Με το βλέμμα στραμμένο στο διάστημα, η Ελλάδα επιχειρεί για πρώτη φορά να αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο στην ευρωπαϊκή διαστημική οικονομία, με το επίκεντρο αυτής της προσπάθειας να βρίσκεται στην Κρήτη. Η χώρα στοχεύει να κατακτήσει θέση στον ευρωπαϊκό διαστημικό χάρτη όχι ως παρατηρητής, αλλά ως παραγωγός τεχνολογίας.
Με συνολική χρηματοδότηση 35 εκατ. ευρώ και ορίζοντα εξαετίας, το έργο SPACE-Crete, που συντονίζεται από το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), αποτελεί μια από τις πιο στρατηγικές επενδύσεις στην ελληνική έρευνα υψηλής τεχνολογίας, με στόχο τη δημιουργία στην Κρήτη ενός πλήρους οικοσυστήματος διαστημικών τεχνολογιών ευρωπαϊκής εμβέλειας.
Η πρόταση κατέκτησε τη 2η θέση ανάμεσα σε 61 συμμετοχές από όλη την Ευρώπη στην ιδιαίτερα ανταγωνιστική πρόσκληση HORIZON-WIDERA-2025-ACCESS-01-01 «Teaming for Excellence», αποτελώντας την κορυφαία ελληνική διάκριση. Το αποτέλεσμα θεωρείται ένδειξη ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή «βλέπει» πλέον την Κρήτη ως περιφερειακό κόμβο πάνω στον οποίο μπορεί να οικοδομηθεί η νέα ευρωπαϊκή διαστημική οικονομία.
Για τη σημασία του έργου μίλησαν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρόεδρος του ΙΤΕ, καθηγητής Βασίλης Χαρμανδάρης, και ο διευθυντής του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ και συντονιστής του SPACE-Crete, καθηγητής Παναγιώτης Τσακαλίδης.
Όπως εξήγησαν, στο επίκεντρο του εγχειρήματος βρίσκεται η δημιουργία του νέου Κέντρου Αριστείας Κρήτης στις Αναδυόμενες Διαστημικές Τεχνολογίες (CCEST), ενός αυτόνομου φορέα που θα επικεντρώνεται σε τρεις τομείς αιχμής: τις κβαντικές και οπτικές επικοινωνίες, τα «έξυπνα» διαστημικά συστήματα και τους κβαντικούς αισθητήρες.
Ο κ. Χαρμανδάρης υπογράμμισε ότι «το SPACE-Crete είναι ένα από τα μεγαλύτερα ερευνητικά εγχειρήματα που έχουν δρομολογηθεί ποτέ για την Κρήτη και ένα από τα πιο στρατηγικά που αναλαμβάνει το ΙΤΕ». Όπως σημείωσε, «το νησί αναγνωρίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως ένας από τους περιφερειακούς πυρήνες όπου θα χτιστεί τα επόμενα χρόνια η ευρωπαϊκή διαστημική οικονομία».
Η διαπίστωση αυτή έχει ιδιαίτερο βάρος, καθώς η Ελλάδα, παρά το υψηλού επιπέδου επιστημονικό δυναμικό της, παρέμενε έως σήμερα εκτός των μεγάλων ευρωπαϊκών αλυσίδων του διαστημικού τομέα, με περιορισμένη συμμετοχή των ελληνικών εταιρειών σε αποστολές της ESA και μικρή ανάπτυξη νεοφυών επιχειρήσεων.
«Το SPACE-Crete δεν φιλοδοξεί να ανατρέψει αυτή την κατάσταση μόνο του. Ωστόσο, αλλάζει κάτι θεμελιώδες, αφού για πρώτη φορά δημιουργείται στην Ελλάδα μια συγκεντρωμένη, εξειδικευμένη υποδομή σε τομείς όπου η χώρα μπορεί ρεαλιστικά να αποκτήσει ηγετικό ρόλο», ανέφερε ο κ. Χαρμανδάρης, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα περνά σταδιακά από τη χρήση δορυφορικών τεχνολογιών στην παραγωγή τους.
Ισχυρές διεθνείς συνεργασίες και εκπαιδευτικές προοπτικές
Το εγχείρημα στηρίζεται σε ευρεία διεθνή σύμπραξη, με τη συμμετοχή του γαλλικού οργανισμού CEA, του γερμανικού κέντρου αεροδιαστημικής έρευνας DLR και της OHB-Hellas, μέλους της OHB SE, μιας από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές διαστημικές εταιρείες. Παράλληλα, το Πανεπιστήμιο Κρήτης αναλαμβάνει τον εκπαιδευτικό βραχίονα του έργου, με νέα μεταπτυχιακά και διδακτορικά προγράμματα και αξιοποίηση του Αστεροσκοπείου Σκίνακα, το οποίο φέτος συμπληρώνει 40 χρόνια λειτουργίας.
