Τον περασμένο Απρίλιο, ο διοικητής της «NC13» (μονάδα της 3ης Ανεξάρτητης Ταξιαρχίας Εφόδου της Ουκρανίας που χειρίζεται χερσαία ρομποτικά συστήματα κρούσης), Μικόλα Ζινκέβιτς, δήλωσε στο CNN ότι το καλοκαίρι του 2025 ρομπότ εδάφους και drones κατέλαβαν μια ρωσική θέση και αιχμαλώτισαν Ρώσους στρατιώτες, δίχως τη συμμετοχή πεζικού.
Αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία που συνέβη κάτι τέτοιο.
Αν και ο ισχυρισμός του Ζινκέβιτς ήταν δύσκολο να επιβεβαιωθεί, οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις προσφάτως κατέγραψαν μια πρωτιά που δεν αμφισβητείται: ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος, το βαρέως τύπου εξακόπτερο ουκρανικής κατασκευής Ayudag 6, απομάκρυνε έναν τραυματισμένο στρατιώτη από το μέτωπο.
Το βίντεο της επιχείρησης αποτύπωσε ανάγλυφα ότι τα μη επανδρωμένα και τα ρομποτικά συστήματα βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο του σύγχρονου πολέμου, η φύση του οποίου, καθώς και τα μέσα που χρησιμοποιούνται σε αυτόν, έχουν μεταβληθεί.
Τα σύγχρονα πεδία μάχης καλύπτονται όλο και περισσότερο από μη επανδρωμένα συστήματα, κυρίως drones, ενώ εκτιμάται ότι μέσα στην επόμενη δεκαετία θα πλαισιωθούν και από ανθρωποειδή ρομπότ (humanoids).
Τα πρώτα χρόνια του πολέμου στην Ουκρανία χρησιμοποιήθηκαν μαζικά μη επανδρωμένες πλατφόρμες, εναέριες (UAV) και θαλάσσιες (USV). Από το 2025, οι ουκρανικές Ένοπλες Δυνάμεις άρχισαν να χρησιμοποιούν εκτεταμένα τα μη επανδρωμένα οχήματα εδάφους (Unmanned Ground Vehicles – UGV).
Τον περασμένο Απρίλιο, ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έθεσε ως στόχο την παραγωγή τουλάχιστον 50.000 ρομπότ εδάφους μέσα στο 2026, ενώ ο υπουργός Άμυνας Μιχαΐλο Φεντόροφ ανακοίνωσε ότι στόχος είναι το σύνολο της επιμελητείας της πρώτης γραμμής να γίνεται από ρομποτικά συστήματα εδάφους (ο ουκρανικός όρος για τα UGV).
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Διότι η πρώτη γραμμή στο Ουκρανικό έχει αποκτήσει βάθος δεκάδων χιλιομέτρων και έχει μετατραπεί σε μόνιμες «ζώνες θανάτου». Οποιαδήποτε κίνηση συμβατικών οχημάτων ή πεζικού εντοπίζεται γρήγορα και καταστρέφεται από έναν συνδυασμό drones αναγνώρισης και αυτοκτονίας (όπως τα First Person View – FPV), πυροβολικού και πυρομαχικών ακριβείας.
Σύμφωνα με τον ισραηλινό στρατό (IDF), δεκάδες χιλιάδες αυτόνομα συστήματα, από σμήνη drones έως ευέλικτα ρομπότ εδάφους, αναπτύχθηκαν στον διετή πόλεμο στη Λωρίδα της Γάζας, με τους Ισραηλινούς αξιωματούχους να κάνουν λόγο για «τον πρώτο ρομποτικό πόλεμο».
Τα UGV διακρίνονται σε τροχοφόρες πλατφόρμες με τέσσερις, έξι ή οκτώ τροχούς (όπως το ουκρανικό TerMIT και το ισραηλινό εξάτροχο Jaguar) και σε ερπυστριοφόρες (όπως τα ουκρανικά Muracha και Karakurt, το ρωσικό Kurier και τα ισραηλινά μη επανδρωμένα M113), ενώ υπάρχουν και τετράποδες πλατφόρμες, οι λεγόμενοι ρομποτικοί σκύλοι.
Το βάρος ενός UGV ξεκινά από τα 2-3 κιλά, δηλαδή από συστήματα μικρά που δύσκολα εντοπίζονται στο πεδίο της μάχης, και φτάνει έως τις δεκάδες τόνους, όπως τα βαριά τηλεχειριζόμενα τεθωρακισμένα και οι ρομποτικές μπουλντόζες.
Τα τροχοφόρα UGV υπερέχουν σε ταχύτητα, καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια και συντηρούνται ευκολότερα. Οι ερπυστριοφόρες πλατφόρμες, αν και πιο αργές, είναι ιδανικές για λασπώδες έδαφος και μπορούν να μεταφέρουν ωφέλιμο φορτίο έως και αρκετές εκατοντάδες κιλά, ενώ ορισμένες μπορούν να υπερβούν και υδάτινα εμπόδια.
