Στον τοίχο της Καισαριανής εκτελέστηκαν και 17 Ηπειρώτες, όπως αποκαλύπτουν φωτογραφικά ντοκουμέντα που έρχονται στο φως 82 χρόνια μετά. Για τις οικογένειες των εκτελεσθέντων, τα ντοκουμέντα αυτά αποτελούν πολύτιμη κληρονομιά και επιβεβαίωση της μαρτυρικής αλήθειας.
Από τα ορεινά Θεοδώριανα της Άρτας έως τη Ζίτσα Ιωαννίνων, οι μνήμες παραμένουν ζωντανές. Συγγενείς και συγχωριανοί των εκτελεσθέντων καταθέτουν σήμερα τις μαρτυρίες τους, ως ηθικό χρέος απέναντι στους αγωνιστές που θυσιάστηκαν. Ο δάσκαλος από το Μιχαλίτσι, ο εργάτης από τα Θεοδώριανα και η οικογένεια από τη Ζίτσα «μιλούν» μέσα από τις αφηγήσεις των δικών τους ανθρώπων.
Ο δάσκαλος Δημήτρης Κοσμάς από το Μιχαλίτσι Τζουμέρκων
Η προτομή στην πλατεία του χωριού Μιχαλίτσι και ένας δρόμος στα Ιωάννινα αποτελούν «μνημόσυνο» για τον δάσκαλο Δημήτρη Κοσμά, που εκτελέστηκε την Πρωτομαγιά στην Καισαριανή. Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Αδελφότητας Μιχαλιτσίου, Χρήστο Τσουμάνη, η προτομή, τα αποκαλυπτήρια της οποίας έγιναν το 1986, ήταν χρέος τιμής στον ηρωικό αγωνιστή.
Ο μοναδικός εν ζωή συγγενής του, ο συνταξιούχος εκπαιδευτικός Κωνσταντίνος Λαγός, μιλά με συγκίνηση για τον Δημήτρη Κοσμά: «Ο Δημήτρης ήταν γενναίος και πανέξυπνος, μαχητικός και ορμητικός. Ήθελε να αλλάξει κάτι σε αυτόν τον τόπο».
Ο Κοσμάς αποφοίτησε από το Σχολαρχείο το 1926 και συνέχισε στο Διδασκαλείο Ιωαννίνων, όπου ήρθε σε επαφή με τον μαρξισμό και έγινε μέλος του ΚΚΕ. Το 1936 συνελήφθη από τις Μεταξικές αρχές και εξορίστηκε στην Ανάφη, ενώ αργότερα κρατήθηκε στην Ακροναυπλία, στην Αίγινα, στη Λάρισα και στο Χαϊδάρι.
Οι επιστολές του προς την οικογένειά του αποκαλύπτουν το ήθος και τις αξίες του. «Τις ιδέες μου δεν τις προδίδω, ούτε και το λαό μου», έγραφε, απορρίπτοντας κάθε σκέψη για δήλωση μετανοίας. Ο Δημήτρης Κοσμάς ήταν ένας από τους έξι δασκάλους που εκτελέστηκαν στο σκοπευτήριο της Καισαριανής.
Ο εργάτης Λάμπρος Καραγιώργος από τα Θεοδώριανα
Παιδί πολύτεκνης οικογένειας, ο Λάμπρος Καραγιώργος γεννήθηκε στα Θεοδώριανα της Άρτας και εκτελέστηκε την Πρωτομαγιά του 1944 στα 33 του χρόνια. Συνελήφθη από τις γερμανικές αρχές κατοχής για τη δράση του μέσα από τις γραμμές του ΕΑΜ.
Την τελευταία του νύχτα, είπε στον φίλο του Κωνσταντίνο Νάκη: «Πες στη μάνα να μην κλάψει… κάναμε το χρέος για την πατρίδα». Ο ανιψιός του, που φέρει το όνομά του, θυμάται τη σιωπή που σκέπαζε την οικογένεια στις δεκαετίες του ’50 και του ’60, όταν ο φόβος δεν επέτρεπε κανένα λόγο για τον αδικοχαμένο θείο του.
Ο Λάμπρος Καραγιώργος είχε φύγει στην Αθήνα στα 16 του, αναζητώντας εργασία σε κλωστοϋφαντουργία, χωρίς να προλάβει να ζήσει τη ζωή που ονειρευόταν.
Η οικογένεια Ροζάνη από τη Ζίτσα Ιωαννίνων
Στον τοίχο της Καισαριανής εκτελέστηκαν ο Γεώργιος Ροζάνης, 52 ετών, και ο γιος του Γιάννης, 22 ετών. Η μητέρα Ελένη έμεινε μόνη, κουβαλώντας μέχρι το τέλος της ζωής της το βάρος της απώλειας. Η οικογένεια είχε μεταναστεύσει από τη Ζίτσα στην Αθήνα, όπου διατηρούσε παντοπωλείο στην Πεντέλη.
Η συγγραφέας Βούλα Λεοντίδη Πλάτωνος θυμάται τη θεία Ελένη, η οποία «πάντα περίμενε, δεν ήθελε να πιστέψει πως έχασε τον Γιάννη και τον Γιώργη της». Σύμφωνα με τις αφηγήσεις της, ο Γιάννης συνελήφθη τυχαία σε γερμανικό μπλόκο στην Αθήνα, ενώ ο πατέρας του προσπάθησε να τον απελευθερώσει, προσφέροντας τον εαυτό του στη θέση του γιου του. Και οι δύο οδηγήθηκαν τελικά στην εκτέλεση.
Η ιστορία της οικογένειας Ροζάνη, όπως και των άλλων Ηπειρωτών που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή, παραμένει ζωντανή υπενθύμιση της ανθρώπινης αντοχής και της θυσίας για την ελευθερία.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news