Στην εποχή της μετά-αλήθειας, η μάχη για την κοινή γνώμη δεν διεξάγεται μόνο στις κάλπες ή στα μέσα ενημέρωσης, αλλά και μέσα στον ίδιο τον ανθρώπινο εγκέφαλο. Το 1ο Athens Alitheia Forum αναδεικνύει πώς οι λαϊκιστές πολιτικοί και οι τεχνολογικοί αλγόριθμοι αξιοποιούν τους βιολογικούς μηχανισμούς του εγκεφάλου για να παρακάμψουν τη λογική σκέψη.
Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος αναφέρεται στα βασικά σημεία αυτής της προβληματικής, με αφορμή το συνέδριο, επισημαίνοντας τρεις κεντρικούς άξονες:
- Η Παγίδα της Ντοπαμίνης: Τα social media εθίζουν τους χρήστες στην άμεση επιβεβαίωση μέσω «likes», αποδυναμώνοντας τον προμετωπιαίο λοβό — το «φρένο» της λογικής.
- Το Sprint του Ψεύδους: Η παραπληροφόρηση εξαπλώνεται ταχύτερα από τη δημοσιογραφική αλήθεια, εκμεταλλευόμενη τον θυμό και την απλοποίηση.
- Δημοκρατία υπό Πολιορκία: Ο λαϊκισμός τρέφεται από τον συγκρουσιακό λόγο που ενισχύουν οι πλατφόρμες, απειλώντας τη θεσμική λειτουργία και τη νηφαλιότητα που απαιτεί η δημοκρατία.
Η νευροβιολογία πίσω από την παραπληροφόρηση
Όπως εξηγεί ο κ. Σκέρτσος, η κατανόηση των νευρο-βιολογικών μηχανισμών του εγκεφάλου είναι κρίσιμη για την αντιμετώπιση του φαινομένου. Ο προμετωπιαίος λοβός, υπεύθυνος για τη λογική και τον αυτοέλεγχο, αντιπαρατίθεται στο σύστημα ανταμοιβής, το οποίο ενεργοποιείται από τη ντοπαμίνη και ωθεί στην άμεση ικανοποίηση.
Οι σύγχρονες ψηφιακές πλατφόρμες, μέσω συνεχών ειδοποιήσεων και αλληλεπιδράσεων, προκαλούν μικρές «εκρήξεις» ντοπαμίνης, καθιστώντας τον εγκέφαλο εξαρτημένο από τη γρήγορη επιβεβαίωση. Αυτό, σύμφωνα με τον υπουργό, οδηγεί σε μείωση της υπομονής και αυξημένη ανάγκη για εξωτερική αναγνώριση.
Ο λαϊκισμός και οι αλγόριθμοι ως δίδυμη απειλή
Ο λαϊκιστικός λόγος, σημειώνει ο κ. Σκέρτσος, βασίζεται σε απλοϊκές αφηγήσεις που ενεργοποιούν το συναίσθημα και το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου. Έτσι, η πολιτική ταυτότητα γίνεται πιο συναισθηματική και συγκρουσιακή, περιορίζοντας τον χώρο για λογική επιχειρηματολογία.
Παράλληλα, οι αλγόριθμοι των πλατφορμών ενισχύουν το συγκρουσιακό περιεχόμενο, καθώς αυτό αυξάνει την αλληλεπίδραση και, κατ’ επέκταση, την κερδοφορία τους. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος πόλωσης και παραπληροφόρησης.
Η πρόκληση για τις δημοκρατίες
Ο υπουργός επισημαίνει ότι η επιδίωξη της στιγμιαίας ικανοποίησης, την οποία εκμεταλλεύονται λαϊκιστές και αλγόριθμοι, απειλεί τόσο την ελεύθερη βούληση όσο και τη δημοκρατία. Οι δημοκρατικοί θεσμοί απαιτούν χρόνο, ψυχραιμία και διαδικασίες, στοιχεία που έρχονται σε σύγκρουση με τη λογική της άμεσης επιβεβαίωσης.
Γι’ αυτό, σύμφωνα με τον κ. Σκέρτσο, χρειάζονται δημοκρατικά αναχώματα απέναντι στην ανεξέλεγκτη δυναμική των πλατφορμών, όπως και σοβαρή συζήτηση για περιορισμούς στην πρόσβαση ανηλίκων σε εθιστικά ψηφιακά περιβάλλοντα.
Η θεσμική πολιτική, καταλήγει, απαιτεί κανόνες, έλεγχο και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Δεν προσφέρει άμεση ψυχολογική ανταμοιβή, αλλά αποτελεί τον μόνο δρόμο για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των σύνθετων προκλήσεων της σύγχρονης κοινωνίας.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
