Την πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο έως το 2027 έχει θέσει η Ευρώπη στο πλαίσιο του σχεδίου REPowerEU, μέσω του οποίου επιχειρεί να μειώσει την ενεργειακή της εξάρτηση από τη Ρωσία, να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού και να επιταχύνει τη μετάβαση σε ένα πιο καθαρό ενεργειακό μοντέλο.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει πρόσφατη ανάλυση της Eurobank για τις εξελίξεις και τις προοπτικές στις ευρωπαϊκές αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, η απομάκρυνση από το ρωσικό αέριο δεν αποτελεί απλή αλλαγή προμηθευτή.
Ο κίνδυνος μιας νέας εξάρτησης
Η Ευρώπη έχει ήδη μειώσει σημαντικά την εξάρτησή της από τη Ρωσία, όμως η αντικατάσταση των ρωσικών ποσοτήτων δημιούργησε μια νέα ενεργειακή πραγματικότητα, στην οποία η ασφάλεια εφοδιασμού εξαρτάται περισσότερο από την παγκόσμια αγορά LNG, τις γεωπολιτικές εξελίξεις και την ικανότητα της ΕΕ να αυξήσει την παραγωγή καθαρής ενέργειας.
Πριν από την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Ρωσία αποτελούσε τον σημαντικότερο προμηθευτή φυσικού αερίου της Ευρώπης.
Το 2021 κάλυπτε περίπου το 34,9% των εισαγωγών φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μέχρι το 2025, το ποσοστό αυτό είχε υποχωρήσει στο 14,6%, καθώς η ΕΕ περιόρισε τις αγορές ρωσικού αερίου και στράφηκε σε εναλλακτικές πηγές.
Η μείωση των ρωσικών ροών καλύφθηκε κυρίως από την αύξηση των εισαγωγών LNG από τις ΗΠΑ, αλλά και από μεγαλύτερες ποσότητες φυσικού αερίου από τη Νορβηγία, το Αζερμπαϊτζάν και άλλους προμηθευτές.
Η αλλαγή αυτή επέτρεψε στην Ευρώπη να αποφύγει μια μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση μετά το 2022, αλλά παράλληλα μετέβαλε τη φύση της εξάρτησής της.
Η Ευρώπη δεν εξαρτάται πλέον σε τόσο μεγάλο βαθμό από έναν μόνο προμηθευτή μέσω αγωγών, αλλά εξαρτάται περισσότερο από μια παγκόσμια αγορά LNG, όπου οι τιμές διαμορφώνονται από τον ανταγωνισμό μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.
Η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι μια γεωπολιτική κρίση σε μια απομακρυσμένη περιοχή μπορεί να επηρεάσει άμεσα το ενεργειακό κόστος των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και νοικοκυριών.
Η ανάλυση της Eurobank υπογραμμίζει ότι η μετάβαση αυτή δεν οδήγησε απαραίτητα σε μεγαλύτερη διαφοροποίηση.
Αντίθετα, οι ΗΠΑ εξελίχθηκαν στον νέο βασικό προμηθευτή φυσικού αερίου της Ευρώπης, αυξάνοντας σημαντικά το μερίδιό τους στις ευρωπαϊκές εισαγωγές.
Την ίδια στιγμή, οι πέντε μεγαλύτεροι προμηθευτές αντιπροσώπευαν το 2025 περίπου το 80,5% των εισαγωγών φυσικού αερίου της ΕΕ, ποσοστό ελαφρώς υψηλότερο από το 2021.
Το κρίσιμο τεστ των αποθεμάτων και των τιμών
Ένας από τους μεγαλύτερους προβληματισμούς για την επίτευξη του στόχου του 2027 αφορά την επάρκεια των αποθεμάτων φυσικού αερίου, καθώς η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη δυνατότητα των χωρών να γεμίζουν τις υπόγειες αποθήκες πριν από την περίοδο αυξημένης κατανάλωσης.
Σύμφωνα με τη Eurobank, τα επίπεδα αποθήκευσης έχουν παρουσιάσει υποχώρηση σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, εξέλιξη που έχει αυξήσει την ευαισθησία της αγοράς, καθώς οι τιμές TTF δεν επηρεάζονται πλέον μόνο από την τρέχουσα προσφορά και ζήτηση, αλλά και από τις προσδοκίες για το κατά πόσο η Ευρώπη θα μπορέσει να εξασφαλίσει επαρκείς ποσότητες για τον επόμενο χειμώνα.
