Με αφορμή τη φετινή 70ή επέτειο της ουγγρικής εξέγερσης του 1956 κατά του κομμουνιστικού καθεστώτος και της σοβιετικής επικυριαρχίας, η κυβέρνηση του Πίτερ Μαγιάρ ανακοίνωσε την επικείμενη δημοσιοποίηση των αρχείων της κομμουνιστικής περιόδου. Τα αρχεία αυτά θα περιλαμβάνουν φακέλους πρακτόρων και πληροφοριοδοτών, καθώς και «μαγνητοταινίες» με στοιχεία για πράκτορες και παρακολουθούμενους πολίτες. Πρόκειται για μια ιστορική πρωτοβουλία που υλοποιεί τη δέσμευση που είχε αναλάβει ο πρωθυπουργός Πίτερ Μαγιάρ κατά την προεκλογική του εκστρατεία.
Παρά το γεγονός ότι το κομμουνιστικό καθεστώς στην Ουγγαρία έλαβε τέλος το 1989, η χώρα έχει καθυστερήσει σημαντικά το άνοιγμα των σχετικών φακέλων. Αυτό οφείλεται στην έλλειψη πολιτικής βούλησης διαδοχικών κυβερνήσεων, που δεν επέτρεψαν στην ουγγρική κοινωνία να συμφιλιωθεί με το παρελθόν της.
Μέχρι σήμερα, μόνο οι ερευνητές και οι πολίτες που είχαν προσωπικό ενδιαφέρον μπορούσαν να αιτηθούν πρόσβαση στους φακέλους τους ή σε φακέλους στενών συγγενών. Πλέον, όλοι θα έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης στα αρχεία μέσω μιας online βάσης δεδομένων.
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι υπηρεσίες μυστικής αστυνομίας των χωρών της ανατολικής Ευρώπης, όπως η Stasi στη Γερμανία και οι αντίστοιχες στην Ουγγαρία, στηρίζονταν σε πληροφορίες από συνεργάτες που στρατολογούνταν με εκβιασμούς, απειλές ή ανταμοιβές. Στην Ουγγαρία, μεταξύ 1956 και 1989, καταγράφηκαν περίπου 55.000 μυστικοί πληροφοριοδότες.
Οι πληροφοριοδότες παρακολουθούσαν φίλους, οικογενειακά μέλη, γείτονες και συναδέλφους για εντοπισμό αντικαθεστωτικών στοιχείων και δυτικής επιρροής, με τις αναφορές τους να οδηγούν συχνά σε συλλήψεις και ανακρίσεις.
Πολλά διαμερίσματα στο κέντρο της Βουδαπέστης, γνωστά ως διαμερίσματα-Κ, χρησιμοποιούνταν ως γιάφκες για μυστικές συναντήσεις μεταξύ πρακτόρων και πληροφοριοδοτών.
Το Ιστορικό Αρχείο της Ουγγρικής Κρατικής Ασφαλείας διαχειρίζεται τους φακέλους των υπηρεσιών ασφαλείας του κομμουνιστικού καθεστώτος, που περιλαμβάνουν τα ονόματα 50.000-60.000 πληροφοριοδοτών.
Ο διευθυντής του αρχείου, Μπεντεγκούζ Γκέρκου Τσεχ, χαρακτήρισε τη δημοσιοποίηση των φακέλων ως «ιστορικό βήμα», επισημαίνοντας ότι το μέτρο προχώρησε περισσότερο σε σχέση με άλλες χώρες του ανατολικού μπλοκ.
Η Πολωνία άνοιξε τα αρχεία της νωρίτερα, αλλά διατηρεί περιορισμούς στις αναζητήσεις, ενώ στη Γερμανία και την Τσεχική Δημοκρατία εφαρμόζονται επίσης περιορισμένες πρακτικές πρόσβασης.
Σύμφωνα με τον ουγγρικό νόμο, η κατανόηση του παρελθόντος και η διαφάνεια των δημοσίων θεσμών αποτελούν «θεμελιώδεις προϋποθέσεις» για τη λειτουργία ενός δημοκρατικού κράτους.
Η δημοσιοποίηση τεσσάρων τύπων φακέλων θα πραγματοποιηθεί σε δύο στάδια, ξεκινώντας από τις 4 Νοεμβρίου. Η ημερομηνία αυτή σηματοδοτεί την είσοδο των σοβιετικών τανκς στη Βουδαπέστη το 1956 για την καταστολή της εξέγερσης.
Μέρος των στοιχείων θα παραμείνει απόρρητο για την προστασία ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων, όπως ιατρικά αρχεία, πληροφορίες για εξαρτήσεις ή σεξουαλικό προσανατολισμό.
«Ως αρχειονόμος και ιστορικός, πιστεύω ότι η εξαγωγή κρίσεων βάσει των πληροφοριών αυτών είναι ανάρμοστη», δήλωσε ο Μπεντεγκούζ Γκέρκου Τσεχ.
«Ωστόσο πιστεύω ότι είναι δυνατόν να αποκτήσουμε βαθύτερη κατανόηση των ιστοριών της ζωής μας και να αντιμετωπίσουμε ουσιαστικότερα τον παρελθόν μας, όχι μόνο σε ατομικό, αλλά και σε κοινωνικό επίπεδο».
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
