Τρίκαλα: Η αξία και η προοπτική ανάπτυξης των ελληνικών λιβαδιών

Τα ελληνικά λιβάδια αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς πόρους της χώρας, με καθοριστική συμβολή στην εθνική οικονομία και τον πολιτισμό. Όπως επισημαίνει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Μιχάλης Βραχνάκης, καθηγητής του Τμήματος Δασολογίας, Επιστημών Ξύλου και Σχεδιασμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, τα ελληνικά λιβάδια κατέχουν εξέχουσα θέση σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο, λόγω των ιδιαίτερων φυσικών χαρακτηριστικών τους.

Σχεδόν το σύνολο των λιβαδιών της χώρας είναι φυσικές ή ημιφυσικές εκτάσεις, δηλαδή περιοχές όπου η βλάστηση έχει ρυθμιστεί εν μέρει από τον άνθρωπο. Αποτελούν τον μεγαλύτερο τύπο γης στην Ελλάδα, με βάση τα στοιχεία της Eurostat, σύμφωνα με τα οποία τα ποολίβαδα και οι θαμνώνες καλύπτουν το 34% της επικράτειας. Αν προστεθεί και το 10% των δασολίβαδων, στα οποία η κύρια χρήση είναι η κτηνοτροφική, προκύπτει ότι περίπου το 44% της χώρας –περίπου 58 εκατομμύρια στρέμματα– αποτελείται από λιβαδικές εκτάσεις.

Η χρήση των λιβαδιών είναι κυρίως εκτατική, με ποιμενικό σύστημα εκτροφής, γεγονός που αντικατοπτρίζει τόσο τις φυσικές συνθήκες όσο και τις κοινωνικοοικονομικές ιδιαιτερότητες της υπαίθρου. Η πλειονότητα των λιβαδιών εντοπίζεται σε οριακά περιβάλλοντα, με ακραία χαρακτηριστικά εδάφους, πετρώματος και κλίματος. Αυτή η ποικιλία συνθηκών, σε συνδυασμό με τη μακραίωνη ανθρώπινη δραστηριότητα, έχει δημιουργήσει τέσσερις βασικούς λιβαδικούς τύπους: ποολίβαδα, φρυγανολίβαδα, θαμνολίβαδα και δασολίβαδα.

Η πολιτιστική και οικονομική σημασία των ελληνικών λιβαδιών

Τα λιβάδια έχουν συνδεθεί στενά με το πολιτισμικό γίγνεσθαι του ελληνικού λαού. Αναφορές σε αυτά υπάρχουν σε αρχαία κείμενα, μύθους και παραδόσεις, ενώ έχουν αποτελέσει πηγή έμπνευσης για καλλιτέχνες και ζωγράφους. Παρά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, τα ελληνικά λιβάδια αντιμετωπίζουν προκλήσεις που επηρεάζουν την αγροτική οικονομία, όπως το ελλειμματικό ισοζύγιο εμπορίας ζωικών προϊόντων. Όπως σημειώνει ο κ. Βραχνάκης, η Ελλάδα παραμένει ελλειμματική σε παραγωγή κόκκινου κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων, παρά τον πλούτο των λιβαδικών εκτάσεων.

Προβλήματα και προοπτικές ανάπτυξης

Μεταξύ των σημαντικότερων προβλημάτων που επηρεάζουν τα ελληνικά λιβάδια περιλαμβάνονται η εγκατάλειψη της κτηνοτροφικής δραστηριότητας, η ανισοκατανομή της βοσκοφόρτωσης, τα άλυτα ιδιοκτησιακά ζητήματα και η έλλειψη συστημάτων παρακολούθησης. Παράλληλα, η μη ολοκλήρωση των Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης και η ανάγκη αποσαφήνισης του θεσμικού πλαισίου καθιστούν επιτακτική την ενίσχυση της πολιτικής βούλησης για ορθολογική διαχείριση των λιβαδικών πόρων.

Ο κ. Βραχνάκης υπογραμμίζει ότι «παρά τα προβλήματα, οι προοπτικές ανάπτυξης των ελληνικών λιβαδιών είναι σημαντικές». Η Ελλάδα, όπως σημειώνει, είναι κατεξοχήν κτηνοτροφική χώρα και ο Έλληνας κτηνοτρόφος αποτελεί μοχλό ανάπτυξης της υπαίθρου, εφαρμόζοντας επί αιώνες ουσιαστικά «βιολογική» κτηνοτροφία.

Ως βασικές κατευθύνσεις ανάπτυξης προτείνονται η καθιέρωση και πιστοποίηση βιολογικών πρακτικών, σύμφωνα με τις απαιτήσεις της σύγχρονης κοινωνίας, καθώς και η εφαρμογή ολοκληρωμένων συστημάτων χρήσεων γης, όπως τα αγροδασολιβαδικά. Η ενίσχυση της Αγροδασοπονίας από την Πολιτεία μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στην αύξηση του εισοδήματος των κτηνοτρόφων και στην αναβάθμιση του ρόλου τους στην ελληνική ύπαιθρο.