Η έννοια του «κατ’ εικόνα» μπορεί να λειτουργήσει ως πνευματικό όριο απέναντι στις αντιλήψεις που επιχειρούν να μειώσουν τον άνθρωπο σε μηχανισμό ή να τον καταστήσουν αντικαταστάσιμο στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), υπογράμμισε ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Φιλόθεος, σε εκδήλωση του Aristotle Innovation Forum (AIF) με τίτλο «Thinking Machines, Praying Humans: AI Through the Lens of Orthodox Theology».
Όπως ανέφερε, το «κατ’ εικόνα (Θεού)» δηλώνει σχέση και φανερώνει ότι ο άνθρωπος δεν είναι προϊόν ή άθροισμα λειτουργιών, αλλά μοναδικό και ανεπανάληπτο πρόσωπο. «Η αξία του δεν εξαρτάται από την απόδοσή του, ούτε από τη χρησιμότητα ή τις δυνατότητές του, αλλά από την ποιότητα της σχέσης του με τον Θεό και τον άνθρωπο», σημείωσε, προσθέτοντας ότι η ΤΝ μπορεί να μιμείται εκφράσεις και διαλόγους, αλλά δεν φέρει το μυστήριο της προσωπικής ύπαρξης. «Δεν μπορεί ν’ αγαπήσει, να θυσιαστεί, να κοινωνήσει. Δεν έχει αυτή την “πνοή ζώσα”, που έδωσε ο Θεός στον άνθρωπο», τόνισε ο Μητροπολίτης.
Ο κίνδυνος απώλειας της πνευματικότητας
Ο Μητροπολίτης Φιλόθεος επεσήμανε ότι αν οι άνθρωποι αρχίσουμε να μετράμε τον εαυτό μας με όρους αποτελεσματικότητας και ταχύτητας, κινδυνεύουμε να χάσουμε την εσωτερική μας ζωή και την πνευματικότητα. Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος να παραγνωριστεί η αξία της προσωπικής συνάντησης και του σώματος. «Ο άνθρωπος δεν είναι μόνο μυαλό. Οφείλει να διαφυλάξει την ελευθερία και την πνευματικότητά του μέσα σε έναν κόσμο όλο και πιο αυτοματοποιημένο», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Επισήμανε ακόμη ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι αν οι μηχανές θα συμπεριφέρονται σαν άνθρωποι, αλλά αν οι άνθρωποι αρχίσουν να συμπεριφέρονται σαν μηχανές. Προειδοποίησε πως η ΤΝ ενδέχεται κάποτε να δημιουργήσει μια νέα θρησκεία ή να αποθεωθεί ως νέος θεός.
Η ανθρώπινη εμπειρία και η ψυχοσωματική ενότητα
Ο Αρχιμανδρίτης Αρίσταρχος Γκρέκας, δρ Θεολογίας και αναπληρωτής καθηγητής στη Θεολογική Σχολή του ΕΚΠΑ, τόνισε ότι το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι τι μπορεί να κάνει η μηχανή, αλλά προς ποιον προσανατολίζεται ο άνθρωπος. «Ο άνθρωπος, ως ψυχοσωματική ενότητα, ζει τη σχέση με τον εαυτό του, τον συνάνθρωπο και τον Θεό», είπε, επισημαίνοντας ότι η ΤΝ βασίζεται στην επεξεργασία δεδομένων και όχι σε βιώματα και συναισθήματα. «Το ουσιαστικό ερώτημα είναι: ποιος βιώνει, ποιος αγαπά, ποιος προσεύχεται;» διερωτήθηκε, προειδοποιώντας ότι οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν ολοένα περισσότερο με εφαρμογές που δημιουργούν συναισθήματα χωρίς να τα έχουν.
Η ΤΝ και ο κίνδυνος εργαλειοποίησης του ανθρώπου
Στο ερώτημα αν η ΤΝ ενισχύει την τάση να βλέπουμε τον άνθρωπο ως λειτουργικό σύστημα, ο καθηγητής Κοινωνικής Θεωρίας του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ, Χρήστος Τσιρώνης, απάντησε ότι η τεχνολογία δεν επιβάλλει καμία τέτοια θέση. «Τα τεχνολογικά μέσα υπάρχουν για να εξυπηρετούν τα συμφέροντά μας, χωρίς συναίσθημα ή δισταγμούς», σημείωσε. Τόνισε ωστόσο ότι τα λάθη, ο πόνος και η μετάνοια είναι αυτά που μας κάνουν ανθρώπους και πως η εργαλειοποίηση του κόσμου οδηγεί στην εργαλειοποίηση των σχέσεων και του ίδιου του ανθρώπου. «Η ΤΝ μπορεί να βοηθήσει καθοριστικά την ανθρωπότητα, εφόσον βέβαια δεν την υποκαθιστά», υπογράμμισε.
