Η ενίσχυση της παραγωγικότητας αποτελεί τη βασική προϋπόθεση για να συνεχιστεί η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας και να περιοριστεί η απόστασή της από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Παρά την αύξηση των επενδύσεων και τη βελτίωση που καταγράφεται από το 2022, η Ελλάδα εξακολουθεί να υστερεί έναντι της ΕΕ, κυρίως λόγω της διάρθρωσης της οικονομίας και του μικρού μεγέθους των περισσότερων επιχειρήσεων.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα του Δελτίου Οικονομικών Εξελίξεων της Alpha Bank, το οποίο εξετάζει τον ρόλο των επενδύσεων, της τεχνολογικής αναβάθμισης και των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού στην προσπάθεια σύγκλισης της ελληνικής οικονομίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Alpha Bank επισημαίνει ότι η χώρα αναπτύσσεται ταχύτερα από την ΕΕ-27, με βασικούς μοχλούς την αύξηση της απασχόλησης, την ισχυρή τουριστική ζήτηση και την επενδυτική δραστηριότητα.
Για να διατηρηθεί, όμως, αυτή η δυναμική, απαιτείται η ανάπτυξη να στηριχθεί περισσότερο στην παραγωγικότητα και λιγότερο στην αύξηση του αριθμού των εργαζομένων.
Η ανάπτυξη στηρίζεται περισσότερο στην παραγωγικότητα
Η παραγωγικότητα της εργασίας αποτυπώνει το πραγματικό ΑΕΠ που παράγεται ανά εργαζόμενο ή ανά ώρα εργασίας. Μαζί με την απασχόληση αποτελεί έναν από τους δύο βασικούς παράγοντες που καθορίζουν τον ρυθμό ανάπτυξης μιας οικονομίας.
Σύμφωνα με την Alpha Bank, η παραγωγικότητα ανά απασχολούμενο ακολουθεί ανοδική πορεία από το 2022.
Μάλιστα, κατά την τελευταία διετία η συμβολή της στην οικονομική ανάπτυξη ήταν μεγαλύτερη από εκείνη της απασχόλησης, γεγονός που δείχνει ότι η μεγέθυνση της οικονομίας αποκτά σταδιακά περισσότερο παραγωγικό χαρακτήρα.
Η τάση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί το 2026 και το 2027. Με βάση τις εαρινές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά 1% το 2026 και κατά 1,2% το 2027.
Η απασχόληση προβλέπεται να ενισχυθεί με χαμηλότερους ρυθμούς, κατά 0,8% και 0,4% αντίστοιχα. Ήδη, κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026, η παραγωγικότητα της εργασίας ανά απασχολούμενο αυξήθηκε κατά 1,5% σε ετήσια βάση.
Οι επενδύσεις επέστρεψαν σε ανοδική τροχιά
Η βελτίωση της παραγωγικότητας συνδέεται στενά με την ανάκαμψη των επενδύσεων. Η δημιουργία νέου παραγωγικού κεφαλαίου, η αγορά σύγχρονου εξοπλισμού και η υιοθέτηση τεχνολογικών εφαρμογών επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να παράγουν περισσότερα και ποιοτικότερα προϊόντα και υπηρεσίες.
Μετά τη μεγάλη υποχώρηση που σημειώθηκε κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, οι επενδύσεις ανέκαμψαν σταδιακά την τελευταία πενταετία. Το 2025 ανήλθαν στο 16,9% του ΑΕΠ, ξεπερνώντας οριακά το επίπεδο του 2010.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ενίσχυση των επενδύσεων σε μηχανολογικό και τεχνολογικό εξοπλισμό, μέσα μεταφοράς και προϊόντα πνευματικής ιδιοκτησίας. Πρόκειται για κατηγορίες που θεωρούνται περισσότερο παραγωγικές, καθώς διευκολύνουν την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών και καινοτομιών.
Οι συγκεκριμένες επενδύσεις διατηρήθηκαν την τελευταία τετραετία σε υψηλότερα επίπεδα από εκείνα της περιόδου πριν από την κρίση, προσεγγίζοντας το 10% του ΑΕΠ το 2025.
Κρίσιμος ο ρόλος του Ταμείου Ανάκαμψης
Η ολοκλήρωση των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, μαζί με το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, αναμένεται να διατηρήσει την επενδυτική δραστηριότητα σε ανοδική πορεία έως το 2027, αν και με σταδιακή επιβράδυνση.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι επενδύσεις στην Ελλάδα αναμένεται να αυξηθούν κατά 7,3% το 2026 και κατά 1,3% το 2027. Η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι έως το 2028 θα ξεπεράσουν το 19% του ΑΕΠ.
Η Alpha Bank διευκρινίζει ότι η θετική επίδραση των επενδύσεων στην παραγωγικότητα δεν εμφανίζεται αμέσως. Απαιτείται χρόνος για την ολοκλήρωση των έργων, την προσαρμογή των επιχειρήσεων στις νέες παραγωγικές δυνατότητες και τη διάχυση των ωφελειών στο σύνολο της οικονομίας.
Κατά συνέπεια, οι επενδύσεις που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, αλλά και η διατήρηση της σημερινής δυναμικής, αναμένεται να ενισχύσουν την παραγωγικότητα σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα.
