Μεγάλο πλήγμα στην ασφάλεια δικαίου στην Ελλάδα επιφέρει η απόφαση του Άρειου Πάγου για τον τρόπο υπολογισμού των δόσεων των δανείων του νόμου Κατσέλη, απόφαση με επιπτώσεις ευρύτερες και σοβαρότερες από τις άμεσες οικονομικές.
Το χειρότερο για τη χώρα είναι ότι η ανατροπή ενός κομβικού τραπεζικού κανόνα, που ισχύει σε όλο τον δυτικό κόσμο, δεν γίνεται από κάποιο Πρωτοδικείο αλλά από τον Άρειο Πάγο, το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας.
Με την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, οι δικαστές ξαναγράφουν την τραπεζική πρακτική, ότι δηλαδή ο τόκος ενός δανείου υπολογίζεται επί του άληκτου κεφαλαίου και όχι επί της μηνιαίας δόσης, μετατρέποντας έτσι ένα έντοκο δάνειο σε άτοκο, για κοινωνικούς λόγους.
Κάτι που δεν γίνεται ούτε στην ισλαμική τραπεζική, η οποία απαγορεύει τον τόκο, ωστόσο αποδίδει αμοιβή και κέρδη στον πιστωτή από τη χρήση του κεφαλαίου.
Η απόφαση έρχεται να υπογραμμίσει την εξαιρετικά αναποτελεσματική Δικαιοσύνη στην Ελλάδα, τις ατελείωτες καθυστερήσεις, την πολυνομία, την ελαστικότητα των δικαστών στην ερμηνεία των νόμων, τη στρεψιδικία, την απουσία σταθερών κανόνων και, ακόμα χειρότερα, την αλλαγή των κανόνων εν κινήσει.
Η δικαιοσύνη, σε συνδυασμό με το αδειοδοτικό και πολεοδομικό χάος, καθιστούν την Ελλάδα απαγορευμένο τόπο για greenfield επενδύσεις, δηλαδή τη δημιουργία μιας επιχείρησης από το μηδέν. Το σύνολο των επενδύσεων στην Ελλάδα αφορά την αγορά – εξαγορά υφιστάμενων επιχειρήσεων και όχι τη δημιουργία νέων.
Αυτή η αδυναμία δημιουργίας νέων επιχειρήσεων οδηγεί σε μεγάλο premium στις αγοραπωλησίες υφιστάμενων μονάδων, premium που περνά στον καταναλωτή μέσω των υψηλότερων τιμών.
Πώς φτάσαμε ο Άρειος Πάγος να αποφασίζει για τους τόκους
Σύμφωνα με τραπεζικές πηγές, ο νόμος Κατσέλη —νόμος που οι τράπεζες θεωρούν ότι συνέβαλε καθοριστικά στην εκτίναξη των «κόκκινων» δανείων στο 50% κατά την κρίση και στην εξάρθρωση του τραπεζικού συστήματος— δεν διατύπωνε με ακρίβεια τον τρόπο υπολογισμού των δόσεων που προέκυπταν μετά από μείωση οφειλής («κούρεμα») μέσω του νόμου Κατσέλη.
Για παράδειγμα, δανειολήπτης που είχε αποκτήσει πρώτη κατοικία έναντι 150.000 ευρώ και προσέφυγε στον νόμο Κατσέλη πέτυχε ρύθμιση, με βάση την τότε τρέχουσα αξία του ακινήτου στα 100.000 ευρώ και, σύμφωνα με την απόφαση θα έπρεπε να αποπληρώσει το 85% της αξίας του, δηλαδή τα 85.000 ευρώ.
Η απόφαση όριζε ότι η αποπληρωμή θα έπρεπε να γίνει σε 20 χρόνια, με κυμαινόμενο επιτόκιο, καθορίζοντας τη μηνιαία δόση που αντιστοιχούσε στο κεφάλαιο αλλά όχι και το τοκοχρεολύσιο.
