Έχοντας σαν στόχο να αποτελέσει το «πορτοφόλι» που θα ενισχύσει την προσπάθεια απέναντι στους κινδύνους για επενδυτικό κενό μετά το Ταμείο Ανάκαμψης, έρχεται το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης που έρχεται γεμάτο με 23 δισ. ευρώ.
Το νέο πρόγραμμα ΕΠΑ που παρουσιάστηκε χθες, φιλοδοξεί να αποτελέσει την επενδυτική συνέχεια του Ταμείου Ανάκαμψης, διατηρώντας το επενδυτικό μομέντουμ που έχει δημιουργήσει.
«Μέσα σε 11 χρόνια υπερδιπλασιάζουμε τους εθνικούς πόρους που διαθέτουμε για την ανάπτυξη. Μια οικονομία που γίνεται ισχυρότερη μπορεί να επενδύει περισσότερο και μια χώρα που επενδύει περισσότερο δημιουργεί τις προϋποθέσεις για να γίνει ακόμα ισχυρότερη.
Αυτός είναι ο κύκλος της προόδου που θέλουμε για την Ελλάδα και το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030 αποτελεί ένα από τα βασικά εργαλεία για να επιταχύνουμε το σχέδιό μας. Η μεγάλη πρόκληση της επόμενης περιόδου είναι να απελευθερώσουμε τη δυναμική που διαθέτει η Ελλάδα», τόνισε ο υπουργός Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης χθες κατά την παρουσίαση του προγράμματος.
Οι χρηματοδοτήσεις του προγράμματος θα στηρίξουν έργα που ενισχύουν την κοινωνική συνοχή, τις υποδομές και τις μεταφορές, την πολιτική προστασία και την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Παράλληλα, θα χρηματοδοτήσουν δράσεις που προωθούν τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την τεχνητή νοημοσύνη, την πράσινη μετάβαση, την καινοτομία και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων.
Η επόμενη ημέρα μετά το Ταμείο Ανακαμψης
Για περισσότερα από πέντε χρόνια, το Ταμείο Ανάκαμψης αποτέλεσε βασικό μοχλό χρηματοδότησης επενδύσεων στην Ελλάδα, διοχετεύοντας δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ σε υποδομές, ψηφιακά έργα, ενεργειακές επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις.
Το νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης θα προέρχεται από εθνικούς πόρους, αυξάνοντας έτσι τις απαιτήσεις για αποτελεσματική διαχείριση και δημοσιονομική πειθαρχία.
Ενώ το RRF συνδέθηκε με συγκεκριμένα ορόσημα, μεταρρυθμίσεις και αυστηρό ευρωπαϊκό χρονοδιάγραμμα εκταμιεύσεων, το ΕΠΑ αποτελεί εθνικό εργαλείο σχεδιασμού, δίνοντας μεγαλύτερη ευελιξία στην επιλογή και ωρίμανση των έργων.
Παράλληλα, επιχειρεί να ενισχύσει τον μακροπρόθεσμο αναπτυξιακό σχεδιασμό μέσω πενταετών τομεακών και περιφερειακών προγραμμάτων, με έμφαση στις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής.
Που θα κατευθυνθούν οι πόροι
Σε αντίθεση με το Ταμείο Ανάκαμψης, το οποίο χρηματοδότησε κυρίως συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις που συμφωνήθηκαν με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το νέο ΕΠΑ αποκτά ευρύτερο αναπτυξιακό χαρακτήρα και δίνει μεγαλύτερη ευελιξία στον σχεδιασμό των έργων.
Στο επίκεντρο θα βρεθούν οι μεγάλες δημόσιες υποδομές, που θα λάβουν την «μερίδα του λέοντος» για την χρηματοδότηση νέων έργων οδικών και σιδηροδρομικών μεταφορών, λιμενικών εγκαταστάσεων, αντιπλημμυρικών και αρδευτικών έργων, αλλά και παρεμβάσεων για την αναβάθμιση των δημόσιων κτιρίων και των κοινωνικών υποδομών.
Παράλληλα, σημαντικοί πόροι θα κατευθυνθούν στην πράσινη μετάβαση, μέσω έργων ενεργειακής αναβάθμισης, διαχείρισης υδάτων, προστασίας του περιβάλλοντος, προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και ενίσχυσης της πολιτικής προστασίας απέναντι σε φυσικές καταστροφές, οι οποίες τα τελευταία χρόνια επιβαρύνουν σημαντικά την οικονομία.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά επίσης ο ψηφιακός μετασχηματισμός του Δημοσίου και της οικονομίας, με επενδύσεις σε ψηφιακές υπηρεσίες, κυβερνοασφάλεια, τεχνητή νοημοσύνη, διαλειτουργικότητα των πληροφοριακών συστημάτων και νέες ψηφιακές υποδομές που θα ενισχύσουν την παραγωγικότητα του κράτους και των επιχειρήσεων.
Ένας ακόμη βασικός πυλώνας αφορά την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας, με δράσεις που στηρίζουν την καινοτομία, την έρευνα, την επιχειρηματικότητα, την εξωστρέφεια και την τεχνολογική αναβάθμιση των επιχειρήσεων, ώστε να αυξηθεί η παραγωγικότητα και να δημιουργηθούν επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Στο πρόγραμμα εντάσσονται ακόμη δράσεις που αφορούν την κοινωνική συνοχή, τις υποδομές υγείας και εκπαίδευσης, καθώς και έργα που στοχεύουν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών και στη μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων.
