Μυτιλήνη: Ξεκινά η ανάδειξη του αρχαίου λιμανιού με κατεδάφιση σφαγείων

Η κατεδάφιση ενός αυθαίρετου κτίσματος από την περίοδο της Χούντας στον εξωτερικό χώρο του κάτω κάστρου της Μυτιλήνης δημιουργεί νέες προοπτικές για την ανάδειξη ενός ανοιχτού αρχαιολογικού χώρου-πρότυπου, σύμφωνα με ανακοίνωση του Δήμου Μυτιλήνης. Το εν λόγω κτίσμα, που λειτουργούσε ως δημοτικό σφαγείο μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990, βρισκόταν στην καρδιά ενός από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους του νησιού, περιλαμβάνοντας το κάστρο της Μυτιλήνης, το αρχαίο βόρειο λιμάνι και τις ρωμαϊκές εμπορικές στοές.

Όπως δήλωσε ο δήμαρχος Μυτιλήνης Παναγιώτης Χριστόφας, το 2024, με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου και τη σύμφωνη γνώμη των υπηρεσιών του υπουργείου Πολιτισμού, ελήφθη η απόφαση για κατεδάφιση του κτιρίου ώστε να απελευθερωθεί ο χώρος. Σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου και την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων, μέσω προγραμματικής σύμβασης, δρομολογείται η ανάπλαση του παραλιακού χώρου, η δημιουργία μουσείου και η ανάδειξη του αρχαίου βόρειου λιμένα, που χρονολογείται από τον 4ο π.Χ. αιώνα. Με τον τρόπο αυτό, ένας χώρος που έως πρόσφατα δεν είχε σύνδεση με τον αστικό ιστό της Επάνω Σκάλας γίνεται πλέον επισκέψιμος.

Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη μελέτες για την ανάδειξη του επιθαλάσσιου τείχους του βόρειου αρχαίου λιμενοβραχίονα και των εξωτερικών υπαίθριων χώρων του κάτω κάστρου, με στόχο την αναβάθμιση μιας μέχρι πρότινος υποβαθμισμένης περιοχής.

Στο πλαίσιο του έργου αποκατάστασης του επιθαλάσσιου τοίχους, ο προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λέσβου δρ Παύλος Τριανταφυλλίδης ανέφερε ότι το υπουργείο Πολιτισμού, σε συνεργασία με τον Δήμο Μυτιλήνης, προχωρά στην απομάκρυνση των αυθαίρετων σφαγείων που βρίσκονταν εξωτερικά των αποθηκών Σαπλιτζά. Στόχος είναι η ανάδειξη του χώρου και η σύνδεση της νεότερης ναυτικής παράδοσης της Μυτιλήνης με την αρχαία.

Το έργο περιλαμβάνει την ανάδειξη των αρχαίων αρχιτεκτονικών μελών της περιοχής του βόρειου λιμένα. Σε συνεργασία με την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων, θα αποκατασταθεί ο βορειοδυτικός λιμενοβραχίονας του αρχαίου βόρειου λιμανιού, καθώς και ο υπαίθριος χώρος εξωτερικά των αποθηκών Σαπλιτζά, με στόχο τη δημιουργία ενός ανοικτού υπαίθριου μουσείου ναυτικής παράδοσης διαχρονικά, από την αρχαιότητα έως τους νεότερους χρόνους.

Επιπλέον, προβλέπεται η αναστήλωση της ρωμαϊκής φάσης της Στοάς, η οποία θα αναστυλωθεί σε ύψος άνω των 4 μέτρων από τον δρόμο, με τη χρήση σωζόμενων αρχαίων κιόνων.

Στην αρχαιότητα, η πόλη της Μυτιλήνης είχε τη μορφή μικρού νησιού, διαχωρισμένου από τη στεριά της Λέσβου με τον Εύριπο, έναν φυσικό πορθμό μήκους 700 μ. και πλάτους 30 μ. που ένωνε τα δύο λιμάνια της πόλης, ενισχύοντας τη φυσική της οχύρωση.

Ο βόρειος εμπορικός λιμένας της Μυτιλήνης βρίσκεται κάτω από τα τείχη του Γενοβέζικου φρουρίου στα βορειοδυτικά, ενώ ο νότιος πολεμικός λιμένας ταυτίζεται με το σημερινό λιμάνι της πόλης.

Από τον βόρειο εμπορικό λιμένα, ο οποίος βρισκόταν απέναντι από την αγορά, διατηρείται σημαντικό τμήμα των λιμενοβραχιόνων.

Η πρώτη οικοδομική φάση του βόρειου εμπορικού λιμανιού τοποθετείται στους αρχαϊκούς χρόνους. Νεότερες υποβρύχιες έρευνες (2007-2009) υποδεικνύουν πιθανή υστερότερη χρονολόγηση του λιμενοβραχίονα. Κατά την κλασική περίοδο το λιμάνι επεκτάθηκε, αλλά λόγω του Πελοποννησιακού Πολέμου δεν ολοκληρώθηκε. Η σημερινή μνημειακή του μορφή χρονολογείται στο β’ μισό του 4ου αι. π.Χ. Ο μεγάλος ανατολικός λιμενοβραχίονας έχει μήκος 350 μ. και πλάτος 7,50 μ., ενώ ο μικρότερος δυτικός 75 μ. μήκος και 8,5 μ. πλάτος. Το πλάτος της εισόδου μεταξύ τους εκτιμάται στα 300 μ.

Μεταξύ 1999-2000, ανασκαφές στην παράκτια ζώνη του βόρειου λιμανιού αποκάλυψαν τη μνημειακή δυτική είσοδο του Ευρίπου, τμήμα της παρακείμενης προκυμαίας, καθώς και μέρος μιας εγκάρσιας προβλήτας. Στα ανατολικά της προκυμαίας εντοπίστηκε τετράπλευρη κατασκευή με ημικυκλική απόληξη, ταυτιζόμενη με το ακρομόλιο της μνημειακής δυτικής εισόδου του Ευρίπου. Τα κινητά ευρήματα χρονολογούνται από την αρχαϊκή έως και την υστερορωμαϊκή περίοδο, ενώ στα ανατολικά του Ευρίπου αποκαλύφθηκαν τμήματα του κλασικού τείχους, εργαστήρια κεραμικής και μεταλλοτεχνίας και κατάλοιπα ρωμαϊκού κτηρίου.

Με το πέρασμα των χρόνων, ο βόρειος λιμένας υποβαθμίστηκε σταδιακά, φαινόμενο που συνδέεται άμεσα με την επιχωμάτωση της λιμενολεκάνης του, διαδικασία που είχε ξεκινήσει ήδη από την παλαιοχριστιανική περίοδο, σε συνδυασμό με την επιχωμάτωση του Ευρίπου.