Οι τράπεζες και οι servicers, στη συνέχεια, αναγνώριζαν το νέο υπόλοιπο μετά τη ρύθμιση ως νέο δάνειο και υπολόγιζαν, για τα χρόνια της αποπληρωμής των 85.000 ευρώ, τους ανάλογους τόκους, προσδιορίζοντας τη συνολική δόση, δηλαδή κεφάλαιο πλέον τόκων.
Με την τραπεζική αυτή πρακτική διαφώνησαν δανειολήπτες που είχαν ενταχθεί στον νόμο Κατσέλη.
Εκμεταλλευόμενοι την ασάφεια του νόμου και με την ενθάρρυνση δικηγόρων, υποστήριξαν ότι κακώς οι τράπεζες / servicers υπολογίζουν τόκους για το σύνολο της νέας οφειλής και ότι ο τόκος θα έπρεπε να υπολογίζεται επί της μηνιαίας δόσης που καθόρισε το δικαστήριο, προσέγγιση που ουσιαστικά εκμηδενίζει τους τόκους, καθιστώντας το δάνειο ουσιαστικά άτοκο.
Ακολούθησαν προσφυγές στη Δικαιοσύνη, αλλά λόγω της ασάφειας του νόμου, καθώς και του προβλήματος της ελαστικής ερμηνείας των νόμων από τμήμα δικαστών, όπως τονίσαμε, είχαμε δεκάδες διαφορετικές αποφάσεις από Ειρηνοδικεία για το πώς θα τοκίζονται τα δάνεια του ν. Κατσέλη.
Έτσι, τον περασμένο Φεβρουάριο, το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων απέστειλε σχετικό ερώτημα στο Ανώτατο Δικαστήριο, το οποίο την προηγούμενη εβδομάδα αποφάσισε υπέρ των δανειοληπτών, με 35 ψήφους υπέρ και 12 κατά.
Πληροφορίες αναφέρουν ότι οι δικαστές εκτίμησαν ότι η υπόθεση αφορά μόνο μια συγκεκριμένη κατηγορία δανειοληπτών χωρίς ευρύτερες επιπτώσεις.
Θορυβημένη η κυβέρνηση ανησυχία σε τράπεζες και θεσμούς
Πλήρης ήταν ο αιφνιδιασμός της κυβέρνησης και του οικονομικού επιτελείου από την απόφαση του Άρειου Πάγου, καθώς τους προηγούμενους μήνες είχε επικρατήσει ένας εφησυχασμός, αφού θεωρούνταν απίθανο να ληφθεί μια απόφαση η οποία θα ανέτρεπε έναν βασικό τραπεζικό κανόνα και, επιπλέον, θα είχε δυνητικά σοβαρές δημοσιονομικές επιπτώσεις.
Επιπλέον, οι δικαστές δεν φάνηκαν να ανησυχούν καθόλου για την εικόνα της χώρας και το γεγονός ότι τα δάνεια Κατσέλη συνδέονται με επενδυτές, οι οποίοι στο παρελθόν έλαβαν αποφάσεις με συγκεκριμένα δεδομένα, την κουλτούρα πληρωμών —που στην κρίση είχε διαρραγεί πλήρως— αλλά και την ευστάθεια του τραπεζικού συστήματος.
Συναγερμός σήμανε και στην Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία θεωρεί ότι η απόφαση προκαλεί μεγάλα και ιδιαίτερα σοβαρά προβλήματα, τα οποία αγνοήθηκαν από τους δικαστές.
Αμέσως μετά την ανακοίνωση της απόφασης πραγματοποιήθηκε σύσκεψη στο Υπουργείο Οικονομικών, με την παρουσία του υπουργού Κυριάκου Πιερρακάκη και του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννη Στουρνάρα, προκειμένου να χαρτογραφηθούν οι επιπτώσεις.
