Η Κοινή Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας που υπέγραψαν την Παρασκευή Σαουδική Αραβία, Τουρκία και Πακιστάν προβλέπει ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής και μόνο ως αδιάφορη εξέλιξη δεν λογίζεται για την Αθήνα, δεδομένου ότι στο πλαίσιο των στρατηγικών της σχέσεων με το Ριάντ έχει αναπτύξει εδώ και πέντε έτη ελληνικά συστήματα Patriot στο έδαφος του Βασιλείου για την αντιαεροπορική του προστασία.
Βάσει του κοινού ανακοινωθέντος, η συμφωνία «αποσκοπεί στην ενίσχυση της συλλογικής αποτροπής έναντι οποιασδήποτε πράξης επιθετικότητας και ορίζει ότι οποιαδήποτε ένοπλη επίθεση εναντίον οποιουδήποτε από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων τους».
Παράλληλα, τα τρία κράτη εκφράζουν την βούληση να προωθήσουν την ειρήνη, την ασφάλεια και τη σταθερότητα «στην περιοχή και πέραν αυτής» αλλά και την πρόθεση να ενισχύσουν περαιτέρω την αμυντική συνεργασία μεταξύ τους.
Το τριμερές σύμφωνο στην Μέκκα -την ιερότερη πόλη του Ισλάμ- υπογράφτηκε από τον πρίγκιπα Διάδοχο και Πρωθυπουργό της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν μπιν Αμπντουλαζίζ Αλ Σαούντ, τον Πρόεδρο της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τον Πρωθυπουργό της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Πακιστάν, Μουχάμαντ Σεχμπάζ Σαρίφ.
Ουσιαστικά, επρόκειτο για επέκταση της διμερούς Συμφωνίας Στρατηγικής Αμοιβαίας Άμυνας (Strategic Mutual Defence Agreement) που συνομολόγησαν Ριάντ και Ισλαμαμπάντ στις 17 Σεπτεμβρίου 2025.
Μετά την έναρξη του πολέμου, το Πακιστάν στο πλαίσιο της συμφωνίας ανέπτυξε στο έδαφος του Βασιλείου 8.000 στρατιώτες, μια μοίρα μαχητικών αεροσκαφών καθώς και το κινεζικής κατασκευής συστήμα αεράμυνας HQ-9 για την προστασία της Σαουδικής Αραβίας από επιθέσεις του Ιράν και των περιφερειακών του πληρεξουσίων.
Ταυτόχρονα, Τουρκία και Πακιστάν διατηρούν διμερώς ιδιαίτερα στενές αμυντικές σχέσεις, οι οποίες εκτείνονται από την κοινή παραγωγή οπλικών συστημάτων (όπως οι τέσσερις κορβέτες τύπου MILGEM) και τη μεταφορά τεχνολογίας έως την εκπαίδευση προσωπικού, τις κοινές ασκήσεις και ένα ευρύ πλέγμα δεκάδων διμερών συμφωνιών.
Το δε Ριάντ έχει υπογράψει με την Άγκυρα συμφωνία ύψους 3 δισ. δολαρίων για την προμήθεια τουρκικών μη επανδρωμένων μαχητικών αεροσκαφών τύπου Bayraktar AKINCI, η οποία περιλαμβάνει εκπαίδευση χειριστών, μεταφορά τεχνολογίας και τοπική παραγωγή σημαντικού ποσοστού των συστημάτων στη Σαουδική Αραβία.
Δεν στρέφεται εναντίον κανενός
Από την Άγκυρα έκαναν λόγο για ένα αμιγώς αμυντικού χαρακτήρα σύμφωνο, το οποίο δεν στρέφεται εναντίον κάποιου συγκεκριμένου παράγοντα, ενώ ο Σαουδάραβας αναπληρωτής υπουργός Δημόσιας Διπλωματίας, Ράγιεντ Κρίμλι, υποστήριξε ότι το εγχείρημα «δεν αντιπροσωπεύει μια προσπάθεια δημιουργίας ενός στρατιωτικού άξονα ή ενός θρησκευτικού μπλοκ» και «δεν συνιστά απειλή για την ασφάλεια οποιασδήποτε χώρας στην περιοχή».
