Η τεχνητή νοημοσύνη αναδεικνύεται σε καθοριστικό εργαλείο για τη διάσωση και την τεκμηρίωση της πολιτιστικής κληρονομιάς, ωστόσο εγείρει κρίσιμα ερωτήματα για την αυθεντικότητα, την ιδιοκτησία των δεδομένων και τα όρια της ηθικής ευθύνης. Αυτά τα ζητήματα ανέδειξε ο καθηγητής του Τμήματος Χωροταξίας και Ανάπτυξης του ΑΠΘ, Ευστράτιος Στυλιανίδης, κατά την ομιλία του με τίτλο «Ηθικές διαστάσεις της τεκμηρίωσης της πολιτιστικής κληρονομιάς στην εποχή της ΤΝ» στο πλαίσιο του «Aristotle Innovation Forum: From Thessaloniki to the World» που πραγματοποιείται στη Θεσσαλονίκη.
Ο καθηγητής παρουσίασε τον τρόπο με τον οποίο η ψηφιακή τεκμηρίωση αξιοποιείται σήμερα για τη διάσωση μνημείων, αρχαιολογικών χώρων και στοιχείων άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Στην πράξη, όπως εξήγησε, χρησιμοποιούνται εξελιγμένες τεχνολογίες όπως drones, laser scanners, δορυφορικά δεδομένα και αρχειακό υλικό.
«Αυτό που κάνουμε είναι ουσιαστικά να μοντελοποιούμε την πραγματικότητα. Οι τεχνολογίες, τα εργαλεία και οι μέθοδοι που χρησιμοποιούμε είναι οι ίδιες είτε πρόκειται για μια εκκλησία είτε για το ανθρώπινο σώμα είτε για ένα ανθρώπινο όργανο», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας πως οι ίδιες πρακτικές βρίσκουν εφαρμογή και σε άλλους επιστημονικούς τομείς.
Κατά τον Ευστράτιο Στυλιανίδη, η ανάγκη για καταγραφή και διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς εντείνεται λόγω φυσικών καταστροφών, πολεμικών συγκρούσεων και της κλιματικής αλλαγής. Ενδεικτικά, αναφέρθηκε στη φωτιά στο Παρίσι και στις καταστροφές σε περιοχές της Συρίας.
Ηθικά διλήμματα της ψηφιακής τεκμηρίωσης
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στα ηθικά ζητήματα που συνοδεύουν την ανάπτυξη και χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. «Υπάρχει το ζήτημα της ιδιοκτησίας. Ποιος ελέγχει τα δεδομένα; Ποιος τα κατέχει; Υπάρχει η ισορροπία ανάμεσα στην ανοιχτή πρόσβαση και την προστασία από πιθανή βλάβη», σημείωσε, προσθέτοντας ότι κρίσιμα ζητήματα αποτελούν επίσης «η αυθεντικότητα, η αβεβαιότητα και η οπτική αλήθεια».
Ο καθηγητής προειδοποίησε ότι η δημιουργία ψηφιακών μοντέλων ενέχει τον κίνδυνο αλλοίωσης της πραγματικότητας. «Όταν δημιουργώ ένα μοντέλο, μπορώ να “παίξω” με τα δεδομένα. Άρα, πόσο πραγματικό είναι το μοντέλο σε σχέση με την ίδια την πραγματικότητα; Ό,τι κάνουμε πρέπει να είναι διαφανές και ανοιχτό σε όλους», τόνισε.
Η τεχνολογία στην υπηρεσία της εμπειρίας και της ηθικής
Ο Ευστράτιος Στυλιανίδης αναφέρθηκε επίσης στον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης στη βελτίωση της εμπειρίας των επισκεπτών σε μουσεία και πολιτιστικούς οργανισμούς, μέσα από νέες μορφές αλληλεπίδρασης και αρχειοθέτησης. Παράλληλα, τόνισε ότι η τεχνολογία από μόνη της δεν επαρκεί χωρίς ένα σταθερό ηθικό υπόβαθρο.
«Δεν είναι μόνο η τεχνολογία και η επιστήμη. Αυτό που αποκαλούμε “ηθική αριστεία” είναι κρίσιμο για ερευνητές, επαγγελματίες, πολιτικούς και επιχειρηματίες», ανέφερε, συνδέοντας τη συζήτηση με την αριστοτελική φιλοσοφία και τα «Ηθικά Νικομάχεια».
Όπως επισήμανε, όσο η ανθρωπότητα προχωρά βαθύτερα στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, τόσο περισσότερο επιστρέφει στις κλασικές αξίες και τη φιλοσοφική σκέψη. «Είμαι όλο και πιο βέβαιος ότι επιστρέφουμε στους κλασικούς και στις βασικές αρχές των κλασικών σπουδών, της θεολογίας και της φιλοσοφίας», υπογράμμισε.
Κλείνοντας, ο καθηγητής τόνισε ότι η καινοτομία πρέπει να συμβαδίζει με την ηθική και τη συνεργασία μεταξύ διαφορετικών επιστημονικών πεδίων. «Το μέλλον είναι συνεργατικό. Κανείς δεν μπορεί να πετύχει κάτι μόνος του. Πρέπει να συνεργάζεσαι με επιστήμονες και επαγγελματίες», είπε, υπογραμμίζοντας την ανάγκη άμεσης δράσης για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς απέναντι στις πολεμικές συγκρούσεις και την κλιματική αλλαγή.
Φωτογραφία: ΑΠΕ-ΜΠΕ
*Χορηγός επικοινωνίας του Aristotle Innovation Forum, που διοργανώνεται στη Θεσσαλονίκη έως και τις 23 Μαΐου από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), είναι το ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
