Η ιστορική εξέλιξη της πολυκατοικίας στην Ελλάδα και η διαμόρφωση του αστικού τοπίου αποτελούν αντικείμενο εκτενούς μελέτης του Ομότιμου Καθηγητή στην Πολυτεχνική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, κ. Σεραφείμ Πολύζου.
Όπως επισημαίνει ο ίδιος στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η ανάπτυξη των ελληνικών πόλεων μπορεί να χωριστεί σε τέσσερις διακριτές περιόδους, μέσα από τις οποίες αποτυπώνεται η πορεία της αστικοποίησης στη χώρα.
Η πρώτη περίοδος ξεκινά γύρω στο 1830, με την ίδρυση του ελληνικού κράτους, και ολοκληρώνεται με την έλευση των προσφύγων το 1923. Πρόκειται για τη φάση συγκρότησης του νέου κράτους και ενσωμάτωσης των εδαφών του.
Η δεύτερη περίοδος (1923-1950) περιλαμβάνει τον Μεσοπόλεμο, τη γερμανική κατοχή και τον εμφύλιο πόλεμο, ενώ η τρίτη (1950-1970) χαρακτηρίζεται από σημαντική οικονομική ανάπτυξη και έντονη αστική μεταβολή.
Η τέταρτη περίοδος, από το 1970 έως σήμερα, σηματοδοτεί την εποχή όπου τα προβλήματα των πόλεων εντείνονται λόγω της αύξησης του πληθυσμού και του μεγέθους τους. Οι κρατικές παρεμβάσεις αποκτούν νέο περιεχόμενο, με στόχο τον καλύτερο σχεδιασμό και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Η άναρχη δόμηση και η πολεοδομική αστοχία
Στον Νομό Αττικής, που συγκέντρωνε το μεγαλύτερο μέρος του αστικού πληθυσμού και το υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ, σημειώθηκε έντονη οικοδομική δραστηριότητα σε εκτός σχεδίου περιοχές.
Ολόκληρες ζώνες της Αττικής καλύφθηκαν από πολυτελείς αλλά και κακότεχνες κατασκευές, οδηγώντας σε άναρχη αστικοποίηση και υποβάθμιση του περιβάλλοντος.
Όπως αναφέρει ο κ. Πολύζος, οι μεταρρυθμιστικές προσπάθειες της δεκαετίας του 1960 δεν προχώρησαν. Κανένα από τα σαράντα ρυθμιστικά σχέδια που εκπονήθηκαν μεταξύ 1960 και 1974 δεν θεσμοθετήθηκε, στερώντας από τις πόλεις ένα δεσμευτικό πλαίσιο πολεοδομικού σχεδιασμού.
Από τη δεκαετία του ’70 στη σύγχρονη αστική ανάπτυξη
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1970, η Ελλάδα εισέρχεται σε νέα φάση αστικής ανάπτυξης. Η εμφάνιση περιβαλλοντικών προβλημάτων στα δύο μεγάλα αστικά κέντρα προκαλεί ευρύτερο προβληματισμό για το μέλλον των πόλεων.
Την ίδια περίοδο επιχειρείται μια συνολική ρύθμιση των οικιστικών θεμάτων, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και τον περιορισμό της άναρχης δόμησης.
Η ένταξη της χώρας στην ΕΟΚ (μετέπειτα Ευρωπαϊκή Ένωση) εισάγει νέες αρχές στην πολεοδομική πολιτική, συνδέοντας την οικονομική ανάπτυξη με τον σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον.
Οι μεταρρυθμίσεις της εποχής αυτής αποσκοπούν στη δημιουργία ενός ενιαίου πλαισίου για τον οικιστικό σχεδιασμό και τη βιώσιμη διαχείριση του αστικού χώρου.
Η πολυκατοικία ως σύμβολο και ως πρόβλημα
Η σύγχρονη αστική ανάπτυξη ξεκίνησε με χαρακτηριστικά όπως το συνεχές οικοδομικό σύστημα, η καθιέρωση χώρων στάθμευσης και οι βελτιώσεις στην «κλασική» πολυκατοικία. Παράλληλα, οι πιέσεις για κατοικία μειώθηκαν, αλλά τα προβλήματα ρύπανσης, κυκλοφοριακού και υπερπληθυσμού εντάθηκαν.
Οι προαστιακές περιοχές άρχισαν να προσελκύουν τα πιο εύπορα στρώματα, ενώ η πολυκατοικία, από σύμβολο κοινωνικής ανόδου των δεκαετιών 1930-1940, μετατράπηκε σε λύση στέγασης για τα μεσαία και χαμηλά εισοδήματα.
Το μοντέλο αυτό αναπαράχθηκε σε όλες σχεδόν τις ελληνικές πόλεις, ωστόσο σήμερα παρουσιάζει εμφανή σημάδια γήρανσης και απαξίωσης.
Η απώλεια της ταυτότητας των περιοχών και της έννοιας της «γειτονιάς», σε συνδυασμό με την υπερβολική πυκνότητα και τα πολεοδομικά προβλήματα, οδήγησαν την πολιτεία να περιορίσει τους συντελεστές δόμησης, αναγνωρίζοντας έμμεσα τα μειονεκτήματα του μοντέλου της πολυκατοικίας.
Η ανάγκη για μακροχρόνιο σχεδιασμό
Σύμφωνα με τον κ. Πολύζο, η έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού υπήρξε καθοριστικός παράγοντας της άναρχης ανάπτυξης. Οι πόλεις επεκτείνονταν χωρίς όραμα και χωρίς επαρκή προσφορά αστικής γης, γεγονός που οδήγησε στην εξάπλωση των αυθαίρετων κατασκευών στις περιαστικές περιοχές.
Όπως τονίζει, «η πολεοδόμηση των πόλεων ακολουθούσε συνήθως τη δημιουργία ζήτησης για αστική γη και δεν προηγούνταν αυτής». Η έλλειψη προγραμματισμού και υποδομών είχε ως αποτέλεσμα ένα αστικό περιβάλλον χωρίς συνοχή και με έντονες αντιθέσεις, εικόνα που εξακολουθεί να επηρεάζει τη φυσιογνωμία των ελληνικών πόλεων μέχρι σήμερα.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
