Η ναυτιλία σε συναγερμό με 300.000 εγκλωβισμένους ναυτικούς

Αντιμέτωπη με έναν μεγάλο κίνδυνο, ο οποίος απειλεί να πλήξει την εφοδιαστική αλυσίδα και να δημιουργήσει ακόμη περισσότερα προβλήματα στην παγκόσμια οικονομία, εν μέσω πλήρους αβεβαιότητας για την εξέλιξη της πανδημίας, βρίσκεται η διεθνής εμπορική ναυτιλία. 

Ο κίνδυνος αυτός καθίσταται ακόμη σοβαρότερος γιατί απειλεί ακόμη και ανθρώπινες ζωές, με δεδομένο ότι στις διεθνείς θάλασσες παραμένουν εγκλωβισμένοι εντός εμπορικών πλοίων περίπου 300.000 ναυτικοί, οι οποίοι είναι εν πλω για διάστημα που ξεπερνά τους 14 μήνες, κάτι που καταστρατηγεί όλες τις συνθήκες που έχουν υπογραφεί για τον κλάδο αλλά και τους όρους εργασίας των ναυτικών. 

Παρά το γεγονός ότι, τον Ιούλιο, 12 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, συμφώνησαν να αναγνωρίσουν τους ναυτικούς ως εργαζόμενους «πρώτης γραμμής», ώστε να είναι ευκολότερη η μετακίνησή τους και να υπάρξει διευκόλυνση των ναυτικών για να επιστρέφουν ασφαλείς στα σπίτια τους όταν λήγουν τα συμβόλαιά τους, το πρόβλημα όχι μόνο παραμένει αλλά συνεχώς οξύνεται. Οι χώρες που προχώρησαν στην σημαντική αυτή πρωτοβουλία είναι η Δανία, η Ελλάδα, η Γερμανία, η Ολλανδία, η Νορβηγία, οι Φιλιππίνες, η Σαουδική Αραβία, η Σιγκαπούρη, η Ινδονησία, οι ΗΠΑ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Οι συνθήκες εργασίας στην εμπορική ναυτιλία υπόκεινται στην οδηγία Maritime Labour Convention την οποία έχουν υπογράψει 80 χώρες και βάσει της οποίας καθορίζονται, μεταξύ άλλων, οι απαραίτητες συνθήκες που θα πρέπει να ισχύουν για τις αμοιβές των εργαζομένων, το χρονικό διάστημα των συμβολαίων τους, την ασφάλεια των ταξιδιών. Όμως η πανδημία του κορονοϊού άλλαξε εντελώς τα δεδομένα για έναν κλάδο που είναι κατακερματισμένος, την ίδια ώρα που οι περισσότερες χώρες θέτουν αυστηρά μέτρα προστασίας για τα λιμάνια, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολη η μετακίνηση των ναυτικών για να γίνεται εναλλαγή των πληρωμάτων στα πλοία.

Σχεδόν το 20% των 1,6 εκατ. ναυτικών που βρίσκονται στις θάλασσες είναι στο έλεος τόσο των εργοδοτών τους, τους οποίους ενίοτε ούτε καν γνωρίζουν και των μέτρων που λαμβάνει κάθε χώρα για να περιορίσει την εξάπλωση του κορονοϊού, όπως σημειώνει σε εκτενές δημοσίευμα το Bloomberg. Μάλιστα το πρακτορείο επισημαίνει ότι εκ των 40 ναυτικών με τους οποίους συνομίλησε ποσοστό άνω του 50% δήλωσαν ότι το συμβόλαιο τους έχει λήξει, σε αρκετές περιπτώσεις οι οφειλές φθάνουν τους δύο μήνες, οι υπερωρίες δεν καταγράφονται και ως εκ τούτου δεν πρόκειται να πληρωθούν, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις η κατάσταση της υγείας τους θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί κρίσιμη.

