Μια νέα ψηφιακή πλατφόρμα που συγκεντρώνει τα ιστορικά πλημμυρικά δεδομένα σε όλη την Ελλάδα εγκαινίασε ερευνητική ομάδα του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Η πλατφόρμα (historicfloods.org) προσφέρει διαδραστικούς χάρτες σε περιβάλλον webGIS, με ανοιχτή πρόσβαση τόσο σε φορείς όσο και σε ιδιώτες.
Η ανάπτυξη της πλατφόρμας βασίστηκε σε εκτενή βάση δεδομένων που διαμόρφωσε ομάδα του ΕΚΠΑ, υπό τον συντονισμό της καθηγήτριας Νίκης Ευελπίδου (Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος), με επιστημονική υποστήριξη του καθηγητή Κωνσταντίνου Καρτάλη (Τμήμα Φυσικής).
Σύμφωνα με σχετική ενημέρωση του ΕΚΠΑ, η διαχρονική καταγραφή των πλημμυρών και η οργάνωσή τους σε διαδραστική πλατφόρμα GIS παρέχει στην επιστημονική κοινότητα, τους φορείς πολιτικής προστασίας και την κοινωνία των πολιτών πλήρη εικόνα των ιστορικών και πρόσφατων πλημμυρικών φαινομένων σε όλη τη χώρα.
Στόχος είναι τα προσφερόμενα δεδομένα να αξιοποιηθούν ως βάση για την έγκαιρη προειδοποίηση, την πρόληψη και την αποτελεσματική διαχείριση των πλημμυρικών κινδύνων.
Τα στοιχεία αποτυπώνουν μια ανησυχητική τάση: ο αριθμός των πλημμυρών στην Ελλάδα έχει αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, ενώ η εποχική κατανομή δείχνει ότι το φθινόπωρο αποτελεί την πιο επικίνδυνη περίοδο. Πάνω από το 52% των πλημμυρών σημειώνονται τότε, με τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο να συγκεντρώνουν σχεδόν το 40% των φαινομένων των τελευταίων 130 ετών.
Η ανάλυση συνδέει τα πλημμυρικά φαινόμενα με τον Τυποποιημένο Δείκτη Κατακρήμνισης και Εξατμισοδιαπνοής (SPEI), δείχνοντας ότι ισχυρά καιρικά φαινόμενα που προκαλούν πλημμύρες συχνά ακολουθούν περιόδους ξηρασίας.
Επισημαίνεται επίσης ότι ακόμα και μια μεμονωμένη καταιγίδα μπορεί να προκαλέσει σοβαρές καταστροφές, ειδικά σε ευάλωτες ή πυκνοκατοικημένες περιοχές.
Η κατανόηση αυτών των μοτίβων, τόσο σε μεγάλα ποτάμια συστήματα όσο και σε μικρές υδρολογικές λεκάνες, θεωρείται κρίσιμη για τον σχεδιασμό δράσεων πρόληψης και τη διαχείριση των πλημμυρών στο μέλλον.
Χωρική ανάλυση και ευάλωτες περιοχές
Η ιστορική καταγραφή για την περίοδο 1886-2022 δείχνει ότι η Ανατολική Ελλάδα πλήττεται συχνότερα από πλημμυρικά φαινόμενα σε σχέση με τη Δυτική, παρά το γεγονός ότι οι δυτικές περιοχές δέχονται περισσότερες βροχοπτώσεις. Η αντίφαση αυτή αποδίδεται σε συνδυασμό παραγόντων, όπως η συγκέντρωση μεγάλων πόλεων σε πεδινές λεκάνες, η έντονη γεωργική δραστηριότητα, το χαμηλό υψόμετρο και η ύπαρξη μεγάλων ποταμιών.
Οι ποταμοί Πηνειός, Στρυμόνας, Έβρος και Σπερχειός εμφανίζουν τις ισχυρότερες συνδέσεις με πλημμυρικά επεισόδια, λόγω των πλατιών κοιτών και της εκτεταμένης πεδινής ανάπτυξης. Εξίσου επικίνδυνες θεωρούνται οι ξαφνικές πλημμύρες σε μικρές ορεινές λεκάνες, όπου το νερό κατεβαίνει με ορμή έπειτα από έντονες καταιγίδες.
Η χωρική ανάλυση με τον δείκτη Getis-Ord Gi εντοπίζει συγκεκριμένα "hot spots" πλημμυρικού κινδύνου, τα οποία συμφωνούν με τα ιστορικά δεδομένα, ενώ ο τελικός χάρτης πρόβλεψης δείχνει ότι αρκετές από αυτές τις περιοχές θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο στο μέλλον.
Η σύγκλιση ιστορικής και προβλεπτικής ανάλυσης αναδεικνύει τη σταθερότητα των χωρικών μοτίβων και την ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές διαχείρισης.
Σε μια περίοδο όπου οι πλημμύρες μετατρέπονται σε συχνό φαινόμενο, η ανάγκη για πρόληψη και έγκαιρο εντοπισμό περιοχών υψηλού κινδύνου είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Η νέα webGIS πλατφόρμα συγκεντρώνει για πρώτη φορά πάνω από έναν αιώνα δεδομένων – σχεδόν 2.000 καταγεγραμμένες πλημμύρες – και τα μετατρέπει σε ένα εύχρηστο, ανοιχτό εργαλείο για το ευρύ κοινό και τους φορείς.
Η επιστημονική γνώση μετατρέπεται έτσι σε πρακτικό μέσο σχεδιασμού για τοπικούς φορείς, επιστήμονες και πολίτες που επιθυμούν να ενημερωθούν για τους κινδύνους στην περιοχή τους.
Η ερευνητική ομάδα, στην οποία συμμετέχουν επίσης οι Άννα Καρκάνη, Γιάννης Σαΐτης, Κώστας Φιλιππόπουλος, Ευάγγελος Σπύρου και Αλέξανδρος Λιάσκος, κατέγραψε και ανέλυσε τις πλημμύρες στην Ελλάδα από το 1886 έως το 2022. Η σχετική μελέτη δημοσιεύτηκε το 2023 και είναι διαθέσιμη στον σύνδεσμο: https://doi.org/10.3390/cli11110226.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
