Fake news ή αλήθεια; Το ερώτημα αυτό τέθηκε στο επίκεντρο του Athens Alitheia Forum, όπου δημοσιογράφοι, ακαδημαϊκοί και επαγγελματίες των ΜΜΕ συζήτησαν για τον ρόλο των fact-checkers στη νέα εποχή της πληροφορίας. Ποιος έχει, τελικά, το βάρος να φιλτράρει την είδηση πριν φτάσει στο κοινό;
Οι ομιλητές του πάνελ συμφώνησαν ότι, ενώ η ψηφιακή εποχή υποσχέθηκε έναν κόσμο γεμάτο γνώση, άνοιξε παράλληλα τον δρόμο στην παραπληροφόρηση.
Η υπερπληθώρα δεδομένων, τα ψεύδη που μοιάζουν με ειδήσεις και η γενικευμένη καχυποψία απέναντι στο τεκμηριωμένο, συνθέτουν ένα περιβάλλον όπου η αλήθεια δοκιμάζεται καθημερινά.
Στο πάνελ «Fact checkers vs the Meta truth», συμμετείχαν οι Έλενα Βατάλα (Ellinika Hoaxes), Ανδρέας Βέγλης (ΑΠΘ), Δέσποινα Κονταράκη («Ελεύθερος Τύπος»), Στέλιος Κούλογλου (TVXS.gr) και Έλενα Παπαδημητρίου (fyi.news), υπό τον συντονισμό του δημοσιογράφου Μάκη Προβατά.
Η αξία του ελέγχου των γεγονότων
Ο Μάκης Προβατάς ξεκίνησε τη συζήτηση με μια προσωπική εμπειρία από τα γραφεία του «The New Yorker» το 2011, όπου συνάντησε 16 fact-checkers που επαλήθευαν κάθε πληροφορία πριν τη δημοσίευση. Όπως τόνισε, η εικόνα αυτή ανέδειξε την εγγενή αξία του fact-checking, πολύ πριν γίνει ευρέως γνωστός όρος.
Η Έλενα Βατάλα χαρακτήρισε τον έλεγχο των γεγονότων ως την «ψυχή» και «ηθική πυξίδα» της δημοσιογραφίας. Επεσήμανε ότι τα μέσα ενημέρωσης συχνά αναπαράγουν πληροφορίες χωρίς κριτικό έλεγχο, ενώ η ταχύτητα έχει υποκαταστήσει την ακρίβεια.
Ως παράδειγμα, ανέφερε την υπόθεση των Τεμπών και την ψευδή «έκθεση Γκαντ» που διαψεύστηκε από τα Ellinika Hoaxes. «Τα fake news δεν είναι κισμέτ», είπε. «Είναι στο χέρι μας να τα αποφύγουμε».
Η ακαδημαϊκή προσέγγιση
Ο καθηγητής Ανδρέας Βέγλης εξήγησε ότι το μάθημα του fact-checking εισήχθη στο ΑΠΘ πριν από περίπου 11 χρόνια, ως απάντηση στην έκρηξη των ψευδών ειδήσεων.
Ανέφερε ότι, αν και το 80% των Ελλήνων θεωρεί τα fake news σοβαρό πρόβλημα, υπάρχει χάσμα ανάμεσα στην αναγνώριση και την πράξη. Το μάθημα προσελκύει πολλούς φοιτητές, καθώς απαιτεί συνεχή ενημέρωση και κριτική σκέψη.
Ο ρόλος του έντυπου Τύπου και η κρίση εμπιστοσύνης
Η Δέσποινα Κονταράκη υπογράμμισε το πλεονέκτημα του έντυπου Τύπου: τον χρόνο για διασταύρωση πληροφοριών. Επισήμανε ότι, αν και τα fake news υπήρχαν πάντα, η μεγάλη διαφορά σήμερα είναι πως «δεν πιστεύουμε απλώς το ψέμα, αλλά δυσπιστούμε και απέναντι στην αλήθεια».
Ανέφερε χαρακτηριστικά το περιστατικό με τον Jim Carrey, που δείχνει πως πλέον «δεν εμπιστευόμαστε ούτε τα ίδια μας τα μάτια».
Η ψυχολογία του κοινού και η ευθύνη των δημοσιογράφων
Ο Στέλιος Κούλογλου αναφέρθηκε στην ψυχολογία του κοινού, σημειώνοντας ότι οι άνθρωποι τείνουν να πιστεύουν όσα επιβεβαιώνουν τις απόψεις τους.
Παρουσίασε το ντοκιμαντέρ του «25+1 ψέματα για να πουλήσετε έναν πόλεμο», ως παράδειγμα της δύναμης των ψευδών ειδήσεων. Τόνισε την ανάγκη εκπαίδευσης ώστε οι πολίτες να αναπτύξουν κριτική σκέψη.
Η Έλενα Παπαδημητρίου, από το fyi.news, υπογράμμισε τη σημασία της διάκρισης ανάμεσα σε άποψη, είδηση και γεγονός. Εξήγησε ότι τα μέσα πρέπει να ισορροπούν ανάμεσα στην εγκυρότητα και τη γοητεία του περιεχομένου.
Επεσήμανε επίσης την αύξηση των news influencers στα social media, σημειώνοντας πως λιγότερο από το 30% αυτών είναι δημοσιογράφοι, και τόνισε την ανάγκη για κατάρτιση και υπευθυνότητα.
«Ή τα fake news, ή εμείς»
Κλείνοντας τη συζήτηση, ο Μάκης Προβατάς συνόψισε το συμπέρασμα του πάνελ: η μάχη ανάμεσα στην επαληθεύσιμη πραγματικότητα και τη meta-αλήθεια είναι συνεχής. Απαιτείται συλλογική προσπάθεια από δημοσιογράφους, ακαδημαϊκούς και πολίτες για υπεύθυνη κατανάλωση και παραγωγή πληροφορίας.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news