Η ναυτιλιακή βιομηχανία από την πλευρά της παραδέχεται ότι η κατάσταση είναι εξαιρετικά δύσκολη, παρά το γεγονός ότι οι εταιρείες καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για να βελτιωθεί. Όμως βρίσκονται αντιμέτωπες με διαφορετικούς νόμους αναφορικά με την έστω και πρόσκαιρη μετανάστευση και τους ταξιδιωτικούς περιορισμούς που ισχύουν λόγω της πανδημίας. «Οι προσπάθειες που καταβάλουν οι εταιρείες είναι συνεχείς και τεράστιες προκειμένου να προστατευθούν οι ναυτικοί αλλά και να υπάρξει τακτική αλλαγή των πληρωμάτων», υποστηρίζει ο Esben Poulsson, πρόεδρος του Διεθνούς Ναυτιλιακού Επιμελητηρίου (International Chamber of Shipping) και προσθέτει: «στις παρούσες συνθήκες όμως χρειάζεται περισσότερος χρόνος, μεγαλύτερη προσπάθεια και σαφώς περισσότερα χρήματα προκειμένου οι ναυτικοί να επιστρέψουν με ασφάλεια στα σπίτια τους».

Αρκετές εταιρείες έχουν φροντίσει να αλλάξουν ρότα στα πλοία ή να κλείσουν πτήσεις τσάρτερ, ούτως ώστε οι ναυτικοί να επιστρέψουν, αλλά περίπου 300.000 ναυτικοί βρίσκονται ακόμη, εδώ και πάρα πολλούς μήνες, στη θάλασσα και πιθανώς ο αριθμός αυτός να αυξηθεί, καθώς υπάρχει ένα δεύτερο κύμα περιοριστικών μέτρων σε αρκετές χώρες στην προσπάθεια να μειωθεί η αύξηση των νέων κρουσμάτων του κορονοϊού. 

Η κρίση έχει αρχίσει να επηρεάζει και τις εταιρείες και τράπεζες που επενδύουν στο ναυτιλιακό κλάδο, από τη Fidelity έως τη JPMorgan Chase. Παράλληλα, αναλυτές προειδοποιούν ότι είναι μία τεράστια απειλή για την εφοδιαστική αλυσίδα και ότι, πολύ σύντομα, εάν το πρόβλημα δεν επιλυθεί, θα επηρεάσει και τον τομέα των μετάλλων αλλά και αυτόν του λιανικού εμπορίου. 

Ο εκσυγχρονισμός μπορεί να έχει καταστήσει τη ναυτιλία περισσότερο ασφαλή αλλά όπως όλα δείχνουν οι εργαζόμενοι σε αυτήν εξακολουθούν να είναι εκτεθειμένοι σε έναν κλάδο στον οποίο λείπει η διαφάνεια, είναι κατακερματισμένος και αναγκασμένος να υπακούει σε μία σειρά από διεθνείς αλλά και εθνικούς νόμους. Άλλωστε κάθε πλοίο, όσο περίεργο και εάν ακούγεται, έχει πολλούς… ιδιοκτήτες. Τυπικά υπάρχει ο όμιλος στον οποίο ανήκει το πλοίο, ο όμιλος ο οποίος το διαχειρίζεται (operator), μία εταιρεία η οποία προσλαμβάνει τους ναυτικούς και ο όμιλος ο οποίος το ναυλώνει (charterer) προκειμένου να μεταφέρει εμπορεύματα από το ένα λιμάνι στο άλλο. 

Υπάρχουν λίγοι μεγάλοι και κυρίαρχοι όμιλοι στην παγκόσμια ναυτιλία ενώ το μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου γίνεται από μία σειρά μεσαζόντες, γεγονός που καθιστά δύσκολη την εύρεση αυτού που πραγματικά ευθύνεται για τις άθλιες συνθήκες που βιώνουν πλέον –και εξαιτίας της πανδημίας- χιλιάδες ναυτικοί.