Η πίεση αυτή έγινε εμφανής όταν οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή προκάλεσαν άνοδο στις τιμές του φυσικού αερίου.
Παρότι οι τιμές του πετρελαίου αποκλιμακώθηκαν σχετικά γρήγορα όταν μειώθηκε ο άμεσος κίνδυνος διακοπής της προσφοράς, το φυσικό αέριο παρέμεινε σε υψηλότερα επίπεδα, καθώς η αγορά ανησυχούσε περισσότερο για τη διαθεσιμότητα LNG και την αναπλήρωση των αποθεμάτων.
Τα δύο σενάρια της Eurobank για την πορεία της αγοράς
Η πορεία προς την πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις γεωπολιτικές εξελίξεις και τις συνθήκες στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Στο ευνοϊκότερο σενάριο που εξετάζει η Eurobank, οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή αποκλιμακώνονται μέσα στο τρίτο τρίμηνο του 2026 και επιτυγχάνεται συμφωνία που επιτρέπει τη σταδιακή αποκατάσταση της ενεργειακής διακίνησης μέσω κρίσιμων θαλάσσιων διαδρομών.
Παρότι η επιστροφή στην ομαλότητα δεν θεωρείται άμεση, καθώς το κόστος μεταφοράς, οι ασφαλιστικές επιβαρύνσεις και οι αυξημένοι έλεγχοι ασφαλείας θα παραμείνουν αυξημένοι για ένα διάστημα, η αγορά LNG θα μπορούσε να λειτουργήσει πιο ομαλά.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Eurobank Research εκτιμά ότι η μέση τιμή του φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά TTF θα μπορούσε να διαμορφωθεί μεταξύ 47,9 και 49,9 ευρώ ανά μεγαβατώρα το 2026.
Η αποκλιμάκωση των γεωπολιτικών κινδύνων θα βοηθούσε την αγορά, όμως οι τιμές θα παρέμεναν υψηλότερες από την προ κρίσης περίοδο λόγω της νέας δομής της ευρωπαϊκής αγοράς.
Το δυσμενέστερο σενάριο προβλέπει ότι δεν επιτυγχάνεται μια σταθερή συμφωνία στη Μέση Ανατολή και ότι οι περιορισμοί στις ενεργειακές μεταφορές παραμένουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Ευρώπη θα αντιμετώπιζε αυξημένο ανταγωνισμό για φορτία LNG, υψηλότερα κόστη μεταφοράς και μεγαλύτερη πίεση στις τιμές.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η Eurobank εκτιμά ότι η μέση τιμή TTF θα μπορούσε να κινηθεί μεταξύ 54 και 57,1 ευρώ ανά μεγαβατώρα το 2026.
Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, η πλήρης κατάργηση του ρωσικού αερίου έως το 2027 θα πραγματοποιηθεί σε ένα περιβάλλον όπου η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης θα εξαρτάται από την ικανότητά της να προσελκύει LNG και να περιορίζει τη ζήτηση.
Η λύση δεν βρίσκεται μόνο στους νέους προμηθευτές
Η μεγαλύτερη πρόκληση για την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι απλώς η αντικατάσταση των ρωσικών ποσοτήτων με άλλες εισαγωγές, αλλά η μείωση της συνολικής εξάρτησης από το φυσικό αέριο.
Η ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η ενίσχυση των ηλεκτρικών δικτύων, οι επενδύσεις στην αποθήκευση ενέργειας και η βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για τη μείωση της έκθεσης της Ευρώπης στις διεθνείς ενεργειακές κρίσεις.
Η Eurobank επισημαίνει ότι η Ευρώπη μπορεί να ολοκληρώσει την απομάκρυνσή της από το ρωσικό φυσικό αέριο έως το 2027, όμως η πραγματική πρόκληση θα είναι να διασφαλίσει ότι η νέα ενεργειακή της αρχιτεκτονική θα είναι πιο ανθεκτική, πιο οικονομικά βιώσιμη και λιγότερο ευάλωτη σε εξωτερικούς κραδασμούς.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
