Τα αυτοκίνητα έκλεισαν 130 έτη παρουσίας τους στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, το αυτοκίνητο έκανε την πρώτη του εμφάνιση ως καπρίτσιο ενός εκκεντρικού αριστοκράτη, για να εξελιχθεί σύντομα σε σύμβολο προόδου και αναπόσπαστο στοιχείο της καθημερινότητας. Από τα πρώτα διστακτικά του βήματα μέχρι τη σημερινή του κυριαρχία, η πορεία του στους ελληνικούς δρόμους είναι παράλληλη με εκείνη της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης. Ωστόσο, όπως σημειώνει ο Ισραηλινός ιστορικός Χαράρι, «οι άνθρωποι ήταν πάντα πολύ καλύτεροι στο να εφευρίσκουν εργαλεία, παρά στο να τα χρησιμοποιούν με σύνεση». Και σήμερα, 130 χρόνια μετά την πρώτη του εμφάνιση, ένα νέο μέσο, το ηλεκτρικό πατίνι, φαίνεται να ανοίγει έναν ακόμη κύκλο αίματος στους δρόμους.

Η εποχή των πρώτων αυτοκινήτων

Το 1896, χρονιά των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων, η Ελλάδα υποδέχεται και το πρώτο της αυτοκίνητο, ένα ηλεκτροκίνητο Πεζώ που ανήκε στον Νικόλαο Κοντογιαννάκη, γιο Έλληνα τραπεζίτη από τη Ρωσία. Το όχημα, αν και περισσότερο αντικείμενο επίδειξης παρά πρακτικής χρήσης, σηματοδότησε την αρχή μιας νέας εποχής. Σταδιακά, οι δρόμοι της Αθήνας γέμισαν με μηχανοκίνητα οχήματα, προκαλώντας δέος, περιέργεια αλλά και φόβο στους κατοίκους.

Ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα, οι εφημερίδες καταγράφουν περιστατικά που αποκαλύπτουν την έλλειψη εξοικείωσης με το νέο μέσο. Το πρώτο θανατηφόρο δυστύχημα σημειώθηκε το 1907, όταν η 25χρονη Ευφροσύνη Βαμβακά έχασε τη ζωή της στη λεωφόρο Συγγρού, σε αγώνα ταχύτητας μεταξύ του πρίγκιπα Ανδρέα και του βουλευτή Νικολάου Σιμόπουλου. Το πόρισμα απέδωσε την ευθύνη... στον αέρα, καθώς «το αναπτυχθέν ρεύμα αέρος» θεωρήθηκε πως παρέσυρε το θύμα.

Από τα άλογα στα ταξί

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1920, τα αυτοκίνητα είχαν αντικαταστήσει σε μεγάλο βαθμό τις άμαξες. Το 1927, η Αθήνα απέκτησε τα πρώτα ταξί, ενώ η κυκλοφορία μοτοσυκλετών και λεωφορείων άλλαξε ριζικά τη φυσιογνωμία της πόλης. Οι εφημερίδες της εποχής μιλούν για «μαινόμενους σωφέρ» και ζητούν αυστηρότερα μέτρα, καθώς τα τροχαία αυξάνονταν ανησυχητικά. Ο πρώτος Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας, που ίσχυε από το 1837, κρίθηκε ανεπαρκής και χρειάστηκε επικαιροποίηση για να ανταποκριθεί στη νέα πραγματικότητα.

Η έκρηξη της αυτοκίνησης

Σήμερα, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, στην Ελλάδα κυκλοφορούν περίπου έξι εκατομμύρια αυτοκίνητα, δηλαδή περισσότερα από ένα ανά δύο κατοίκους. Ο μέσος ετήσιος αριθμός τροχαίων συμβάντων ανέρχεται σε 11.000, με βασικές αιτίες την υπερβολική ταχύτητα, την απροσεξία και την οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ. Μόνο την τελευταία δεκαετία, 7.000 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους στην άσφαλτο.

Η νέα απειλή των ηλεκτρικών πατινιών

Την τελευταία δεκαετία, τα ηλεκτρικά πατίνια έχουν εισβάλει στις ελληνικές πόλεις, προσφέροντας μια εναλλακτική μορφή μετακίνησης, αλλά και νέους κινδύνους. Πολλά από αυτά έχουν τροποποιηθεί ώστε να κινούνται με ταχύτητες άνω των 30 χλμ./ώρα, ενώ η χρήση τους από ανηλίκους χωρίς μέτρα ασφαλείας έχει οδηγήσει σε δεκάδες ατυχήματα. Το 2025, η ΕΛ.ΑΣ. κατέγραψε 109 περιστατικά με ηλεκτρικά πατίνια, δύο θανάτους και τέσσερις σοβαρούς τραυματισμούς. Η ΠΟΕΔΗΝ εκτιμά ότι τα πραγματικά περιστατικά είναι πολλαπλάσια.

Το 2024, το υπουργείο Μεταφορών και Υποδομών προχώρησε σε τροποποίηση του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, εισάγοντας κανόνες για τα Ελαφρά Προσωπικά Ηλεκτρικά Οχήματα. Προβλέπεται ανώτατο όριο ταχύτητας 25 χλμ./ώρα, υποχρεωτική χρήση κράνους και απαγόρευση μεταφοράς δεύτερου ατόμου. Παρά τις ρυθμίσεις, η εφαρμογή τους παραμένει ζητούμενο, με την πολιτεία να καλείται να ενισχύσει τους ελέγχους και την οδική παιδεία.

Η ιστορία της αυτοκίνησης στην Ελλάδα, από τον Κοντογιαννάκη μέχρι τα ηλεκτρικά πατίνια, δείχνει ότι η τεχνολογική πρόοδος συνοδεύεται πάντα από την ανάγκη υπευθυνότητας. Διαφορετικά, κάθε νέο μέσο μεταφοράς κινδυνεύει να γίνει εργαλείο θανάτου αντί για σύμβολο εξέλιξης.