Οι εκδηλώσεις του δήμου Αθηναίων για την Παγκόσμια Ημέρα Χωρίς Αυτοκίνητο φέρνουν στο προσκήνιο το ερώτημα για το πώς ήταν η ζωή στην Αθήνα πριν την επικράτηση του αυτοκινήτου. Σε εκείνη την εποχή, όταν οι δρόμοι της πρωτεύουσας ανήκαν αποκλειστικά στις άμαξες και τα άλογα, η καθημερινότητα ακολουθούσε έναν διαφορετικό, πιο ήρεμο ρυθμό, διαμορφώνοντας μια ιδιαίτερη αστική ταυτότητα.
Κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα, πριν εμφανιστούν τα πρώτα αυτοκίνητα στα τέλη της δεκαετίας του 1890, η Αθήνα ζούσε στον παλμό των ιππήλατων αμαξών. Οι αμαξάδες είχαν καθιερωμένες πιάτσες στο Σύνταγμα και την Ομόνοια, ενώ οι βόλτες με άμαξα προς το Φάληρο ή την Κηφισιά αποτελούσαν αγαπημένη συνήθεια για τις αθηναϊκές οικογένειες.
Το έργο του Μίλτου Γ. Λιδωρίκη, βουλευτή, διευθυντή της Βουλής και πρώτου προσωπάρχη του Εθνικού Θεάτρου, ζωντανεύει με μοναδικό τρόπο αυτό το χαμένο κομμάτι της αστικής ιστορίας. Στα κείμενά του, που αποτέλεσαν τη βάση για το βιβλίο των εκδόσεων Polaris «Έζησα την Αθήνα της Μπελ Επόκ», αποτυπώνεται με λεπτομέρεια η καθημερινότητα της προ-αυτοκινητιστικής πρωτεύουσας.
Η καθημερινότητα των αμαξάδων και η αστική ζωή
Μέσα από τα λόγια του Μίλτου Λιδωρίκη, ξεδιπλώνεται η κοινωνική δυναμική της εποχής: «Οι περισσότεροι αμαξάδες στην Αθήνα ήσαν Κορίνθιοι, Θηβαίοι, Λιδωρικιώτες και Αθηναίοι.
Αι αντιζηλίαι και αι εχθρότητες δεν έλειπαν μεταξύ των... Με 25 δραχμές ο καλύτερος αμαξάς σε πήγαινε στο Τατόι, όπου και έμενεν όλη την ημέρα να σε περιμένει. Δέκα δραχμούλες έφθαναν διά να πας στην Κηφισιά εις του Μελά το ξενοδοχείο. Με 3 και 4 δραχμές εγύριζες την πόλη, έκανες τις δουλειές σου και τις βίζιτές σου χωρίς να σκοτώσεις κανέναν όμοιόν σου ή να διαλύσεις εις τα εξ ων συνετέθη κάποιο περίπτερο».
Η μετακίνηση με άμαξα ήταν βασικό στοιχείο της καθημερινότητας, με τους αμαξάδες να κατέχουν ξεχωριστή θέση στην κοινωνία. Οι οικογένειες αμαξάδων ασκούσαν το επάγγελμα με μεράκι, μεταφέροντας την τέχνη από γενιά σε γενιά. Οι αμαξάδες εξυπηρετούσαν τους τακτικούς πελάτες τους με αφοσίωση, γνωρίζοντας καλά τα μυστικά και τις ανάγκες τους, γεγονός που ενίσχυε την αίσθηση ασφάλειας και εμπιστοσύνης.
Η πλατεία Συντάγματος και η κοινωνική ζωή της εποχής
Η πλατεία Συντάγματος και η Ομόνοια αποτελούσαν τα κεντρικά σημεία συνάντησης για τους αμαξάδες και τους πελάτες τους. Όπως περιγράφει ο Λιδωρίκης, «οι αμαξάδες του Συντάγματος και της Ομονοίας, αραδιασμένοι γύρω γύρω στις δυο πλατείες, περίμεναν τους πελάτες τους.
Είχαν αστραφτερά τα χάμουρα, γυαλιστά τα αμάξια, στην τρίχα ξυστρισμένα τα άλογα και φρεσκοβερνικωμένα τα νύχια των ζώων...». Στις άμαξες εκείνης της εποχής, οι πλατωνικοί έρωτες έβρισκαν καταφύγιο, ενώ οι αστοί απολάμβαναν τη βόλτα τους στους δρόμους μιας πόλης που διατηρούσε ακόμη τον ανθρώπινο χαρακτήρα της.
Η αθηναϊκή κοινωνία είχε ενσωματώσει την άμαξα ως μέσο μεταφοράς, διασκέδασης και κοινωνικής συναναστροφής. Οι περίφημες "καουτσουκάρικες" άμαξες, πολυτελείς και εντυπωσιακές, αποτελούσαν δείγμα κοινωνικής καταξίωσης και οικονομικής ευμάρειας, ενώ η παρουσία τους στους κεντρικούς δρόμους της Αθήνας ήταν χαρακτηριστική της εποχής.
Από την Αθήνα της άμαξας στη σύγχρονη πόλη
Η εποχή των αμαξάδων έχει πλέον περάσει ανεπιστρεπτί, καθώς η πρωτεύουσα και οι μεγάλες πόλεις παγκοσμίως έχουν παραδοθεί στην κυριαρχία των αυτοκινήτων, με περισσότερα από ενάμιση δισεκατομμύριο οχήματα να κυκλοφορούν σήμερα στους δρόμους. Η Παγκόσμια Ημέρα Χωρίς Αυτοκίνητο αποτελεί μια ευκαιρία για αναστοχασμό σχετικά με το πώς οι μεγαλουπόλεις, όπως η Αθήνα, μπορούν να αναζητήσουν και πάλι πιο ανθρώπινους ρυθμούς ζωής και να ανακτήσουν τον δημόσιο χώρο, μέσα στις σύγχρονες απαιτήσεις της αστικής κινητικότητας.
*Φωτογραφία: Πηγή εκδόσεις Polaris "Έζησα την Αθήνα της Μπελ Επόκ" - Μ. Λιδωρίκης - Ασύρματος.
Γράφει ο Γιώργος Χατζηδάκης στη λεζάντα της φωτογραφίας: «Καουτσουκάρικα, άμαξες πολυτελείας της παλιάς Αθήνας. Η τελευταία λέξη της πολυτέλειας μεταφορικού μέσου ήταν η καουτσουκένια άμαξα της εποχής, άμαξα σε καλό μοντέλο “ομπρέλα”. Την προτιμούσαν για λόγους επιδεικτικούς. Καμαρώναν επιβαίνοντες στη τετραθέσια άμαξα, καθώς τα άλογα της άμαξας απόλυτη αρμονία με το γαλακτώδες χρώμα του καουτσούκ, διέσχιζαν τους κεντρικούς δρόμους της Αθήνας».
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
