«Βάτραχος» ή «χταπόδι»; Σενάρια για μοντέλα καινοτομίας στην Κεντρική Μακεδονία

Τα μελλοντικά σενάρια για την καινοτομία στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας αποτυπώνονται στη νέα στρατηγική μελέτη «Περιβάλλον Καινοτομίας 2040», που εκπονήθηκε από το One Stop Liaison Office, τον Μηχανισμό Υποστήριξης του Οικοσυστήματος Καινοτομίας και Επιχειρηματικότητας της Περιφέρειας.

Η μελέτη αποτελεί συνέχεια εκείνης του 2023, η οποία είχε χρονικό ορίζοντα το 2030 και ανέδειξε το σενάριο «άλμα του βατράχου» (Leap frog). Αυτό το σενάριο περιέγραφε τη δυνατότητα ταχείας προόδου της Περιφέρειας στον τομέα της καινοτομίας, με γρήγορες κινήσεις που παρακάμπτουν εμπόδια, δίνοντας έμφαση στη σύνδεση της ακαδημαϊκής έρευνας με τις επιχειρηματικές ανάγκες για την ανάπτυξη λύσεων που ανταποκρίνονται σε κοινωνικές και άλλες προκλήσεις.

Στη νέα μελέτη με ορίζοντα το 2040, το σενάριο εξελίσσεται στο «μεγάλος βάτραχος» (Bullfrog), το οποίο αντιπροσωπεύει ένα ακόμα μεγαλύτερο και ταχύτερο άλμα στην ανάπτυξη. Σύμφωνα με τη Χριστίνα Λαγκάνη, τεχνική σύμβουλο του Μηχανισμού Καινοτομίας και Επιχειρηματικότητας, η επιτυχία αυτού του σεναρίου προϋποθέτει οι τοπικοί φορείς να υιοθετήσουν έξυπνες και ανθεκτικές πολιτικές, αλλά και να είναι έτοιμοι να διαχειριστούν τόσο τις ευκαιρίες όσο και τους κινδύνους που εντείνει ο διεθνής ανταγωνισμός.

Όπως σημειώνει η κ. Λαγκάνη, οι παράγοντες που μπορούν να ενεργοποιήσουν το «άλμα του μεγάλου βατράχου», όπως η προσέλκυση ψηφιακών νομάδων, η ενίσχυση των συνεργασιών, η ανάπτυξη επιχειρηματικής κουλτούρας και η αστικοποίηση, αποτελούν κρίσιμες προκλήσεις. Αυτές απαιτούν γεωπολιτική και οικονομική σταθερότητα, η οποία δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Για τον λόγο αυτό, το σενάριο χαρακτηρίζεται από υψηλό ρίσκο και αβεβαιότητα, καθώς βασίζεται στην προσαρμοστικότητα και την ευελιξία του οικοσυστήματος, αλλά προϋποθέτει σταθερό περιβάλλον.

Αντίθετα, το σενάριο «χταπόδι» (Octopus) παρουσιάζεται ως πιο ρεαλιστικό και ασφαλές μοντέλο ανάπτυξης για την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Σύμφωνα με τη μελέτη, η Περιφέρεια διαθέτει τις δομικές βάσεις για ανάπτυξη και, όπως το σώμα του χταποδιού, θα πρέπει να επεκτείνει και να συντονίσει τις δραστηριότητές της αξιοποιώντας τα εγγενή πλεονεκτήματα της περιοχής. Το σενάριο αυτό εστιάζει στην έξυπνη και βιώσιμη ανάπτυξη, βασισμένη στην ευφυΐα, τη δικτύωση και την ευελιξία, προάγοντας πολιτικές Ανοικτής Καινοτομίας και ενισχυμένης εξωστρέφειας.

Κοινά στοιχεία και των δύο σεναρίων είναι η ανάγκη γεφύρωσης της έρευνας με την αγορά και τα ταλέντα, η ανάπτυξη κουλτούρας επιχειρηματικότητας και η οικονομική στήριξη της νεοφυούς επιχειρηματικότητας.

Τι διαφοροποιεί τη μελέτη του 2040 από εκείνη του 2030

Σε ό,τι αφορά τις αλλαγές σε σχέση με τη μελέτη του 2030, η κ. Λαγκάνη αναφέρει ότι η νέα μελέτη ενσωματώνει τις επιπτώσεις πρόσφατων κρίσεων, όπως η πανδημία COVID-19 και η ενεργειακή κρίση, εντείνοντας το επίπεδο αβεβαιότητας. Παράλληλα, η μεθοδολογία της είναι πιο δομημένη και πολύπλοκη, λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο τις μεγατάσεις, αλλά και εξωτερικά γεγονότα και σημεία αβεβαιότητας, βασιζόμενη στα δεδομένα και τα ευρήματα εργαστηριακών ομάδων.

Παρά τις κρίσεις, η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας διατηρεί δυναμική στο οικοσύστημα καινοτομίας, με αυξανόμενο ενδιαφέρον από το εξωτερικό. Ωστόσο, παραμένουν σημαντικά κενά στη συνεργασία και τη δικτύωση. Το περιβάλλον χαρακτηρίζεται πλέον από μεγαλύτερη αστάθεια, παγκοσμιοποίηση και έμφαση στη βιωσιμότητα μέσω της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης. Η μελέτη του 2040 δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στις μεγατάσεις της κλιματικής αλλαγής και της ταχείας τεχνολογικής εξέλιξης, ως βασικούς άξονες μετασχηματισμού του περιβάλλοντος καινοτομίας.

Νέες τάσεις και συμπεριφορές

Μεταξύ των χαρακτηριστικών τάσεων που καταγράφονται στη μελέτη του 2040, επισημαίνεται η κοινωνική πόλωση μέσα από τη σύγκρουση «woke» και «anti-woke», καθώς και η αλλαγή στο εργασιακό μοντέλο, κυρίως λόγω των συμπεριφορών των νεότερων εργαζομένων. Σύμφωνα με έρευνες, οι Millennials και η Generation Z αλλάζουν εργασία τρεις φορές συχνότερα σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές, ενώ ένα μεγάλο ποσοστό (71%) των Millennials δεν αισθάνεται συναισθηματικά συνδεδεμένο με την εργασία του.

Παράλληλα, η προσέλκυση Ψηφιακών Νομάδων καθιστά την Περιφέρεια και την Ελλάδα γενικότερα ελκυστικό προορισμό για αυτή τη νέα κατηγορία εργαζομένων. Επιπλέον, η μελέτη αναδεικνύει το φαινόμενο του Greenwashing ως σύγχρονη πρόκληση, όπου εταιρείες προβάλλουν παραπλανητικά τις πρακτικές τους ως φιλικές προς το περιβάλλον, σε σχέση με την κλιματική αλλαγή.