Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Δημοσιογράφων (EFJ) απηύθυνε επείγουσα έκκληση για ενίσχυση της προστασίας της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης στην Ευρώπη, επισημαίνοντας διαρκείς απειλές από πολιτικές παρεμβάσεις, νομική παρενόχληση μέσω αγωγών SLAPP και άμεσες επιθέσεις σε δημοσιογράφους.
Παρά την έναρξη ισχύος του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης (EMFA) και την υιοθέτηση της σχετικής Οδηγίας της ΕΕ για την αντιμετώπιση των SLAPP, η εφαρμογή τους παρουσιάζει ελλείψεις. Νομικά παραθυράκια αφήνουν δημοσιογράφους, ειδικά freelancers και όσους εργάζονται σε επισφαλή περιβάλλοντα, ευάλωτους σε πιέσεις, σύμφωνα με την πρόεδρο της EFJ, Μάγια Σεβέρ.
Η Σεβέρ τόνισε ότι, αν και ο EMFA αποτελεί σημαντικό βήμα, η εφαρμογή του συναντά εμπόδια όπως ανεπαρκώς ανεξάρτητες ρυθμιστικές αρχές και συνεχιζόμενη πολιτική επιρροή στα δημόσια μέσα ενημέρωσης. Αυτές οι παρατηρήσεις κατατέθηκαν πρόσφατα στον Επίτροπο της ΕΕ για τη Δημοκρατία, τη Δικαιοσύνη και το Κράτος Δικαίου, Μάικλ Μακγκράθ.
Ο EMFA, που τέθηκε σε ισχύ τον Αύγουστο του 2025, χαρακτηρίζεται ως ορόσημο για τον πλουραλισμό και τη διαφάνεια στα ευρωπαϊκά μέσα. Ωστόσο, σύμφωνα με οργανώσεις όπως οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα (RSF), η εφαρμογή του καθυστερεί ή υπονομεύεται σε ορισμένα κράτη-μέλη, ειδικά σε ζητήματα ανεξαρτησίας των δημόσιων μέσων και προστασίας πηγών.
Σε κάποιες περιπτώσεις, εθνικές νομοθεσίες χρησιμοποιούνται για αυστηρότερο έλεγχο των μέσων. Ενδεικτικά, η Ουγγαρία αμφισβήτησε τη νομική βάση του EMFA ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Προκλήσεις και προτάσεις για την αντιμετώπιση των SLAPP
Η πρόεδρος της EFJ υπογράμμισε ότι βασικά εμπόδια παραμένουν η έλλειψη πολιτικής βούλησης, η αδυναμία επιβολής ρυθμίσεων και η απουσία σαφούς πλαισίου κυρώσεων, ενώ πρόσθεσε ότι οι ψηφιακές απειλές και η παρακολούθηση ενισχύουν το πρόβλημα.
Η EFJ ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να θεσπίσει σαφείς συνέπειες για τα κράτη που δεν εφαρμόζουν πλήρως τον EMFA, περιλαμβανομένων οικονομικών και διαδικαστικών κυρώσεων, καθώς και την κατάρτιση επιχειρησιακού σχεδίου με μετρήσιμους δείκτες και χρονοδιαγράμματα.
Οι Στρατηγικές Αγωγές Κατά της Συμμετοχής του Κοινού (SLAPPs) χρησιμοποιούνται ολοένα και συχνότερα για τον εκφοβισμό δημοσιογράφων και υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Χαρακτηριστικές υποθέσεις των τελευταίων ετών αφορούν τη Gaz System στην Πολωνία, τη σουηδική υπόθεση Realtid και την παρενόχληση δημοσιογράφων στη Μάλτα μετά τη δολοφονία της Ντάφνι Καρουάνα Γκαλιζία.
Η EFJ και η Συνομοσπονδία Ευρωπαϊκών Συνδικάτων (ETUC) ζητούν επέκταση των προστατευτικών διατάξεων έναντι των SLAPP σε όλες τις υποθέσεις – όχι μόνο στις διασυνοριακές. Προτείνουν την καθιέρωση μηχανισμών για έγκαιρη απόρριψη καταχρηστικών αγωγών, αυστηρότερες κυρώσεις και τη δημιουργία ταμείων στήριξης για τους δημοσιογράφους, ιδιαίτερα τους freelancers.
Σημειώνεται ότι σήμερα η προστασία καλύπτει κυρίως διασυνοριακές υποθέσεις, ενώ οι πιο καταχρηστικές αγωγές παραμένουν εσωτερικές και εκτός της εμβέλειας της Οδηγίας.
Η Σεβέρ επισημαίνει την ανάγκη εκπαίδευσης δικαστών και δικηγόρων για την αναγνώριση των SLAPP και την προστασία της δημοσιογραφίας προς όφελος του δημόσιου συμφέροντος. Χωρίς ισχυρότερο νομικό πλαίσιο και πρακτικούς μηχανισμούς στήριξης, οι δημοσιογράφοι παραμένουν εκτεθειμένοι σε κινδύνους.
Η EFJ καλεί την ΕΕ και τα κράτη-μέλη να θέσουν ως προτεραιότητα την πολιτική κατά των SLAPP και να διασφαλίσουν ότι η νομική παρενόχληση με στόχο τη φίμωση της ερευνητικής δημοσιογραφίας θα τερματιστεί οριστικά.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