Οι αποστολές
Σύμφωνα με το αμερικανικό ινστιτούτο Jamestown Foundation, η ουκρανική προσέγγιση στα UGV καλύπτει ένα ευρύ φάσμα: από απλά οχήματα επιμελητείας, που μεταφέρουν από δεκάδες έως εκατοντάδες κιλά πυρομαχικών, νερού ή τροφίμων, έως οχήματα που απομακρύνουν τραυματίες, συστήματα μηχανικού, αλλά και πλήρη ρομπότ μάχης με τηλεχειριζόμενους πυργίσκους.
Ταυτόχρονα, αναπτύσσεται ταχύτατα η μάχιμη χρήση των UGV, με την ενσωμάτωση τυπικών οπλικών συστημάτων σε πλατφόρμες εδάφους, όπως πολυβόλα PKT 7,62 χλστ., βαριά πολυβόλα Browning M2 12,7 χλστ. και αυτόματοι εκτοξευτές χειροβομβίδων MK-19.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Droid TW, ένα ερπυστριοφόρο ρομπότ μάχης με τηλεχειριζόμενο πυργίσκο με πολυβόλο, θερμική κάμερα, κάμερες ημέρας και ψηφιακό σύστημα ελέγχου πυρός. Τέτοια UGV μπορούν να καταλάβουν θέση βολής και να παραμείνουν εκεί για δεκάδες ημέρες χωρίς εναλλαγή, κάτι που αλλάζει ριζικά τη δυναμική της άμυνας.
Ξεχωριστή κατηγορία αποτελούν τα UGV αυτοκτονίας, σχεδιασμένα για την καταστροφή οχυρώσεων, καταφυγίων και τεθωρακισμένων οχημάτων.
Λειτουργούν ως το χερσαίο αντίστοιχο των επιθετικών drones FPV, αλλά με σημαντικά μεγαλύτερο ωφέλιμο φορτίο· μπορούν να προσεγγίζουν στόχους κάτω από το επίπεδο του εδάφους, για παράδειγμα κάτω από την κάλυψη δασών ή μέσα σε ερείπια κτιρίων.
Το επόμενο βήμα: ανθρωποειδή
Αν τα UGV αποτελούν ήδη το παρόν του πεδίου της μάχης, το επόμενο βήμα, όπως εκτιμάται, είναι τα ανθρωποειδή ρομπότ. Για την Ουκρανία, η χρήση των UGV και, σε δοκιμαστικό επίπεδο, των ανθρωποειδών αντισταθμίζει εν μέρει το πρόβλημα της στρατολόγησης νέων για το μέτωπο.
Η αμερικανική εταιρεία Foundation Future Industries, που κατασκευάζει ανθρωποειδή για εμπορική και στρατιωτική χρήση, έχει ήδη δοκιμάσει τα ρομπότ Phantom στην Ουκρανία. Από το 2027, η εταιρεία ξεκινά τις δοκιμές οπλοποίησης των ρομπότ της.
Μιλώντας στο Euronews Next, ο CEO της Foundation, Σάνκετ Πάθακ, εκτίμησε ότι τα ανθρωποειδή δεν θα αντικαταστήσουν τα drones, αλλά θα καλύψουν ένα κενό σε αποστολές που απαιτούν ακρίβεια, χωρίς ζημιές σε υποδομές και αμάχους, καθώς η χερσαία μάχη γίνεται όλο και πιο επικίνδυνη για τους στρατιώτες.
Οι νέες πραγματικότητες που διαμορφώνουν οι τεχνολογικές εξελίξεις στον αμυντικό τομέα απαιτούν ρυθμιστικό πλαίσιο. Ο απερχόμενος γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, έχει ζητήσει να συναφθεί έως το 2026 νομικά δεσμευτική συμφωνία για τα αυτόνομα οπλικά συστήματα, με το έτος, ωστόσο, να εκπνέει χωρίς αυτή να έχει επιτευχθεί.
Ρομπότ αντί για στρατεύσιμους
Τις σύγχρονες πρακτικές στο αμυντικό πεδίο υιοθετούν και χώρες που δεν βρίσκονται σε πολεμική αντιπαράθεση.
Η κυβέρνηση της Ιαπωνίας εξετάζει τη χρήση ανθρωποειδών ρομπότ με Τεχνητή Νοημοσύνη στην εθνική άμυνα, προκειμένου να αμβλυνθούν οι ελλείψεις προσωπικού στις Δυνάμεις Αυτοάμυνας. Σε πρώτη φάση, τα ανθρωποειδή θα αναλάβουν καθήκοντα όπως η περιπολία βάσεων, η επιμελητειακή υποστήριξη, η αναγνώριση και η διάσωση.