Η οικονομία παραμένει προσανατολισμένη στις υπηρεσίες
Η υστέρηση της Ελλάδας δεν οφείλεται μόνο στη χαμηλή επενδυτική δραστηριότητα της προηγούμενης δεκαετίας. Συνδέεται επίσης με την κλαδική διάρθρωση της οικονομίας, η οποία παραμένει έντονα προσανατολισμένη σε υπηρεσίες υψηλής έντασης εργασίας και σχετικά χαμηλότερης παραγωγικότητας.
Ο ευρύτερος κλάδος που περιλαμβάνει το εμπόριο, τις μεταφορές, τη διαμονή και την εστίαση παράγει περίπου το ένα τέταρτο της συνολικής Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας της χώρας. Την ίδια στιγμή, απασχολεί περίπου το 37% των εργαζομένων.
Αντίθετα, η βιομηχανία, η οποία είναι περισσότερο εντάσεως κεφαλαίου, παράγει το 15,2% της συνολικής προστιθέμενης αξίας, έναντι 19,2% κατά μέσο όρο στην ΕΕ-27. Το μερίδιό της στην απασχόληση ανέρχεται στο 9,5%.
Θετική εξέλιξη αποτελεί η βελτίωση της παραγωγικότητας στη βιομηχανία κατά 11% την τελευταία τριετία. Η επίδοση αυτή συνδέεται με την αύξηση των πραγματικών επενδύσεων του κλάδου, οι οποίες ενισχύθηκαν με μέσο ετήσιο ρυθμό περίπου 11% την περίοδο 2019-2024.
Παρά τη γενικότερη βελτίωση που καταγράφεται από το 2022, η παραγωγικότητα στους περισσότερους κλάδους της ελληνικής οικονομίας παραμένει χαμηλότερη από τους αντίστοιχους ευρωπαϊκούς μέσους όρους.
Εμπόδιο το μικρό μέγεθος των επιχειρήσεων
Δεύτερη σημαντική διαρθρωτική αδυναμία αποτελεί το μικρό μέσο μέγεθος των ελληνικών επιχειρήσεων. Οι πολύ μικρές επιχειρήσεις δυσκολεύονται περισσότερο να επιτύχουν οικονομίες κλίμακας, να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις και να ενσωματώσουν νέες τεχνολογίες.
Με βάση τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2025, το 47,5% των εργαζομένων στην Ελλάδα απασχολείται σε επιχειρήσεις με λιγότερα από δέκα άτομα. Το αντίστοιχο ποσοστό στην ΕΕ-27 είναι 30,4%.
Οι πολύ μικρές ελληνικές επιχειρήσεις παράγουν το 23,5% της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας, έναντι 20,4% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η σημαντικά μεγαλύτερη συμμετοχή τους στην απασχόληση σε σχέση με τη συμμετοχή τους στην παραγωγή αποτυπώνει το πρόβλημα χαμηλής παραγωγικότητας.
Στον αντίποδα, οι μεγάλες επιχειρήσεις με τουλάχιστον 250 εργαζομένους συγκεντρώνουν μόλις το 15,4% της απασχόλησης στην Ελλάδα, έναντι 36,3% στην ΕΕ. Παρά το μικρότερο μερίδιό τους στην απασχόληση, παράγουν το 41,7% της συνολικής προστιθέμενης αξίας της χώρας.
Μεγάλο το χάσμα μεταξύ μικρών και μεγάλων επιχειρήσεων
Η διαφορά παραγωγικότητας ανάμεσα στις μικρομεσαίες και τις μεγάλες επιχειρήσεις είναι ιδιαίτερα έντονη. Στην Ελλάδα, η παραγωγικότητα των επιχειρήσεων με λιγότερους από 250 εργαζομένους αντιστοιχεί μόλις στο 25,5% της παραγωγικότητας των μεγάλων επιχειρήσεων.
Πρόκειται, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για το χαμηλότερο ποσοστό μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ-27. Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος διαμορφώνεται στο 60,9%.
Για το 2026, πάντως, αναμένεται βελτίωση της παραγωγικότητας στις πολύ μικρές επιχειρήσεις. Η πραγματική προστιθέμενη αξία τους εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά 13,2%, ταχύτερα από την προβλεπόμενη άνοδο της απασχόλησης κατά 7,6%.
Το στοίχημα της διατηρήσιμης σύγκλισης
Η Alpha Bank καταλήγει ότι η ελληνική οικονομία έχει δημιουργήσει θετικές προϋποθέσεις για την ενίσχυση της παραγωγικότητας. Η αύξηση των επενδύσεων, η αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και η τεχνολογική αναβάθμιση μπορούν να στηρίξουν την αναπτυξιακή πορεία τα επόμενα χρόνια.
Η διατηρήσιμη σύγκλιση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, ωστόσο, προϋποθέτει βαθύτερες διαρθρωτικές αλλαγές. Σε αυτές περιλαμβάνονται η ενίσχυση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού, η μεγαλύτερη αξιοποίηση της τεχνολογίας, η ανάπτυξη παραγωγικών κλάδων και η βελτίωση της δυνατότητας των μικρότερων επιχειρήσεων να επενδύουν, να καινοτομούν και να επιτυγχάνουν οικονομίες κλίμακας.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
