Σε ένα διεθνές περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από ανασφάλεια, ανταγωνισμό και ρευστότητα, η θέση των μικρών κρατών στην παγκόσμια σκηνή γίνεται ολοένα και πιο επισφαλής.
Οι στρατηγικές ισορροπίες μεταβάλλονται, οι συμμαχίες δοκιμάζονται και η πίεση από τις μεγάλες δυνάμεις αυξάνεται, σύμφωνα με όσα ανέφερε ο Baldur Thorhallsson, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και ιδρυτής του Κέντρου για τη Μελέτη των Μικρών Κρατών του Πανεπιστημίου της Ισλανδίας, σε συνέντευξή του στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Ο Ισλανδός καθηγητής επισήμανε ότι οι μικρές χώρες που είναι στρατηγικά σημαντικές προσελκύουν ολοένα μεγαλύτερη προσοχή από τις μεγάλες δυνάμεις, με την τάση αυτή να αναμένεται να συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια.
Η παρατήρηση αυτή παρουσιάστηκε κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στη Θεσσαλονίκη, ως προσκεκλημένος του Ινστιτούτου Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Αμυντικών Αναλύσεων του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.
Σύμφωνα με τον ίδιο, τα μικρά κράτη αντιμετωπίζουν σήμερα πιο άμεσα διλήμματα σε σχέση με το παρελθόν, καθώς βρίσκονται υπό σημαντική πίεση από μεγαλύτερες δυνάμεις να ευθυγραμμιστούν με τις επιλογές τους.
Η πίεση αυτή προέρχεται κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και από τη Ρωσία και την Κίνα, οι οποίες επιδεικνύουν αυξημένο ενδιαφέρον.
Το αποτέλεσμα είναι ένας νέος ανταγωνισμός επιρροής, όπου τα μικρά κράτη καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε ανταγωνιστικές δυνάμεις, με το δίλημμα «ή είστε μαζί μας ή εναντίον μας» να γίνεται όλο και πιο έντονο. Ο καθηγητής Thorhallsson υπογραμμίζει την ανάγκη για μια ξεκάθαρη και σαφή στάση από τα μικρά κράτη.
Η Θεωρία του Καταφυγίου και η σημασία της ασφάλειας
Το ερευνητικό έργο του Baldur Thorhallsson επικεντρώνεται στη διαχείριση κρίσεων, όπως η πανδημία Covid-19 στις σκανδιναβικές χώρες, στις αντιδράσεις μικρών κρατών στην εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, καθώς και στη συνεχή ανάπτυξη της Θεωρίας Καταφυγίου (Shelter Theory).
Ο ίδιος επισημαίνει ότι τα μικρά κράτη έχουν σήμερα μεγαλύτερη ανάγκη από ποτέ για καταφύγιο, καθώς οι εγγυήσεις ασφαλείας αποκτούν καθοριστική σημασία στο ασταθές διεθνές περιβάλλον.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Ισλανδίας, η οποία αντιμετωπίζει κυρώσεις από την ΕΕ σε ορισμένα προϊόντα, γεγονός που αναδεικνύει ότι σε έναν ασταθή κόσμο το «λίγο καταφύγιο» δεν επαρκεί. Ο καθηγητής τονίζει πως απαιτούνται σαφείς δεσμεύσεις και άμεση βοήθεια από τα μεγάλα κράτη, αντί για γενικόλογες δηλώσεις.
Στρατηγικά εργαλεία και προκλήσεις για το μέλλον
Τα μικρά κράτη μπορούν να καταστούν απαραίτητα ενισχύοντας τη γνώση και την εξειδίκευσή τους, ενώ η θεσμική θωράκιση μέσω δεσμευτικών συμφωνιών είναι το «κλειδί» για να διασφαλιστεί ότι οι μεγαλύτεροι εταίροι δεν θα καταχραστούν τη θέση τους.
Παράλληλα, ο Baldur Thorhallsson προειδοποιεί για τις μελλοντικές κρίσεις που θα δοκιμάσουν τα μικρά κράτη, όπως η κλιματική αλλαγή για τα νησιωτικά κράτη και οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις στην Ευρώπη.
Επισημαίνει επίσης τον κίνδυνο αποδυνάμωσης του διεθνούς δικαίου, ο οποίος αγγίζει τον πυρήνα της ύπαρξης των μικρών κρατών. Η απουσία σεβασμού στο διεθνές δίκαιο από τις μεγάλες δυνάμεις μπορεί να οδηγήσει σε αποσταθεροποίηση και απώλεια θεμελίων για τα μικρά κράτη.
Ανάγκη για μακροπρόθεσμη στρατηγική και κοινωνική συνοχή
Ο καθηγητής Thorhallsson τονίζει ότι τα μικρά κράτη πρέπει να αναπτύξουν μακροπρόθεσμη στρατηγική κουλτούρα, υπερβαίνοντας τις βραχυπρόθεσμες πολιτικές και τις συγκυριακές συμμαχίες. Η κοινωνική συνοχή αποτελεί παράγοντα στρατηγικής ισχύος, καθώς η αντίληψη για την «κυριαρχία» και την «εξάρτηση» επηρεάζει τις κυβερνητικές αποφάσεις.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στον τομέα της τεχνολογίας και των υποδομών, με τα μικρά κράτη να είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε κυβερνοεπιθέσεις και διακοπές κρίσιμων δικτύων. Η συμμετοχή σε διεθνείς θεσμούς και μηχανισμούς κοινής άμυνας αποτελεί αναγκαιότητα για την προστασία τους.
Τέλος, ο Baldur Thorhallsson υπογραμμίζει την ανάγκη συστηματικής επένδυσης στην κατανόηση των περιφερειακών τάσεων, όπως η δημογραφική συρρίκνωση στα Βαλκάνια και η αυξανόμενη σημασία της Ανατολικής Μεσογείου. Η στρατηγική αδράνεια μπορεί να αποδειχθεί μοιραία για τα μικρά κράτη σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.
Διεθνής συζήτηση στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας
Κατά τη διάρκεια διήμερης εκδήλωσης στο Ινστιτούτο Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Αμυντικών Αναλύσεων του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, τριάντα ακαδημαϊκοί, διπλωμάτες, στελέχη ενόπλων δυνάμεων και διαμορφωτές πολιτικής από 17 χώρες συζήτησαν τις αλλαγές στο διεθνές στρατηγικό περιβάλλον μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τις αντιδράσεις των μικρών κρατών.
Η αναπληρώτρια καθηγήτρια Ρεβέκκα Παιδή υπογράμμισε τη σημασία της συζήτησης για το πώς έχει αλλάξει το στρατηγικό περιβάλλον και πώς οι μικρές χώρες μπορούν να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις του μέλλοντος.
Η νέα συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Ισλανδίας διευρύνει τους ορίζοντες της ακαδημαϊκής κοινότητας και ενισχύει τη θέση της Ελλάδας στη μελέτη των μικρών κρατών.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