Ορισμένοι μίλησαν για την ανάδυση ενός ισλαμικού – σουνιτικού «ΝΑΤΟ» προς εξισορρόπηση του σιιτικού Ιράν, ενώ διεθνείς αναλυτές συνέδεαν το γεγονός με την διαφαινόμενη οπισθοχώρηση των ΗΠΑ από την ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Σε κάθε περίπτωση, το φαινόμενο διμερών και τριμερών, περιφερειακών και διαπεριφερειακών σχημάτων συνεργασίας βαίνει αυξητικά διεθνώς.
Διεθνείς αντιδράσεις
Οι διαβεβαιώσεις των μερών της Μέκκας δεν έπεισαν τα κράτη που επηρεάζονται άμεσα από το τριμερές σχήμα, μεταξύ των οποίων το Ισραήλ, το Ιράν και η Ινδία. Και τούτο διότι, ανεξάρτητα από τις επίσημες διακηρύξεις περί αμυντικού χαρακτήρα, η συμμετοχή του πυρηνικού Πακιστάν προσδίδει στη συμφωνία μια σαφή διάσταση στρατηγικής ισχύος, μεταβάλλοντας τα γεωπολιτικά της χαρακτηριστικά.
Η αντίδραση του Ισραήλ (εκ τριών της Μέκκας είναι αναγνωρισμένο μόνο από την Τουρκία με την οποία υπάρχει ένταση) ήταν έμμεση αλλά σαφής.
Ο πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου κοινοποίησε χθες στο Χ τη συνομιλία που είχε με τον Ινδό ομόλογό του, Ναρέντα Μόντι, την Πέμπτη, σημειώνοντας ότι «μαζί συνεχίζουμε να ενισχύουμε τους δεσμούς» των δύο χωρών.
Για μια «πολύ ανησυχητική εξέλιξη από την οπτική γωνία του Ισραήλ», έκανε λόγο η Γκάλια Λιντενστράους μιλώντας στο Al-Monitor.
«Προσθέτει μια στρατιωτική συνιστώσα σε ένα πολιτικό μέτωπο που έχει παρουσιάσει μια σταθερή αντι-ισραηλινή στάση. Είναι επίσης ανησυχητικό, καθώς τόσο η Σαουδική Αραβία όσο και η Τουρκία ενδεχομένως εξετάζουν την πυρηνική διάσταση και έχουν πολλά να κερδίσουν από τη στενή αμυντική συνεργασία με το Πακιστάν», υπογράμμισε η ανώτερη ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS), μία από τις σημαντικότερες ισραηλινές δεξαμενές σκέψης.
Ο εκπρόσωπος του ινδικού υπουργείου Εξωτερικών, Ράντχιρ Τζαϊσβάλ, χαρακτήρισε το σύμφωνο ως μια εξέλιξη που το Νέο Δελχί παρακολουθεί στενά. Το Ισραήλ και η πυρηνική Ινδία διατηρούν στρατηγικές σχέσεις, ενώ η δεύτερη βρίσκεται σε χρόνια και έντονη αντιπαράθεση με το Πακιστάν.
Ο Εμπραχίμ Ρεζάι, μέλος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής του ιρανικού κοινοβουλίου, κάλεσε τη Σαουδική Αραβία να αναθεωρήσει την πολιτική της, ώστε να μην «παρακαλά» για ασφάλεια.
«Οι Σαουδάραβες πρέπει να γνωρίζουν ότι μια συμφωνία σε χαρτί με την Τουρκία και το Πακιστάν δεν θα τους φέρει ασφάλεια, όπως ακριβώς χρόνια μονόπλευρης φροντίδας προς τους Αμερικανούς δεν τους έφεραν ασφάλεια», έγραψε στο Χ.
Η σιωπή της Αθήνας
Ενδεικτική της αμηχανίας ήταν η σιωπή που επικράτησε στην Αθήνα, καθώς δεν υπήρξε καμία επίσημη αντίδραση από τα αρμόδια χαρτοφυλάκια, δηλαδή τα υπουργεία Εξωτερικών και Εθνικής Άμυνας.
