Η ελληνική πρόταση για έκτακτο μηχανισμό διαχείρισης μεταναστευτικών κρίσεων

Πρόταση για τη θέσπιση ενός Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Έκτακτης Ανάγκης στο μεταναστευτικό παρουσίασε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, στο πρόσφατο Συμβούλιο υπουργών Εσωτερικών της ΕΕ. Σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου, η πρόταση περιλαμβάνει σαφή ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια για την ενεργοποίηση του μηχανισμού, με στόχο την άμεση αντίδραση σε περιπτώσεις μαζικής αύξησης μεταναστευτικών ροών, όταν οι υφιστάμενες δομές δεν επαρκούν και υπάρχουν ενδείξεις οργανωμένης εργαλειοποίησης.

Όπως επισημαίνεται από το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, ο προτεινόμενος μηχανισμός προβλέπει αρχική διάρκεια έως 30 ημέρες σε περίοδο κρίσης, με δυνατότητα λήψης έκτακτων μέτρων. Σε αυτά περιλαμβάνονται η ενίσχυση της φύλαξης των συνόρων, η προσωρινή αναστολή των διαδικασιών ασύλου για όσους εισέρχονται παράνομα και η επιτάχυνση των επιστροφών.

Η πρόταση, αν και δεν έχει ακόμη εγκριθεί από την ΕΕ, έχει γίνει αποδεκτή από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν, σύμφωνα με το υπουργείο. Ο υπουργός ανέφερε ότι «Η συγκεκριμένη πρόταση έτυχε αποδοχής από πολλές χώρες και ο επίτροπος έχει πάρει τις παρατηρήσεις, προκειμένου να φέρει συγκεκριμένη πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο επόμενο Συμβούλιο».

Η ενεργοποίηση του «Ειδικού Καθεστώτος Παρέκκλισης», δηλαδή του έκτακτου νομικού πλαισίου, θα βασίζεται σε αντικειμενικά ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια. Ως ποσοτικά κριτήρια ορίζονται η ραγδαία και μαζική αύξηση αφίξεων, με υπερδιπλασιασμό των εβδομαδιαίων ή δεκαπενθήμερων αφίξεων σε σχέση με τον μέσο όρο των προηγούμενων τριών μηνών, καθώς και ο υπερκορεσμός των υποδομών, δηλαδή η πλήρης κάλυψη της χωρητικότητας των δομών μέσα σε 48 έως 72 ώρες.

Στα ποιοτικά κριτήρια περιλαμβάνεται η ύπαρξη διασταυρωμένων στοιχείων που τεκμηριώνουν τη συντονισμένη μεταφορά ή εργαλειοποίηση των μεταναστευτικών ροών από τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της πιθανής συνέργειας κρατικών παραγόντων με εγκληματικά δίκτυα διακίνησης.

Επιχειρησιακά Μέτρα και Διαδικασίες Εφαρμογής

Με την ενεργοποίηση του μηχανισμού, το Συμβούλιο υπουργών της ΕΕ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ενημερώνονται επίσημα. Η διάρκεια των μέτρων καθορίζεται σε 30 ημέρες, με δυνατότητα παράτασης κατόπιν αξιολόγησης.

Μεταξύ των άμεσων επιχειρησιακών μέτρων συγκαταλέγονται η εντατικοποίηση της φύλαξης των συνόρων και η ενεργοποίηση των Ομάδων Ταχείας Επέμβασης της Frontex (RABITs) για φυσική επιτήρηση και αποτροπή παράνομων διελεύσεων. Προβλέπεται επίσης η πλήρης αναστολή παραλαβής και εξέτασης αιτήσεων διεθνούς προστασίας για όσους εισέρχονται παράνομα κατά την περίοδο κρίσης.

Επιπλέον, προβλέπεται η άμεση επιστροφή των εισερχομένων προς τη χώρα προέλευσης ή διέλευσης, με ταχεία διαδικασία και απλοποιημένους διοικητικούς κανόνες. Προτείνεται η χρήση εγγράφων τύπου «EU Laissez-Passer» ή άλλων εγγράφων έκτακτης ανάγκης, με στόχο την υποχρεωτική αποδοχή από τις χώρες επιστροφής και τη μείωση των γραφειοκρατικών εμποδίων.

Στα μέτρα εντάσσεται και η εφαρμογή συντονισμένης ευρωπαϊκής πολιτικής και οικονομικής πίεσης προς τις χώρες που εργαλειοποιούν τη μετανάστευση ή είναι χώρες προέλευσης, ώστε να διασφαλιστεί η συνεργασία τους στην επιστροφή των υπηκόων τους.

Η πρόταση τοποθετείται στη συζήτηση για την αντιμετώπιση έκτακτων μεταναστευτικών κρίσεων και της εργαλειοποίησης των ροών, όπως φάνηκε και από τα πρόσφατα γεγονότα στη Θέουτα της Ισπανίας. Η εφαρμογή του προτεινόμενου μηχανισμού θα εξεταστεί στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών διαδικασιών και των διεθνών υποχρεώσεων.