Το Σύνδρομο Ανήσυχων Ποδιών ή Restless Legs Syndrome —γνωστό και ως νόσος Willis-Ekbom— αποτελεί νευρολογική αισθητικοκινητική διαταραχή που επηρεάζει κυρίως τα κάτω άκρα, εμφανιζόμενη συχνότερα τις βραδινές και νυχτερινές ώρες.
Όπως εξηγεί ο καθηγητής του ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κ. Γιώργος Σακκάς, κύριο χαρακτηριστικό του συνδρόμου είναι η έντονη και σχεδόν ακαταμάχητη ανάγκη του ατόμου να κινήσει τα πόδια του. Η ανάγκη αυτή προκαλείται από μια δυσάρεστη αίσθηση που περιγράφεται ως «τράβηγμα», «μυρμήγκιασμα», «κάψιμο», «ηλεκτρισμός» ή μια βαθιά «φαγούρα» που ανακουφίζεται μόνο με την κίνηση.
Τα συμπτώματα εμφανίζονται ή επιδεινώνονται όταν το άτομο βρίσκεται σε ηρεμία –όπως κατά τη διάρκεια ταξιδιών ή πριν τον ύπνο– ενώ η κίνηση προσφέρει προσωρινή ανακούφιση. Επειδή τα συμπτώματα εντείνονται το βράδυ, πολλοί ασθενείς δυσκολεύονται να κοιμηθούν, ξυπνούν συχνά και παρουσιάζουν την επόμενη ημέρα κόπωση, μειωμένη συγκέντρωση και υπνηλία.
Συχνότητα και παράγοντες εμφάνισης
Σύμφωνα με τα νεότερα διεθνή δεδομένα, σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού εμφανίζει συμπτώματα που παραπέμπουν στο σύνδρομο, ενώ η κλινικά σημαντική μορφή αφορά περίπου το 2-3% των ενηλίκων. Όπως σημειώνει ο κ. Σακκάς, σε ανασκόπηση του JAMA αναφέρεται ότι περίπου 8% των ενηλίκων στις ΗΠΑ εμφανίζουν συμπτώματα μέσα στο έτος, ενώ 3% έχουν μέτρια ή σοβαρά συμπτώματα τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα.
Το σύνδρομο μπορεί να είναι ιδιοπαθές, με οικογενειακή προδιάθεση, ή δευτεροπαθές, όταν συνδέεται με άλλες καταστάσεις. Εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα με χαμηλά αποθέματα σιδήρου, σιδηροπενική αναιμία, χρόνια νεφρική νόσο, περιφερική νευροπάθεια ή κατά την εγκυμοσύνη, κυρίως στο τρίτο τρίμηνο.
Διάγνωση και θεραπευτική προσέγγιση
«Η σωστή διάγνωση είναι καθοριστική», τονίζει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο κ. Σακκάς. «Το σύνδρομο συχνά συγχέεται με κράμπες, άγχος, κυκλοφορικά προβλήματα ή απλή αϋπνία. Ωστόσο, έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: χειροτερεύει στην ακινησία, βελτιώνεται με την κίνηση και εμφανίζεται κυρίως το βράδυ ή τη νύχτα».
Η διάγνωση βασίζεται κυρίως στο ιστορικό και την περιγραφή των συμπτωμάτων. Οι οδηγίες δίνουν έμφαση στον έλεγχο του σιδήρου με εξετάσεις όπως η φερριτίνη και ο κορεσμός τρανσφερρίνης, καθώς χαμηλά αποθέματα σιδήρου μπορεί να επιδεινώσουν τα συμπτώματα. Παράλληλα, αξιολογούνται φάρμακα που ενδέχεται να τα επιβαρύνουν, όπως αντικαταθλιπτικά, αντιισταμινικά και φάρμακα που μπλοκάρουν τη ντοπαμίνη.
Αναφορικά με τη θεραπεία, ο κ. Σακκάς επισημαίνει πως «δεν υπάρχει μία οριστική θεραπεία που να εξαφανίζει το σύνδρομο σε όλους τους ασθενείς, υπάρχουν όμως αποτελεσματικοί τρόποι ελέγχου των συμπτωμάτων και βελτίωσης της ποιότητας ζωής». Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει διόρθωση πιθανής έλλειψης σιδήρου, ρύθμιση συνοδών νοσημάτων, προσαρμογή φαρμάκων και, εφόσον απαιτείται, εξατομικευμένη φαρμακευτική αγωγή.
Νεότερα δεδομένα και ρόλος της άσκησης
Νεότερα στοιχεία δείχνουν ότι οι ντοπαμινεργικοί αγωνιστές, όπως η ροπινιρόλη και η πραμιπεξόλη, δεν προτείνονται πλέον με την ίδια ευκολία για μακροχρόνια χρήση λόγω του κινδύνου «επιδείνωσης λόγω αγωγής» (augmentation). Οι σύγχρονες οδηγίες δίνουν έμφαση στον έλεγχο του σιδήρου και, όταν απαιτείται φαρμακευτική αγωγή, σε άλλες κατηγορίες όπως τα γκαμπαπεντινοειδή, πάντα υπό ιατρική παρακολούθηση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η συστηματική άσκηση. Η ερευνητική ομάδα του κ. Σακκά έχει μελετήσει την επίδρασή της σε ασθενείς με ουραιμικό Σύνδρομο Ανήσυχων Ποδιών, δηλαδή σε άτομα με χρόνια νεφρική νόσο που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση. Ένα πρόγραμμα αερόβιας άσκησης έξι μηνών μείωσε σημαντικά τη βαρύτητα των συμπτωμάτων και βελτίωσε τη λειτουργική ικανότητα και τη συνολική ευρωστία των ασθενών.
Σε μελέτη της ομάδας, η άσκηση μείωσε τα συμπτώματα κατά 46%, ενώ η φαρμακευτική αγωγή με χαμηλή δόση ντοπαμινεργικού αγωνιστή κατά 54%. Επιπλέον, η άσκηση πρόσφερε οφέλη στη φυσική κατάσταση, τη μυϊκή μάζα και τη σωματική απόδοση, επιβεβαιώνοντας ότι αποτελεί ουσιαστική μη φαρμακευτική παρέμβαση όταν εφαρμόζεται με επιστημονική καθοδήγηση.
«Η άσκηση πρέπει να είναι συστηματική, εξατομικευμένη και ασφαλής», σημειώνει ο κ. Σακκάς. «Δεν μιλάμε για εξαντλητική άσκηση αργά το βράδυ, αλλά για οργανωμένη φυσική δραστηριότητα που ταιριάζει στην ηλικία, τη φυσική κατάσταση και τα συνοδά προβλήματα υγείας κάθε ασθενούς».
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι οι ασθενείς δεν πρέπει να αποδίδουν τα συμπτώματα απλώς στο άγχος ή την κούραση. Όταν η ανάγκη για κίνηση των ποδιών επαναλαμβάνεται, εμφανίζεται σε κατάσταση ηρεμίας και διαταράσσει τον ύπνο, απαιτείται ιατρική αξιολόγηση. Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή αντιμετώπιση μπορούν να περιορίσουν την ταλαιπωρία και να βελτιώσουν ουσιαστικά την καθημερινότητα των ασθενών.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
