Το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρά στην αποκατάσταση και ανάδειξη του νοτιοανατολικού ναού στον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Αγοράς των Αθηνών. Η πρωτοβουλία αποτελεί μέρος του συνολικού έργου για τη βελτίωση της προσβασιμότητας και της εμπειρίας των επισκεπτών στους αρχαιολογικούς χώρους της πρωτεύουσας, σύμφωνα με ανακοίνωση του ΥΠΠΟ.
Η επέμβαση περιλαμβάνει εργασίες τόσο στον ίδιο τον ναό όσο και στην Οδό των Παναθηναίων, με στόχο την αποκατάσταση της ιστορικής συνέχειας και την ενίσχυση της αναγνωσιμότητας του μνημείου. Το έργο εντάσσεται στη στρατηγική του Υπουργείου για την ανάδειξη εμβληματικών αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Ο ναός, που χρονολογείται στο α΄ μισό του 2ου αιώνα μ.Χ., αποτελεί σημαντικό στοιχείο της νοτιοανατολικής ενότητας της Αρχαίας Αγοράς. Στην αρχαιότητα, η θέση του, σε άμεση σχέση με την Οδό των Παναθηναίων, του προσέδιδε έντονη οπτική παρουσία. Το μνημείο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της επαναχρησιμοποίησης αρχιτεκτονικών μελών από τον ναό της Αθηνάς του Σουνίου, στοιχείο που αναδεικνύει πρακτικές ανακύκλωσης υλικών στη ρωμαϊκή περίοδο. Παρά τις σημαντικές φθορές που υπέστη, κυρίως μετά την επιδρομή των Ερούλων το 267 μ.Χ., διατηρούνται επαρκή κατάλοιπα του οικοδομήματος, που επιτρέπουν την τεκμηριωμένη αποκατάσταση της κάτοψής του. Η προτεινόμενη επέμβαση φιλοδοξεί να αποδώσει στον νοτιοανατολικό ναό τη θέση που του αρμόζει στον αρχαιολογικό χώρο, καθιστώντας τον ευανάγνωστο και λειτουργικά ενταγμένο στο σύνολο της Αρχαίας Αγοράς. Η βελτίωση της αναγνωσιμότητας του ναού επιτυγχάνεται με την αποκατάσταση τμημάτων του προνάου και του σηκού, την ενοποίηση και ανάδειξη των διάσπαρτων μελών, την οργανική επανασύνδεσή του με την Οδό των Παναθηναίων, αλλά και με τα όμορα μνημεία. Συγχρόνως ενισχύεται η βιώσιμη διαχείριση του χώρου και η ισότιμη πρόσβαση σε όλους, συμβάλλοντας στη συνολική αναβάθμιση της εμπειρίας του επισκέπτη».
Η ιστορία και η σημασία του ναού
Ο νοτιοανατολικός ναός αποκαλύφθηκε το 1959, κατά τις εργασίες διαμόρφωσης της νότιας εισόδου του αρχαιολογικού χώρου, με σκοπό τη σύνδεσή του με την Ακρόπολη μέσω της αρχαίας Οδού των Παναθηναίων. Στο δεύτερο μισό του 2ου αιώνα μ.Χ. στα δυτικά του ναού ανεγέρθηκε Νυμφαίο.
Παρά τις καταστροφές που υπέστη από μεταγενέστερες κατασκευές, τα σωζόμενα τμήματα των θεμελίων του επιτρέπουν την ασφαλή αποκατάσταση της κάτοψής του. Τα αρχιτεκτονικά μέλη που βρέθηκαν στον χώρο παρέχουν επαρκείς πληροφορίες για την ανωδομή του μνημείου.
Αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά και επαναχρησιμοποίηση υλικών
Ο αρχιτέκτονας William Dinsmoor Jr. απέδωσε στον νοτιοανατολικό ναό σειρά αρχιτεκτονικών μελών από μάρμαρο λατομείου της Αγριλέζας, τα οποία προέρχονται από τον κλασικό ναό της Αθηνάς του Σουνίου. Ο ναός αυτός χρονολογείται στο α΄ μισό του 5ου αιώνα π.Χ., και τα μέλη του βρέθηκαν εντοιχισμένα στο υστερορωμαϊκό τείχος ή σε μεταγενέστερα στρώματα στην ευρύτερη περιοχή.
Τα αρχιτεκτονικά στοιχεία είχαν μεταφερθεί από το Σούνιο στην Αγορά περίπου στα μέσα του 2ου αιώνα μ.Χ., με τουλάχιστον 12 από τους 23 κίονες του κλασικού ναού να επαναχρησιμοποιούνται στον νοτιοανατολικό ναό.
Οι σύγχρονες παρεμβάσεις αποκατάστασης
Σήμερα, ο ναός παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα αναγνωσιμότητας και προσβασιμότητας, καθώς μέρος του καλύπτεται από τη διαδρομή των επισκεπτών και η κάτοψή του παραμένει ασαφής. Τα διάσπαρτα αρχιτεκτονικά μέλη και τα θραύσματα του λατρευτικού αγάλματος δυσχεραίνουν την κατανόηση της σχέσης του με την Οδό των Παναθηναίων και τα γειτονικά μνημεία.
Οι επεμβάσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη περιλαμβάνουν την ανακατασκευή της κρηπίδας, τη συμπλήρωση των τοίχων του σηκού έως συγκεκριμένη στάθμη και την αναστήλωση επιλεγμένων κιόνων, με χρήση αυθεντικών και νέων υλικών. Η στατική μελέτη υποστηρίζει τις εργασίες αυτές, με στόχο την αποκατάσταση της μορφής του μνημείου και τη βελτίωση της προσβασιμότητας.
Το έργο θα υλοποιηθεί σε δύο φάσεις: η πρώτη περιλαμβάνει βασικές εργασίες αποκατάστασης και ανάδειξης, ενώ η δεύτερη θα επικεντρωθεί στην περαιτέρω αναστήλωση του προστώου και την ενίσχυση της τρισδιάστατης ανάγνωσης του μνημείου. Παράλληλα, προβλέπονται παρεμβάσεις στην Οδό των Παναθηναίων για την ανάδειξη των λιθόστρωτων τμημάτων της.