Ο Λόνι Μπεζανσόν, επίκουρος καθηγητής Οπτικοποίησης Δεδομένων στο Πανεπιστήμιο του Λινσέπινγκ στη Σουηδία, έχει αποκτήσει διεθνή αναγνώριση για τις προσπάθειές του να αποκαλύψει απάτες σε επιστημονικά άρθρα. Παρά το ακαδημαϊκό του έργο, ξεχωρίζει ως ταραχοποιός υπέρ της αλήθειας και επίμονος κριτής στον χώρο της επιστημονικής έρευνας.
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που εκπονήθηκε για λογαριασμό της Διεθνούς και της Γερμανικής Μαθηματικής Ένωσης, αποκαλύφθηκαν συστηματικές παρατυπίες σε ερευνητικές εργασίες στα μαθηματικά. Ενδεικτικά, το 2019 πανεπιστήμιο με κορυφαίους ερευνητές στα μαθηματικά δεν διέθετε καν σχετικό τμήμα. Παράλληλα, παρατηρείται αύξηση σε φαινόμενα όπως παραποιημένα δεδομένα, υπηρεσίες επηρεασμού ετεροαναφορών και εταιρείες "paper mills" που συντάσσουν επιστημονικές εργασίες κατά παραγγελία.
Κατά τη διάρκεια του 12ου Heidelberg Laureate Forum, όπου συμμετείχε σε πάνελ για την επιστημονική ακεραιότητα, ο Μπεζανσόν υπογράμμισε τον σημαντικό αντίκτυπο που έχει το πρόβλημα της ακεραιότητας της έρευνας στην κοινωνία. Τόνισε τόσο τη σπατάλη πόρων όσο και τους κινδύνους για τη δημόσια υγεία από αναξιόπιστες επιστημονικές πρακτικές.
Στην περίοδο της πανδημίας Covid-19, ο Μπεζανσόν και η ομάδα του ανέδειξαν σοβαρά μεθοδολογικά προβλήματα σε έρευνα για τη χρήση υδροξυχλωροκίνης στη θεραπεία του ιού. Η συγκεκριμένη μελέτη, που δημοσιεύθηκε το 2020, βασίστηκε σε περιορισμένο δείγμα και αποσύρθηκε το 2024, αναδεικνύοντας ευρύτερες παραβιάσεις δεοντολογίας στον επιστημονικό χώρο.
Η εμπειρία της πανδημίας κατέδειξε ότι η βιασύνη και η μείωση των ελέγχων οδήγησαν στη δημοσίευση περισσότερων ψευδών άρθρων, με άμεσο αντίκτυπο στη δημόσια υγεία. Ο Μπεζανσόν διαπίστωσε και άλλες παρατυπίες, όπως αξιολόγηση ερευνών μέσα σε μία ημέρα ή εκδότες που ταυτόχρονα ήταν και συγγραφείς των άρθρων.
Τα σημάδια της επιστημονικής απάτης και οι νέες προκλήσεις
Ο Μπεζανσόν επισημαίνει ότι προειδοποιητικά σημάδια απάτης αποτελούν παραποιημένες ορολογίες από λογισμικά, κείμενα γραμμένα από τεχνητή νοημοσύνη, αντιγραφή εικόνων και σύντομος χρόνος peer review. Επίσης, μέθοδοι που βασίζονται σε ανακληθείσες εργασίες θεωρούνται ύποπτες.
Σε πρόσφατη έρευνα, εντοπίστηκε νέα μέθοδος παραποίησης ετεροαναφορών μέσω προσθήκης ανύπαρκτων citations στα μεταδεδομένα των άρθρων, αλλοιώνοντας τις μετρήσεις και επηρεάζοντας την κατάταξη των ερευνητών. Παρά τις απειλές που δέχθηκαν οι συγγραφείς, η μελέτη αυτή βραβεύθηκε από το περιοδικό JASIST και θα τιμηθεί σε ετήσια συνάντηση στις ΗΠΑ.
Ο Μπεζανσόν τονίζει ότι η αποκάλυψη τέτοιων πρακτικών απαιτεί καινοτόμες μεθόδους, καθώς οι τρόποι εξαπάτησης εξελίσσονται συνεχώς. Ταυτόχρονα, οι λεγόμενοι «επιστημονικοί ντετέκτιβ» συχνά δέχονται κριτική ότι υπονομεύουν την εμπιστοσύνη στην επιστήμη.
Ο ίδιος υπογραμμίζει πως η επιστημονική μέθοδος παραμένει το πιο αξιόπιστο εργαλείο για την απόκτηση αντικειμενικών δεδομένων. Η ανάδειξη των προβλημάτων από επιστήμονες αποδεικνύει το ενδιαφέρον για διαφάνεια και πρόοδο.
Η ανάγκη αλλαγής στο ακαδημαϊκό σύστημα
Ο Μπεζανσόν θεωρεί πως το υπάρχον σύστημα, που βασίζεται στον αριθμό δημοσιεύσεων και ετεροαναφορών, δεν είναι βιώσιμο. Η πίεση για συνεχή παραγωγή εργασιών οδηγεί σε φαινόμενα απάτης και απαιτείται αναθεώρηση των κινήτρων και των μεθόδων αξιολόγησης στην ακαδημαϊκή κοινότητα.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, η επιστήμη πρέπει να επιστρέψει στις συνεργατικές προσπάθειες και να απομακρυνθεί από τον ανταγωνισμό για χρηματοδότηση και διακρίσεις. Η αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας του ακαδημαϊκού χώρου είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της ακεραιότητας και της προόδου της γνώσης
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