Κεντρικός στόχος είναι η μετάβαση από τη λογική της απορρόφησης πόρων στη λογική της παραγωγής μετρήσιμου αναπτυξιακού αποτελέσματος.
Ειδικότερα, το μεγαλύτερο μερίδιο της χρηματοδότησης κατευθύνεται στο υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, το οποίο αναλαμβάνει τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην υλοποίηση των μεγάλων δημόσιων έργων. Ο αρχικός προϋπολογισμός του ανέρχεται σε 2,577 δισ. ευρώ, ενώ με τη δυνατότητα υπερδέσμευσης οι συνολικές εντάξεις μπορούν να φτάσουν έως και τα 3,350 δισ. ευρώ.
Στη δεύτερη θέση βρίσκεται το υπουργείο Εσωτερικών, το οποίο εξασφαλίζει πόρους ύψους 1,214 δισ. ευρώ, με το συνολικό ύψος των έργων που μπορούν να ενταχθούν να διαμορφώνεται έως τα 1,578 δισ. ευρώ. Ακολουθεί το υπουργείο Ανάπτυξης, με αρχική χρηματοδότηση 987 εκατ. ευρώ, η οποία μπορεί να αυξηθεί στα 1,283 δισ. ευρώ μέσω της υπερδέσμευσης.
Υψηλές πιστώσεις προβλέπονται επίσης για το υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, το οποίο θα διαχειριστεί 839 εκατ. ευρώ, καθώς και για το υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, με 691 εκατ. ευρώ. Αντίστοιχα, στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών κατανέμονται 454 εκατ. ευρώ, ενώ το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης λαμβάνει 395 εκατ. ευρώ, επιβεβαιώνοντας τη βαρύτητα που δίνεται στις ψηφιακές επενδύσεις.
Οι πόροι που κατευθύνονται στις Περιφέρειες
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά και η περιφερειακή ανάπτυξη, καθώς μέσω των Περιφερειακών Προγραμμάτων Ανάπτυξης προβλέπεται να διατεθούν συνολικά 2,5 δισ. ευρώ, με τη δυνατότητα οι εντάξεις έργων να αυξηθούν έως τα 3,25 δισ. ευρώ αξιοποιώντας το εργαλείο της υπερδέσμευσης.
Το πρόγραμμα επιδιώκει να επιταχύνει την περιφερειακή ανάπτυξη, δίνοντας αυξημένο ρόλο στις Περιφέρειες και στους Δήμους, ώστε να χρηματοδοτηθούν έργα που ανταποκρίνονται στις ανάγκες κάθε τοπικής οικονομίας.
Το μεγαλύτερο κονδύλι κατευθύνεται στην Περιφέρεια Αττικής, η οποία λαμβάνει 445 εκατ. ευρώ, με δυνατότητα χρηματοδότησης έργων έως 578,5 εκατ. ευρώ. Ακολουθούν η Δυτική Ελλάδα με 285 εκατ. ευρώ, η Στερεά Ελλάδα με 275 εκατ. ευρώ, η Κεντρική Μακεδονία με 215 εκατ. ευρώ και η Κρήτη με 200 εκατ. ευρώ.
Σημαντικές χρηματοδοτήσεις προβλέπονται ακόμη για τη Θεσσαλία (197 εκατ. ευρώ), την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη (166 εκατ. ευρώ) και την Πελοπόννησο (150 εκατ. ευρώ).
Στόχος είναι να μειωθούν οι αναπτυξιακές ανισότητες μεταξύ των περιφερειών και να δημιουργηθούν νέες εστίες ανάπτυξης πέρα από τα μεγάλα αστικά κέντρα.
Η κυβέρνηση επιδιώκει επίσης να αξιοποιήσει τους δημόσιους πόρους ως μοχλό προσέλκυσης ιδιωτικών επενδύσεων. Όπως συνέβη με το Ταμείο Ανάκαμψης, στόχος είναι κάθε δημόσιο ευρώ να κινητοποιεί πρόσθετα ιδιωτικά κεφάλαια, πολλαπλασιάζοντας το συνολικό επενδυτικό αποτέλεσμα.
Οι προβληματισμοί για την επιτυχία του προγράμματος
Παρά τις υψηλές προσδοκίες, το νέο πρόγραμμα συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις, όπως την ίδια τη χρηματοδότησή του. Σε αντίθεση με το Ταμείο Ανάκαμψης, που αποτέλεσε μια έκτακτη ευρωπαϊκή πρωτοβουλία, το ΕΠΑ θα χρηματοδοτείται από εθνικούς πόρους.
Κάτι που σημαίνει ότι η ολοκλήρωση της υλοποίησής του εξαρτάται από τις δημοσιονομικές επιδόσεις που θα καταγράψει η χώρα τα επόμενα χρόνια.
Παράλληλα, παραμένει το διαχρονικό ζήτημα της ωρίμανσης και ολοκλήρωσης των έργων.
Η εμπειρία των προηγούμενων ετών έχει δείξει ότι σημαντικές δημόσιες επενδύσεις καθυστερούν λόγω αδειοδοτήσεων, προσφυγών, απαλλοτριώσεων ή ανεπαρκούς τεχνικής προετοιμασίας. Κάτι το οποίο είχε εκλείψει την περίοδο του Ταμείου Ανάκαμψης, ωστόσο οι κόντρες έχουν επανέλθει.
Εάν δεν αντιμετωπιστούν αυτές οι αδυναμίες, υπάρχει ο κίνδυνος να επαναληφθούν φαινόμενα χαμηλής απορροφητικότητας και μεγάλων καθυστερήσεων.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
