%).

Η ανάλυση δεδομένων, οι αγορές και η συγγραφή email/μηνυμάτων παραμένουν χρήσεις μεσαίας συχνότητας. Περίπου 1 στις 3 χρήσεις σχετίζεται με αγορές προϊόντων ή υπηρεσιών, γεγονός που σηματοδοτεί σταδιακή αλλαγή στο αγοραστικό ταξίδι.

Εμπειρία χρήσης και προοπτικές στην αγορά

Η συνολική αξιολόγηση της εμπειρίας από τη χρήση ΤΝ είναι θετική, με την πλειονότητα των χρηστών να δηλώνει καλή ή μέτρια εμπειρία και μόλις το 6% να αναφέρει αρνητική εμπειρία συνολικά. Στα πεδία των αγορών και της διατροφής, αν και αρκετοί δεν έχουν δοκιμάσει ακόμη τέτοιες χρήσεις, όσοι το έχουν κάνει εμφανίζονται ικανοποιημένοι. Αυτό ενισχύει τη διάθεση για ευρύτερη υιοθέτηση της ΤΝ.

Σε ό,τι αφορά τις αγορές, η χρήση της ΤΝ βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο, ωστόσο σημαντικό μέρος των καταναλωτών τη χρησιμοποιεί ήδη για έρευνα προϊόντων, συγκρίσεις και πληροφόρηση πριν ή κατά την επίσκεψη στο κατάστημα. Σχεδόν οι μισοί δηλώνουν πρόθεση να αξιοποιήσουν αυτές τις δυνατότητες στο μέλλον, γεγονός που αναδεικνύει την προοπτική καθιέρωσης της ΑΙ ως βασικού εργαλείου στο αγοραστικό ταξίδι. Σύμφωνα με την έρευνα, 43% έχουν αναζητήσει προϊόντα ή υπηρεσίες μέσω ΤΝ, 34% πληροφορίες πριν την επίσκεψη σε κατάστημα, 27% έχουν συγκρίνει προϊόντα, 15% έχουν αναζητήσει πληροφορίες εντός καταστήματος, 13% έχουν φωτογραφίσει προϊόν για να ρωτήσουν την ΤΝ και 6% έχουν δημιουργήσει λίστα σούπερ μάρκετ μέσω ΤΝ.

Οι προτάσεις προϊόντων μέσω ΤΝ εμφανίζονται όλο και συχνότερα, κυρίως όταν οι χρήστες τις ζητούν, αλλά και χωρίς προηγούμενο αίτημα. Το 26% έχει λάβει προτάσεις προϊόντων μετά από σχετικό αίτημα και το 14% χωρίς να το ζητήσει. Τα ποσοστά είναι υψηλότερα στους πιο έμπειρους χρήστες, φτάνοντας το 38% και 21% αντίστοιχα.

Εμπιστοσύνη και παράγοντες επιρροής στις αγορές

Η έρευνα εξετάζει πώς η ΤΝ συγκρίνεται με άλλους παράγοντες που επηρεάζουν τις αγορές. Οι καταναλωτές συνεχίζουν να εμπιστεύονται περισσότερο ανθρώπινες πηγές, όπως το προσωπικό των σούπερ μάρκετ ή τον κύκλο τους, ειδικά σε ό,τι αφορά τη χρήση και την επιλογή προϊόντων.

Ωστόσο, η ΤΝ κερδίζει έδαφος σε τομείς που απαιτούν ανάλυση ή ερμηνεία πληροφοριών, όπως η κατανόηση ετικετών και διατροφικών στοιχείων. Ειδικότερα, για την εξήγηση χρήσης τροφίμων, το προσωπικό των σούπερ μάρκετ εμπιστεύεται το 40% και την ΤΝ το 21%. Για σωστές πληροφορίες διατροφής, την ΤΝ εμπιστεύεται το 32%, το προσωπικό το 10%, ενώ το 44% δεν εμπιστεύεται καμία πηγή. Στην εξήγηση πληροφοριών συσκευασίας, η ΤΝ συγκεντρώνει το 44% της εμπιστοσύνης, το προσωπικό και "κανένας" από 17%. Τέλος, για προτάσεις συγκεκριμένης επωνυμίας προϊόντος, το προσωπικό των σούπερ μάρκετ εμπιστεύεται το 33%, συγγενείς/φίλους το 32% και την ΤΝ μόλις το 12%.