Ο Γ. Μπράατου του ΟΑΣΕ για ΜΜΕ και δημόσια μέσα στη νέα ψηφιακή εποχή

Για την κρίσιμη αποστολή της ελευθερίας του Τύπου στην ψηφιακή εποχή μίλησε, μέσω βιντεοσκοπημένου μηνύματος, ο πρέσβης Γιαν Μπράατου, 6ος εκπρόσωπος του ΟΑΣΕ για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης, κατά την πρώτη ημέρα του Athens Alitheia Forum.

Ο κ. Μπράατου υπογράμμισε τη διαρκή σημασία της αλήθειας σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης παραπληροφόρησης και πίεσης στην ανεξάρτητη δημοσιογραφία, απευθύνοντας ταυτόχρονα προειδοποίηση και κάλεσμα για δράση.

«Η ελευθερία του Τύπου», τόνισε, «δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ο ίδιος ο παλμός της δημοκρατίας και η ασπίδα της κοινωνικής ανθεκτικότητας».

Εξηγώντας τη σημασία του τίτλου του φόρουμ, «Αλήθεια», σημείωσε ότι η ελληνική λέξη συμβολίζει την αποκάλυψη του πραγματικού και επαληθεύσιμου, εκφράζοντας την ουσία της δημοσιογραφίας: τη συνεχή προσπάθεια για διαφάνεια και αξιόπιστη ενημέρωση των πολιτών. «Δεν υπάρχει δημοκρατία χωρίς ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και δεν υπάρχει ασφάλεια χωρίς ελευθερία των μέσων ενημέρωσης», υπογράμμισε.

Ο πρέσβης περιέγραψε τη σύγχρονη δημοσιογραφία ως ασπίδα απέναντι σε αντιδημοκρατικές πιέσεις, επισημαίνοντας πως «η ανεξάρτητη και ηθική δημοσιογραφία ερευνά, αποκαλύπτει και αμφισβητεί – αποτελεί την ίδια την ουσία της δημοκρατίας».

Πολυεπίπεδες προκλήσεις για τη δημοσιογραφία

Στο σημερινό πληροφοριακό τοπίο, η διατήρηση της ηθικής δημοσιογραφίας γίνεται ολοένα πιο δύσκολη, λόγω πολλαπλών πιέσεων:

Παραδοσιακές απειλές: Σωματικές επιθέσεις, διαδικτυακό μίσος, εκστρατείες δυσφήμισης και νομικές παρενοχλήσεις, όπως οι στρατηγικές αγωγές κατά της δημόσιας συμμετοχής (SLAPPs).

Οικονομικές πιέσεις: Συγκέντρωση ιδιοκτησίας και διαφημιστικής δύναμης σε λίγα χέρια, συχνά συνδεδεμένα με πολιτική ή οικονομική εξουσία.

Νέες ψηφιακές προκλήσεις: Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και οι μηχανές αναζήτησης έχουν αλλάξει τα μοντέλα διανομής, περιορίζοντας την ορατότητα των επαληθευμένων πηγών και τα έσοδα των μέσων.

Ο κ. Μπράατου τόνισε την ανάγκη ρύθμισης των μεγάλων ψηφιακών πλατφορμών με βάση τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ώστε να διασφαλίζεται η διαφάνεια των αλγορίθμων και η δίκαιη πρόσβαση των ανεξάρτητων μέσων στη διανομή περιεχομένου.

Παράλληλα, προειδοποίησε ότι «τέτοια ρυθμιστικά πλαίσια πρέπει να διαφυλάττουν προσεκτικά την ελευθερία της έκφρασης και τον πλουραλισμό των μέσων ενημέρωσης», χωρίς να οδηγούν σε λογοκρισία ή περιορισμό αντίθετων απόψεων.

Δημόσια μέσα, δεοντολογία και βιωσιμότητα

Κρίσιμο ρόλο στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης, σύμφωνα με τον πρέσβη, διαδραματίζουν τα ανεξάρτητα και καλά χρηματοδοτούμενα δημόσια μέσα ενημέρωσης. Όταν προστατεύονται από πολιτικές παρεμβάσεις και λειτουργούν με ηθική και αντικειμενικότητα, αποτελούν θεμέλιο της δημοκρατίας.

Παράλληλα, η ενίσχυση της δημοσιογραφικής δεοντολογίας και των μηχανισμών αυτορρύθμισης είναι απαραίτητη για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και θεσμών. Μόνο η δημοσιογραφία που παραμένει προσηλωμένη στην αλήθεια και στα γεγονότα μπορεί να αντιμετωπίσει τις σύγχρονες διαταραχές της πληροφορίας.

SLAPPs: νομικός εκφοβισμός και θεσμική απάντηση

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο κ. Μπράατου στις SLAPPs, χαρακτηρίζοντάς τις ως μία από τις μεγαλύτερες απειλές για την ελευθερία του Τύπου. Οι αγωγές αυτές, όπως εξήγησε, χρησιμοποιούνται για να εξαντλήσουν οικονομικά και ψυχολογικά τους δημοσιογράφους, οδηγώντας σε αυτολογοκρισία.

Χαιρέτισε τα σχέδια της Ελλάδας για νομοθεσία κατά των SLAPPs, επισημαίνοντας ότι τέτοιες πρωτοβουλίες προστατεύουν τη δημοσιογραφία και αποτρέπουν τη χρήση των δικαστηρίων ως εργαλείων εκφοβισμού. Οι νόμοι αυτοί θα πρέπει να προβλέπουν έγκαιρη απόρριψη καταχρηστικών αγωγών και δυνατότητα ανάκτησης νομικών εξόδων από τους εναγόμενους.

Η εμπιστοσύνη ως απάντηση στην παραπληροφόρηση

Η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης, σύμφωνα με τον πρέσβη, δεν επιτυγχάνεται με λογοκρισία, αλλά με την ανάκτηση της αξιοπιστίας και της εμπιστοσύνης του κοινού. Πρότεινε ένα «διεθνές σύμφωνο» για τη διαφύλαξη της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης.

«Ο χώρος της πληροφορίας χρειάζεται ρυθμιστικές μπάρες προστασίας που να διασφαλίζουν ένα οικοσύστημα συμβατό με τα ανθρώπινα δικαιώματα», ανέφερε, τονίζοντας ότι πρέπει να διαφυλαχθεί ο πλουραλισμός και η ελευθερία του λόγου, καθώς «τα γεγονότα είναι γεγονότα».

Ο Γιαν Μπράατου ολοκλήρωσε την ομιλία του επισημαίνοντας τη σημασία ενός εκπαιδευμένου κοινού, ικανού να σκέφτεται κριτικά και να εμπιστεύεται τα μέσα ενημέρωσης.