Στον δημόσιο διάλογο διατυπώθηκαν διάφορες «ιδέες», μεταξύ των οποίων και η απόσυρση των ελληνικών συστημάτων Patriot που επιχειρούν στη μοναρχία του Κόλπου από τον Σεπτέμβριο του 2021, με το επιχείρημα ότι η τριμερής συμφωνία περιλαμβάνει και την Άγκυρα.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι σαββατιάτικες διαρροές του υπουργείου Εθνικής Άμυνας, σύμφωνα με τις οποίες η ελληνική πλευρά η ελληνική πλευρά προσανατολίζεται σε μηνιαία, αντί για ετήσια, επανεξέταση της παραμονής της Ελληνικής Δύναμης Σαουδικής Αραβίας (ΕΛΔΥΣΑ).
Σημειωτέον ότι κατά τη διάρκεια του πολέμου των ΗΠΑ - Ισραήλ με το Ιράν, η ελληνική Πυροβολαρχία Patriot έχει καταρρίψει τουλάχιστον τέσσερις βαλλιστικούς πυραύλους και τρία drones.
Αντιπολιτευτικές αιτιάσεις
Το ΠΑΣΟΚ μέσω του Τομεάρχη Άμυνας και βουλευτή Ηλείας, Μιχάλη Κατρίνη, επιτέθηκε στην κυβέρνηση.
«Oι συνεχόμενες πρωτοβουλίες της Τουρκίας στο αμυντικό-διπλωματικό πεδίο που οδηγούν σε απτές διακρατικές συμφωνίες, δεν μπορεί παρά προβληματίσουν την κυβέρνηση για την δική της αδράνεια και αδυναμία, όχι μόνο να δομήσει ανάλογες συμφωνίες, αλλά και να παρεμποδίσει την συνεργασία της Τουρκίας με κράτη-μέλη της Ε.Ε», υπογράμμισε ο κ. Κατρίνης, σημειώνοντας ότι στην αμυντική και εξωτερική πολιτική «λίγη σημασία έχει η επικοινωνία».
Ως ένα «σοβαρό νέο πλήγμα» για την ελληνική εξωτερική πολιτική χαρακτήρισε η ΕΛ.Α.Σ. του Αλέξη Τσίπρα την συμφωνία της Μέκκας.
«Οι πανηγυρισμοί της κυβέρνησης Μητσοτάκη για την πυροβολαρχία Patriot στη Σαουδική Αραβία ακολουθούνται πλέον από ένα μεγαλοπρεπές "άδειασμα" από τη σαουδαραβική ηγεσία η οποία υπογράφει στρατηγικές συμφωνίες με την Τουρκία», ανέφεραν από το κόμμα του πρώην πρωθυπουργού.
Και προσέθεταν ότι με ευθύνη του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη η χώρα εγκατέλειψε «την ενεργητική και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική» της περιόδου 2015 - 2019 λειτουργώντας ως «πρόθυμος και δεδομένος σύμμαχος».
Την άμεση επιστροφή της Πυροβολαρχίας Patriot στην Ελλάδα ζήτησαν το ΚΚΕ και η Ελληνική Λύση.
Η Αθήνα έχει διαμορφώσει ένα αυτοτελές αποτύπωμα στον Κόλπο μέσω της στρατιωτικής της παρουσίας στη Σαουδική Αραβία, της στενής –με ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής– σχέσης της με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (σε μια περίοδο κατά την οποία Ριάντ και Αμπού Ντάμπι διανύουν φάση περιφερειακού ανταγωνισμού) αλλά και μέσω της συνδρομής της προς το Κατάρ με πυρομαχικά, μετά την έναρξη του πολέμου.
Ωστόσο, η Άγκυρα αποκτά θεσμοθετημένο περιφερειακό αμυντικό ρόλο με όχημα το Σύμφωνο της Μέκκας, εξέλιξη που μπορεί να μεταβάλει τους συσχετισμούς στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και να πυροδοτήσει νέες αντισυσπειρώσεις, στις οποίες η Αθήνα θα κληθεί να λάβει αποφάσεις.
Οι νέοι συσχετισμοί είναι πιθανό να επηρεάσουν, άλλωστε, και ευρύτερα περιφερειακά σχέδια, όπως ο Διάδρομος IMEC, στον οποίο η Ελλάδα έχει επενδύσει πολιτικά και στρατηγικά.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
