Η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) εισέρχεται δυναμικά στην καθημερινότητα, μεταμορφώνοντας τον τρόπο με τον οποίο αναζητούμε, παράγουμε και διακινούμε πληροφορίες. Η επίδρασή της επεκτείνεται πλέον και στον κρίσιμο χώρο της υγείας, δημιουργώντας νέες δυνατότητες αλλά και προκλήσεις.
Οι εφαρμογές της AI μπορούν να υποστηρίξουν τη διάγνωση και την αντιμετώπιση ασθενειών, να ενισχύσουν την επικοινωνία επαγγελματιών υγείας με το κοινό και να συμβάλουν στην κατανόηση σύνθετων ιατρικών εννοιών. Παράλληλα, η τεχνολογία αυτή μπορεί να αποτελέσει εργαλείο ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του πληθυσμού.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η καθηγήτρια Θεραπευτικής - Επιδημιολογίας - Προληπτικής Ιατρικής, παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η ίδια τεχνολογία ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία και διάδοση ψευδών ή παραπλανητικών πληροφοριών για θέματα υγείας, με άμεσες συνέπειες για τη δημόσια υγεία.
Η νέα εποχή της παραπληροφόρησης στην υγεία
Σύμφωνα με συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό BMC Public Health, η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει ριζικά το τοπίο της παραπληροφόρησης. Καθιστά τη δημιουργία ψευδών ιστοριών πιο εύκολη, ταχύτερη και πειστική από ποτέ.
«Ένα ψευδές κείμενο για μια θεραπεία, ένα εμβόλιο ή μια ασθένεια μπορεί πλέον να γραφτεί με ύφος "επιστημονικό", να περιλαμβάνει ψεύτικες αναφορές και να φαίνεται αξιόπιστο», εξηγεί η κ. Ψαλτοπούλου. «Αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό, γιατί πολλοί δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν αν ένα κείμενο έχει γραφτεί από άνθρωπο ή από AI, αλλά και αν οι πληροφορίες που περιέχει είναι σωστές».
Η ίδια υπογραμμίζει ότι τα υπάρχοντα συστήματα εντοπισμού τέτοιου περιεχομένου δεν είναι ακόμη αξιόπιστα. Το πρόβλημα επιτείνεται από τη μορφή που μπορεί να λάβει η ψευδής πληροφορία —άρθρο, ανάρτηση, εικόνα ή ακόμη και βίντεο— καθιστώντας τη διάκρισή της ιδιαίτερα δύσκολη.
Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η εξάπλωση της παραπληροφόρησης είναι ακόμη πιο έντονη. Οι πληροφορίες διαδίδονται όχι επειδή είναι ορθές, αλλά επειδή προκαλούν φόβο, θυμό ή εντυπωσιασμό. Ένα ψευδές μήνυμα μπορεί να κοινοποιηθεί μαζικά πριν προλάβουν οι ειδικοί να το ελέγξουν.
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να παράγει πολλές παραλλαγές του ίδιου ψευδούς ισχυρισμού, προσαρμοσμένες σε διαφορετικές ομάδες ανθρώπων», σημειώνει η κ. Ψαλτοπούλου. «Έτσι, η παραπληροφόρηση γίνεται πιο "προσωπική" και, γι' αυτό, πιο πειστική».
Ο εμβολιασμός στο στόχαστρο της παραπληροφόρησης
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά πεδία παραπληροφόρησης, σύμφωνα με την κ. Ψαλτοπούλου, είναι ο εμβολιασμός. Παρότι τα εμβόλια έχουν συμβάλει καθοριστικά στον έλεγχο ή την εξάλειψη σοβαρών ασθενειών, οι ψευδείς ισχυρισμοί για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά τους εξακολουθούν να επηρεάζουν τη δημόσια αντίληψη.
«Όταν κάποιος διαβάζει επανειλημμένα ότι ένα εμβόλιο είναι "επικίνδυνο" ή "πειραματικό", μπορεί να αρχίσει να αμφιβάλλει, ακόμη κι αν οι ισχυρισμοί αυτοί δεν στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα», τονίζει. «Η επανάληψη καθιστά έναν ισχυρισμό πιο οικείο και άρα πιο αληθοφανή, μειώνοντας τη συλλογική προστασία της κοινότητας».
Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως μέρος της λύσης
Παρά τους κινδύνους, η AI μπορεί να συμβάλει θετικά στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Vaccine έδειξε ότι μηνύματα ενημέρωσης που δημιουργούνται με τη βοήθεια AI μπορούν να διορθώσουν λανθασμένες πεποιθήσεις για τα εμβόλια.
Σε έρευνα με 1.435 ενήλικες στις ΗΠΑ, ορισμένα διορθωτικά μηνύματα που παρήχθησαν από AI μείωσαν τις λανθασμένες αντιλήψεις, ειδικά όταν ήταν προσαρμοσμένα σε χαρακτηριστικά προσωπικότητας, όπως η εξωστρέφεια.
Ωστόσο, όπως εξηγεί η καθηγήτρια του ΕΚΠΑ, τα μηνύματα που απευθύνονταν σε άτομα με έντονες ψευδοεπιστημονικές πεποιθήσεις δεν ήταν πάντα αποτελεσματικά και σε κάποιες περιπτώσεις είχαν αντίθετο αποτέλεσμα.
«Ο τρόπος επικοινωνίας έχει μεγάλη σημασία», υπογραμμίζει. «Ένα μήνυμα που ακούγεται επιθετικό ή ειρωνικό μπορεί να οδηγήσει κάποιον να κλειστεί περισσότερο στις απόψεις του. Αντίθετα, ο σεβασμός και η καθαρή παρουσίαση των δεδομένων ενισχύουν την εμπιστοσύνη».
Η ανάγκη για υπεύθυνη χρήση και ανθρώπινη επίβλεψη
Η κ. Ψαλτοπούλου καταλήγει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ένα ισχυρό εργαλείο, το οποίο μπορεί είτε να ενισχύσει την παραπληροφόρηση είτε να προάγει τη σωστή ενημέρωση, ανάλογα με τον τρόπο χρήσης του.
«Στον χώρο της υγείας, και ιδιαίτερα στον εμβολιασμό, το ζητούμενο δεν είναι να φοβηθούμε την τεχνολογία, αλλά να τη χρησιμοποιήσουμε υπεύθυνα, με διαφάνεια και ανθρώπινη επίβλεψη», αναφέρει. «Η AI μπορεί να είναι πολύτιμος σύμμαχος του επαγγελματία υγείας, όχι αντικαταστάτης του, καθώς δεν μπορεί να διενεργήσει κλινική εξέταση ή να αναλάβει νομική ευθύνη για θεραπευτικές πράξεις».
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