Ο κ. Τσακαλίδης ανέφερε ότι ήδη από τα πρώτα στάδια του έργου έχει εκδηλωθεί έντονο ενδιαφέρον από τη βιομηχανία. Εταιρείες όπως οι Airbus, OHB, Safran Electronics & Defense, Planetek Italia και οι ID-Quantique και EXAIL έχουν υπογράψει συμφωνίες συνεργασίας και επιστολές πρόθεσης.
«Οι εταιρείες αυτές θα δουλέψουν δίπλα στους ερευνητές, θα χρηματοδοτήσουν διδακτορικά προγράμματα και θα δεχτούν ερευνητές στις εγκαταστάσεις τους ώστε να μεταφέρεται η γνώση και προς τις δύο κατευθύνσεις», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Από την έρευνα στην παραγωγή και την επιχειρηματικότητα
Το CCEST θα αναπτύξει τεχνολογίες όπως η κβαντική κρυπτογράφηση μέσω φωτός, οι δορυφορικές επικοινωνίες laser και οι επεξεργαστές τεχνητής νοημοσύνης για δορυφόρους. Κεντρικό στοιχείο του σχεδίου είναι η συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA), με υπογεγραμμένο μνημόνιο συνεργασίας για την ανάπτυξη διαστημικών τεχνολογιών και πιστοποιημένων υποδομών δοκιμών. «Στο διάστημα δεν μπορείς να επιστρέψεις και να διορθώσεις κάτι που δεν δουλεύει σωστά», τόνισε ο κ. Τσακαλίδης, εξηγώντας ότι το Κέντρο θα λειτουργεί με τα αυστηρά ευρωπαϊκά πρότυπα ποιότητας από την πρώτη ημέρα.
Το έργο στοχεύει να αλλάξει το παραγωγικό μοντέλο της χώρας, με τη δημιουργία της θερμοκοιτίδας SPACE-Crib για νεοφυείς επιχειρήσεις διαστημικής τεχνολογίας και την παροχή υποδομών δοκιμών και πιστοποιήσεων που σήμερα απουσιάζουν από την Ελλάδα. Στόχος είναι μέσα στην επόμενη δεκαετία να δημιουργηθούν ελληνικές εταιρείες που θα συμμετέχουν ως βασικοί προμηθευτές σε ευρωπαϊκές διαστημικές αποστολές.
Ανθρώπινο δυναμικό και μακροπρόθεσμη προοπτική
Το σχέδιο αναμένεται να δημιουργήσει πάνω από 120 θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, να προσελκύσει επιστήμονες από το εξωτερικό και να αναβαθμίσει το Αστεροσκοπείο Σκίνακα σε ευρωπαϊκή υποδομή οπτικών και κβαντικών επικοινωνιών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο λεγόμενο «brain gain», με διεθνείς προκηρύξεις, ανταγωνιστικές αποδοχές και βιομηχανικά διδακτορικά σε συνεργασία με εταιρείες του διαστημικού τομέα.
«Οι Έλληνες ερευνητές που εργάζονται στο εξωτερικό δεν επιλέγουν τόπο εργασίας μόνο με βάση συναισθηματικά κίνητρα, αλλά με βάση την ποιότητα της έρευνας, τις αποδοχές και τις συνθήκες ζωής», σημείωσε ο κ. Τσακαλίδης.
Οι επικεφαλής του έργου τονίζουν ότι επιτυχία θα υπάρξει μόνο εάν το Κέντρο αποκτήσει οικονομική αυτοδυναμία, προσελκύσει και διατηρήσει επιστήμονες και αφήσει πραγματικό αποτύπωμα στη βιομηχανία. Όπως επισημαίνουν, η ουσία βρίσκεται στο ότι η Ελλάδα προσεγγίζει πλέον την έρευνα και το διάστημα όχι ως «επικοινωνιακή βιτρίνα», αλλά ως μακροπρόθεσμη βιομηχανική και τεχνολογική στρατηγική.
Αν το σχέδιο πετύχει, η Κρήτη δεν θα παρατηρεί απλώς τα άστρα από το Αστεροσκοπείο Σκίνακα, αλλά θα συμμετέχει ενεργά στη δημιουργία της τεχνολογίας που τα κατακτά.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
