Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων, που τιμάται στις 4 Οκτωβρίου, φέρνει στο προσκήνιο τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και της ανθρώπινης δραστηριότητας στα ζώα, με κεντρικό μήνυμα «Δείτε τον κόσμο μέσα από τα μάτια τους». Οι μεταβολές αυτές επηρεάζουν βασικές λειτουργίες της ζωής τους, όπως η αναζήτηση τροφής, οι μετακινήσεις, η αναπαραγωγή και η επιβίωση ειδών σε περιοχές όπου ζούσαν επί χιλιάδες χρόνια.
Σύμφωνα με τον Τριαντάφυλλο Ακριώτη, καθηγητή στο Εργαστήριο Διαχείρισης Βιοποικιλότητας του Τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου, η τρέχουσα κλιματική αλλαγή εξελίσσεται με τέτοια ταχύτητα, ώστε πολλά είδη αδυνατούν να προσαρμοστούν. Η θερμοκρασία και η βροχόπτωση διαμορφώνουν τα οικοσυστήματα και τη βλάστηση, επηρεάζοντας άμεσα ή έμμεσα τη ζωή των ζώων. Η αλλαγή του κλίματος μπορεί να μεταβάλει ολόκληρο το περιβάλλον από το οποίο εξαρτάται η επιβίωση ενός είδους.
Στην Αρκτική, η υποχώρηση του θαλάσσιου πάγου περιορίζει τις πολικές αρκούδες στην αναζήτηση τροφής, ενώ οι αρκτικές αλεπούδες αντιμετωπίζουν πλέον ανταγωνισμό από την κοινή αλεπού που επεκτείνεται σε νέες περιοχές. Αυτά τα παραδείγματα, όπως σημειώνει ο κ. Ακριώτης, καταδεικνύουν ότι οι επιπτώσεις μπορεί να είναι τόσο άμεσες όσο και έμμεσες, όπως ο ανταγωνισμός με νέα είδη.
Παρόμοια φαινόμενα παρατηρούνται στις ελληνικές θάλασσες, όπου ψάρια από τα θερμά νερά της Ερυθράς Θάλασσας εξαπλώνονται προς βορειότερες περιοχές της Μεσογείου. Η δυνατότητα μετακίνησης ή προσαρμογής δεν είναι ίδια για όλα τα ζώα. Είδη που ζουν σε ψυχρές περιοχές ή σε μεγάλα υψόμετρα αντιμετωπίζουν προκλήσεις λόγω της ανόδου της θερμοκρασίας.
Τα ευάλωτα οικοσυστήματα της βόρειας Ελλάδας
Είδη που εξαπλώνονται κυρίως στη βόρεια Ελλάδα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα σε υψηλές θερμοκρασίες και ξηρασία, σύμφωνα με τον κ. Ακριώτη. Πολλά φυτά και ζώα που απαντώνται μόνο σε μεγάλα υψόμετρα δυσκολεύονται να επιβιώσουν σε θερμότερες περιοχές.
Οι περιορισμένες εκτάσεις στις βουνοκορφές και οι μικροί, απομονωμένοι πληθυσμοί αυξάνουν τον κίνδυνο εξαφάνισης. Ενδεικτική είναι η περίπτωση της Ροδόπης, όπου είδη όπως η ερυθρελάτη, ο αγριόκουρκος και η σπουργιτόγλαυκα σχηματίζουν οικοσυστήματα που θυμίζουν βόρεια Ευρώπη. Αυτά τα οικοσυστήματα βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο όσο η κλιματική αλλαγή εντείνεται.
Η γενική τάση στην Ελλάδα είναι η σταδιακή απώλεια ειδών βόρειας κατανομής και η επικράτηση ειδών προσαρμοσμένων σε θερμότερες και ξηρότερες συνθήκες. Ωστόσο, η εξάπλωση χερσαίων ειδών από τη Βόρεια Αφρική περιορίζεται από τη Μεσόγειο. Ο κ. Ακριώτης προειδοποιεί ότι «μπορεί να χάσουμε περισσότερα είδη απ' αυτά που θα κερδίσουμε».
Αποσυντονισμός του κύκλου ζωής
Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει και τον χρονισμό βασικών λειτουργιών των ζώων, όπως η αναπαραγωγή, η μετανάστευση και η χειμέρια νάρκη. Οι μηχανισμοί αυτοί έχουν διαμορφωθεί εξελικτικά, όμως η ταχύτητα των σημερινών αλλαγών δυσκολεύει την προσαρμογή, ειδικά για τα μεγαλύτερα ζώα.
Ασυνήθιστες καιρικές συνθήκες, όπως παρατεταμένο κρύο ή βροχή, μπορούν να αποσυντονίσουν τη μετανάστευση και να προκαλέσουν προβλήματα επιβίωσης, όπως συνέβη με τα χελιδόνια στην Πελοπόννησο. Η προσαρμογή σε έναν κίνδυνο δεν διασφαλίζει προστασία από τον επόμενο, καθώς οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής προστίθενται σε άλλες απειλές.
Η ανθρώπινη ευθύνη και ηθική υποχρέωση
Οι αλληλεξαρτήσεις στα οικοσυστήματα συνδέουν τις συνέπειες για τα ζώα με εκείνες για τον άνθρωπο, όπως επισημαίνει ο Ευάγγελος Δ. Πρωτοπαπαδάκης, καθηγητής Εφαρμοσμένης Ηθικής και Βιοηθικής του ΕΚΠΑ. Η διατάραξη της διαδοχής των εποχών επηρεάζει την ανθοφορία, τις μέλισσες, την επικονίαση και κατά συνέπεια τη διαθεσιμότητα φυτών για τα ζώα.
Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής συνιστά ηθική υποχρέωση, αν και η αλλαγή συνηθειών παραμένει δύσκολη. Ο κ. Πρωτοπαπαδάκης τονίζει την ανάγκη ανάπτυξης τρόπων παραγωγής ενέργειας που δεν επιβαρύνουν το περιβάλλον. Η υποχρέωση αυτή αφορά τόσο τις παρούσες όσο και τις μελλοντικές γενιές, καθώς η διαγενεακή δικαιοσύνη επιβάλλει να παραδώσουμε ένα βιώσιμο περιβάλλον στους απογόνους μας.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