Έκπληξη και απογοήτευση προκάλεσε η απόφαση και στους θεσμούς, οι οποίοι ήταν πλήρως ενημερωμένοι και παρακολουθούσαν στενά την υπόθεση, ξυπνώντας μνήμες από τα δύσκολα χρόνια της κρίσης.
Όπως μας μεταφέρουν πηγές το άκουσμα της απόφασης στις Βρυξέλες έφερε πολλά ειρωνικά χαμόγελα.
Μεγάλη απογοήτευση προκάλεσε φυσικά και στις τράπεζες και τους servicers, οι οποίοι θεωρούν ότι, πέραν των σοβαρών οικονομικών επιπτώσεων, η απόφαση αποτελεί μεγάλο πλήγμα στην κουλτούρα πληρωμών —για την αποκατάσταση της οποίας απαιτήθηκε πολύς χρόνος και προσπάθεια— καθώς και στην ασφάλεια δικαίου στην Ελλάδα, παράμετρο εξαιρετικά σημαντική.
Στους φορολογούμενους ο λογαριασμός
Ο υπολογισμός τόκων στη δόση και όχι στο σύνολο της οφειλής θα οδηγήσει σε μεγάλη απώλεια εσόδων των τιτλοποιήσεων, που διαχειρίζονται οι servicers για λογαριασμό των επενδυτών, και δευτερευόντως στις τράπεζες, οι οποίες εξακολουθούν να κατέχουν έναν μικρό αριθμό δανείων του νόμου Κατσέλη.
Σε ό,τι αφορά τις τιτλοποιήσεις, ο κίνδυνος είναι η απώλεια εσόδων να μην επιτρέψει την αποπληρωμή των τοκομεριδίων των senior ομολόγων, κάτι που θα οδηγούσε στην ενεργοποίηση των κρατικών εγγυήσεων του σχεδίου Ηρακλής, που σημαίνει ότι τελικά τις απώλειες θα τις επιβαρυνθεί ο φορολογούμενος.
Δηλαδή, οι επενδυτές δεν θα έχουν άμεσες επιπτώσεις.
Σύμφωνα με ανάλυση της KPMG, σχετικά με τις επιπτώσεις αλλαγής του τρόπου υπολογισμού των δόσεων των δανείων Κατσέλη, θα οδηγήσει σε απώλειες άνω του 1 δισ. ευρώ στις τιτλοποιήσεις του Ηρακλή.
Η ζημία για τις τράπεζες υπολογίζεται περίπου στα 130 εκατ. ευρώ από δάνεια Κατσέλη που έχουν παραμείνει στα χαρτοφυλάκιά τους.
Άμεσα οι servicers θα υποστούν περιορισμένες μόνο ζημιές από αμοιβές που δεν θα εισπράξουν λόγω μη επίτευξης στόχων, σύμφωνα με τραπεζικές πηγές.
Και οι επιπτώσεις που ακολουθούν
Τραπεζικά στελέχη επισημαίνουν στο BD ότι το τελικό ύψος των απωλειών στις ανακτήσεις θα εξαρτηθεί από την πορεία της οικονομίας, της αγοράς ακινήτων και των πλειστηριασμών και ότι, σε ένα πολύ θετικό σενάριο για την οικονομία, είναι πιθανό οι απώλειες των εσόδων από τα δάνεια Κατσέλη να αναπληρωθούν.
Ωστόσο, ανησυχούν για τις περαιτέρω επιπτώσεις της απόφασης.
Αν και η απόφαση του Άρειου Πάγου δεν έχει ακόμα δημοσιευτεί, κάτι που θα γίνει τους επόμενους μήνες, εκτιμάται ότι δεν θα υπάρχει αναφορά για αναδρομική ισχύ. Όμως θεωρούν δεδομένο ότι θα ακολουθήσει νέο κύμα προσφυγών που θα ζητούν την αναδρομική ισχύ της απόφασης του Άρειου Πάγου, διεκδικώντας την επιστροφή τόκων που έχουν καταβληθεί.
