Ο Γιούργκεν Χάμπερμας, ο διανοούμενος που συνόδευσε τη σύγχρονη Γερμανία σε όλες τις κρίσιμες στιγμές της, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 96 ετών, αφήνοντας πίσω του ένα τεράστιο πνευματικό αποτύπωμα. Η Γερμανία θρηνεί την απώλεια ενός στοχαστή που σημάδεψε τον δημόσιο διάλογο, τη φιλοσοφία και την πολιτική σκέψη της χώρας.
Τα διεθνή μέσα αποτυπώνουν το μέγεθος της επιρροής του. Το Der Spiegel μιλά για «το τέλος μιας τεράστιας εποχής», ενώ η Die Zeit τον χαρακτηρίζει «ένθερμο διαφωτιστή ως το τέλος» και «θεμελιώδη ερευνητή μιας καλύτερης κοινωνίας». Ο ARD τον αποκαλεί «αφοσιωμένο κοινωνικό κριτικό», ενώ η Bild γράφει «Χάμπερμας, ο Μέγας», περιγράφοντάς τον ως «τον πιο λαμπρό άνθρωπο της Γερμανίας».
Μαρξιστής και κοσμοπολίτης
Η ζωή του Χάμπερμας αντικατοπτρίζει την πορεία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Από επικριτής του νεοσύστατου κράτους μετατράπηκε σε έναν από τους σημαντικότερους πνευματικούς συνοδοιπόρους του. Παρότι μαρξιστής, διαχώρισε τη θέση του από τη βία των κινημάτων του 1968, προειδοποιώντας για τον «επικείμενο αριστερό φασισμό».
Υπήρξε υποστηρικτής του φιλελεύθερου κράτους δικαίου και του διαλόγου. Στη δεκαετία του 1990 είδε τις ιδέες του να πλησιάζουν την πολιτική πραγματικότητα, υποστηρίζοντας τον «συνταγματικό πατριωτισμό» ως βάση του νέου γερμανικού αυτοπροσδιορισμού, απαλλαγμένου από εθνικά σύμβολα και ιστορικές βαλίτσες.
Το όραμα της Ευρώπης
Ο Χάμπερμας πίστευε βαθιά στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Στο τελευταίο του βιβλίο έγραψε ότι «τη δεκαετία του 1990 υπήρξε μια σύντομη περίοδος κατά την οποία μπορούσε κανείς να ελπίζει ότι η Ευρώπη θα συσπειρωνόταν». Θεωρούσε πως η μεγαλύτερη επιτυχία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας ήταν «το άνευ όρων άνοιγμα στην πολιτική κουλτούρα της Δύσης».
Υποστήριζε ότι η γερμανική ιστορία αποτελεί παράδειγμα επανόρθωσης και αναγέννησης, ενώ έβλεπε την Ευρώπη ως φορέα ελπίδας για ένα κοινό μέλλον βασισμένο στα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία.
Η δύναμη της γλώσσας
Για τον Χάμπερμας, η γλώσσα ήταν το εργαλείο της ιδεατής κοινωνίας. Στο έργο του «Θεωρία της Επικοινωνιακής Δράσης» ανέλυσε τη σημασία της επικοινωνίας ως θεμέλιο της δημοκρατίας. Πίστευε στον διάλογο, στη «μη επιβεβλημένη δύναμη του καλύτερου επιχειρήματος» και στη συναίνεση ως βάση κοινωνικής προόδου.
Πικρό τέλος και ανησυχία για τη Δύση
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, ο φιλόσοφος έβλεπε με απογοήτευση να καταρρέουν οι αξίες που υπερασπίστηκε. «Ο κόσμος στον δρόμο προς τον κοσμοπολιτισμό; Αυτά είναι όλα στο παρελθόν», φέρεται να έλεγε. Στο τελευταίο του άρθρο προειδοποιούσε για «πολιτικά αυταρχικό, τεχνοκρατικά διοικούμενο, αλλά οικονομικά ελευθεριακό» μέλλον, κάνοντας λόγο για «εν εξελίξει δημοκρατικά νομιμοποιημένη διάλυση της παλαιότερης δημοκρατίας του κόσμου».
Παρέμεινε ένθερμος υποστηρικτής της περαιτέρω ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, ασκώντας κριτική τόσο στην Άγγελα Μέρκελ όσο και στον Φρίντριχ Μερτς για τη διστακτικότητά τους απέναντι στις μεταρρυθμίσεις. Όπως έγραφε: «Η περαιτέρω πολιτική ολοκλήρωση έστω του πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν ήταν ποτέ τόσο ζωτικής σημασίας για την επιβίωσή μας όσο είναι σήμερα. Και ποτέ τόσο απίθανη».
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