Στη Νότια Κορέα, η υπογεννητικότητα ωθεί στην ενσωμάτωση της «φυσικής τεχνητής νοημοσύνης» στις ένοπλες δυνάμεις. Στο πλαίσιο αυτό, το υπουργείο Εμπορίου, ο Στρατός Ξηράς και η Hyundai Motor υπέγραψαν τον περασμένο Αύγουστο μνημόνιο για την ταχεία δοκιμή ρομπότ εδάφους που αναπτύσσονται από ιδιώτες.
Κινεζικές φιλοδοξίες
Ο κινεζικός στρατός, πάντως, δοκιμάζει ήδη ανθρωποειδή για πιθανή χρήση στο πεδίο. Σύμφωνα με έρευνα του πρακτορείου Reuters, ο κινεζικός αμυντικός μηχανισμός επιταχύνει την έρευνα για τις στρατιωτικές χρήσεις των ανθρωποειδών και σχεδιάζει την ενδεχόμενη ανάπτυξή τους σε καιρό πολέμου.
Βάσει της ίδιας γραμμής πληροφόρησης, στρατιωτικοί φορείς δοκιμάζουν ανθρωποειδή με βάση τις απαιτήσεις του πεδίου μάχης, επιδιώκουν να αποκτήσουν ρομπότ και τεχνολογίες για την εκπαίδευσή τους, ενώ μελετούν πώς θα μπορούσαν να λειτουργούν μαζί με στρατεύματα.
Το Πεκίνο έχει και το βιομηχανικό πλεονέκτημα: σύμφωνα με την BofA Global Research, οι Κινέζοι κατασκευαστές αντιπροσώπευαν το 2025 περίπου το 95% των παγκόσμιων αποστολών ανθρωποειδών.
Τα βήματα της Ελλάδας
Η Ελλάδα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στους τομείς αυτούς, επιχειρώντας να εισέλθει στον κόσμο των μη επανδρωμένων συστημάτων, είτε αναπτύσσοντας και δικές της πλατφόρμες, εναέριες και θαλάσσιες (όπως το USV «Πυρπολητής»), είτε ενσωματώνοντας τέτοιες δυνατότητες στις Ένοπλες Δυνάμεις της.
Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, στο πλαίσιο της τρίτης φάσης της Νέας Δομής των Ενόπλων Δυνάμεων, προέβη σε μια σειρά σχετικών εξαγγελιών.
Στρατός Ξηράς, Πολεμικό Ναυτικό και Πολεμική Αεροπορία ενσωματώνουν πλήρως τα μη επανδρωμένα και τα αυτόνομα συστήματα στις δυνατότητές τους.
Ειδικότερα, ο Στρατός Ξηράς αποκτά Ταξιαρχία Μη Επανδρωμένων Συστημάτων με έδρα το Λιτόχωρο και αναδιοργανώνει το σύστημα Διοικητικής Μέριμνας, ενσωματώνοντας τις νέες τεχνολογίες. Σταδιακά, οι μεταφορές προς τις μάχιμες μονάδες, είτε στον Έβρο είτε στα νησιά, θα γίνονται με αυτόνομα οχήματα.
Το Πολεμικό Ναυτικό εξετάζει την αντικατάσταση επανδρωμένων πλατφορμών από μη επανδρωμένες, τουλάχιστον στις περιπολίες. Η Πολεμική Αεροπορία, από την πλευρά της, θεμελιώνει, μεταξύ άλλων, δομή συνεργατικών αεροσκαφών (CCA). Πρόκειται για drones που θα συνοδεύουν τα F-35 στις πτήσεις τους.
Την ίδια στιγμή, η αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας έχει κάνει άλματα τις τελευταίες δεκαετίες, εξάγοντας αφειδώς τις μη επανδρωμένες πλατφόρμες που παράγει, τις οποίες αξιοποιεί και ως εργαλείο αμυντικής διπλωματίας. Σημειωτέον ότι η Άγκυρα έχει ήδη υπογράψει σύμβαση και για τη μαζική παραγωγή του ρομπότ εδάφους Barkan.
Παρά την ταχεία εξέλιξή τους, τα μη επανδρωμένα και τα ρομποτικά συστήματα έχουν όρια: είναι ευάλωτα στις παρεμβολές του ηλεκτρονικού πολέμου, εξαρτώνται από χειριστές και αποτελούν και τα ίδια στόχους.
Ο πόλεμος, επομένως, δεν γίνεται «χωρίς στρατιώτες». Ο άνθρωπος παραμένει στο πεδίο της μάχης, απλώς μετακινείται από την πρώτη γραμμή πίσω από την οθόνη. Για την Αθήνα, το ζητούμενο είναι να κλείσει γρήγορα την απόσταση από έναν γείτονα που έχει ήδη δρομολογήσει τη μαζική παραγωγή και τέτοιων συστημάτων.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