Επιπλέον, προβλέπουν και νέο κύμα προσφυγών από δανειολήπτες που έχουν ενταχθεί στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό, οι οποίοι έχουν πετύχει ρυθμίσεις για τις οποίες καταβάλλουν τόκους. Είναι παράλογο ο ένας πτωχευτικός μηχανισμός να παρέχει άτοκες ρυθμίσεις και ο άλλος έντοκες, οπότε θα απαιτηθεί, και δικαίως, εξομοίωση.
Μία ακόμη σημαντική έμμεση επίπτωση εκτιμάται ότι θα υπάρξει στην πιστωτική συμπεριφορά των τραπεζών. Δεδομένων των αλλεπάλληλων παρεμβάσεων στη στεγαστική πίστη και της υπολειτουργίας των πλειστηριασμών, οι τράπεζες έχουν πολλούς λόγους να μη δίνουν στεγαστικά δάνεια, παρά μόνο σε πολύ εύπορους.
Στεγαστικά δάνεια προς νέους, άτομα με οριακά οικονομικά στοιχεία, χωρίς τη δυνατότητα να καλύπτουν με μετρητά μεγάλο μέρος του δανείου, θα απορρίπτονται λόγω της δυσκολίας ανάκτησης των οφειλών, αλλά και της μεγάλης αρνητικής δημοσιότητας που προκαλούν οι πλειστηριασμοί στις τράπεζες.
Οι τράπεζες επισημαίνουν επίσης το σοβαρό ζήτημα του ηθικού κινδύνου και της εκμετάλλευσης του νόμου από άτομα που, στην πραγματικότητα, βρίσκονται σε καλύτερη οικονομική θέση.
Πέραν του σημαντικού «κουρέματος» που έχουν πετύχει, με την απόφαση του ΑΠ τα «κουρεμένα» αυτά δάνεια θα αποπληρωθούν σχεδόν άτοκα. Και μπορεί στον νόμο Κατσέλη να έχουν ενταχθεί πολλά νοικοκυριά που πραγματικά αντιμετώπισαν και αντιμετωπίζουν μεγάλα οικονομικά προβλήματα, ωστόσο υπάρχουν πολλοί με πολλά ερωτηματικά.
Δεδομένης της χαμηλής φορολογικής συμμόρφωσης, ειδικά πριν από την κρίση, και της εκτεταμένης φοροδιαφυγής, υπάρχουν πολλές περιπτώσεις που έκαναν χρήση του νόμου Κατσέλη, ενώ στην πραγματικότητα τα εισοδήματά τους ήταν και παραμένουν μεγάλα.
Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλοί που έχουν ενταχθεί στον νόμο Κατσέλη βρέθηκαν με πρόσθετα περιουσιακά στοιχεία (δεύτερο σπίτι, τρίτο σπίτι, εξοχικό, οικόπεδα κ.ά.), τα οποία, σύμφωνα με τον νόμο Κατσέλη, θα πρέπει να εκποιηθούν υπέρ των πιστωτών.
Ωστόσο, έχουν τεθεί τόσο περίπλοκες απαιτήσεις για την εκποίηση (ορισμός εκκαθαριστή κ.ά.) που, στην πράξη, δεδομένης και της υπολειτουργίας των πλειστηριασμών, οι πιστωτές δεν μπορούν να προχωρήσουν σε αναγκαστική εκτέλεση και οι ευεργετηθέντες του νόμου Κατσέλη εξακολουθούν να εκμεταλλεύονται τα πρόσθετα αυτά περιουσιακά στοιχεία — καταστρατήγηση που δεν συγκινεί κανέναν.
Η μεγαλύτερη όμως επίπτωση, και με διαφορά, είναι, όπως σημειώθηκε, το πλήγμα στην ασφάλεια δικαίου: η αλλαγή ενός βασικού τραπεζικού κανόνα, με διαστρέβλωση στοιχειωδών οικονομικών εννοιών, και με το χειρότερο όλων ότι αυτό έγινε από το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