Κατά τον κ. Τσιρώνη, ο πραγματικός κίνδυνος είναι να αρχίσουμε να βλέπουμε τον εαυτό μας ως λειτουργικό σύστημα. «Αν επιλέγουμε να ζούμε ως ασταμάτητες μηχανές, η κοινωνία θα καταστεί δίκτυο ηλεκτρονικών συστημάτων», ανέφερε, καλώντας σε γενναιοδωρία και καλοσύνη στην αντιμετώπιση της πραγματικότητας.
Από κοινωνίες προσώπων σε κοινωνίες απόδοσης
Ο κ. Τσιρώνης εκτίμησε ότι διαμορφώνεται ένα νέο ανθρωπολογικό πρότυπο, όπου ο άνθρωπος αντιμετωπίζεται ως σύστημα αποδοτικότητας και προβλεψιμότητας. «Το βλέπουμε στην εργασία, στην εκπαίδευση, ακόμη και στην προσωπική ζωή», είπε, επισημαίνοντας πως αυτό το πρότυπο δυσκολεύεται να χωρέσει πλευρές της ανθρώπινης ζωής όπως η αδυναμία, η σιωπή ή η αμφιβολία. «Ο κίνδυνος είναι να περάσουμε από κοινωνίες προσώπων σε κοινωνίες απόδοσης, όπου η αξιοπρέπεια θα εξαρτάται από τη χρησιμότητα», υπογράμμισε, καλώντας να διατηρηθεί η ανθρωπιά στο επίκεντρο μιας κοινωνίας που οργανώνεται με λογικές αλγοριθμικής αποτελεσματικότητας.
Η ψευδαίσθηση του «προσώπου» της ΤΝ
Ο θεολόγος και διευθυντής σύνταξης του περιοδικού «Θεολογία», Αλέξανδρος Κατσιάρας, ανέλυσε τις επιπτώσεις της ψευδαίσθησης ότι η ΤΝ είναι πρόσωπο. «Η μηχανή μιμείται κι έτσι αποκτά φωνή, αλλά δεν είναι πρόσωπο», σημείωσε, προσθέτοντας ότι το πραγματικό πρόβλημα είναι κατά πόσο οι άνθρωποι παραχωρούν την ελευθερία τους στη μηχανή. Επεσήμανε ότι ήδη πολλοί θεωρούν το σώμα σχεδόν περιττό, καθώς η καθημερινότητα μεταφέρεται ολοένα περισσότερο στην ψηφιακή σφαίρα.
Ελευθερία και ευθύνη στην εποχή των αλγορίθμων
Σε ερώτηση για τη σχέση ευθύνης και ελευθερίας, ο Μητροπολίτης Φιλόθεος υπογράμμισε ότι η ελευθερία είναι ευθύνη απέναντι στον Θεό και τον άνθρωπο. «Υπάρχει ο κίνδυνος να αναθέσουμε κρίσιμες αποφάσεις της ζωής μας σε αλγόριθμους και μηχανικά συστήματα, όμως η ευθύνη δεν μπορεί να μετατεθεί στη μηχανή», τόνισε. Πρόσθεσε ότι ακόμη και σε ουσιαστικά ζητήματα, όπως οι ανθρώπινες σχέσεις, υπάρχει η τάση να εμπιστευόμαστε την ΤΝ για ουδετερότητα, κάτι που θεωρεί επικίνδυνο.
«Η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη και η ευθύνη δεν μπορεί να μεταφερθεί στη μηχανή. Η αλλαγή έρχεται από τη βάση, όταν ο καθένας θέτει όρια στη χρήση και δρα με ηθική ευθύνη. Η ΤΝ δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως μέσο αποφυγής της προσωπικής ευθύνης», κατέληξε ο Μητροπολίτης.
Το Aristotle Innovation Forum διοργανώνεται από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης έως τις 23 Μαΐου, με χορηγό επικοινωνίας το ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
