Τα πρώτα συμπεράσματα από τον φετινό ευρωπαϊκό καύσωνα

Η Δυτική Ευρώπη βιώνει τον πιο έντονο καύσωνα στην ιστορία της, με τη θερμοκρασία να φτάνει τους 44,3 βαθμούς στη Γαλλία και να καταρρίπτει ρεκόρ σε εκατοντάδες πόλεις. Σε περισσότερους από 50 γαλλικούς νομούς, συμπεριλαμβανομένης της πρωτεύουσας, οι θερμοκρασίες ξεπέρασαν τους 40 βαθμούς. Η Βρετανία κατέγραψε τη θερμότερη ημέρα Ιουνίου (36,9 βαθμοί), ενώ στην Ισπανία και την Ιταλία ο υδράργυρος έφτασε τους 42 και 41 βαθμούς αντίστοιχα.

Οι ευρωπαϊκές χώρες αποδεικνύονται απροετοίμαστες για τέτοια φαινόμενα. Οι πόλεις δεν έχουν σχεδιαστεί για να παραμένουν δροσερές, μόνο το 20% των κατοικιών διαθέτει κλιματισμό και οι νυχτερινές θερμοκρασίες δεν πέφτουν αρκετά ώστε να προσφέρουν ανακούφιση.

Μέχρι στιγμής, οι θάνατοι από τον καύσωνα ανέρχονται σε μερικές εκατοντάδες, με εκτιμήσεις ότι μπορεί να φτάσουν σε δεκάδες χιλιάδες, όπως συνέβη το 2022 και το 2024. Η αυξημένη ατμοσφαιρική ρύπανση επιδεινώνει την κατάσταση, με τα μικρά παιδιά, τους ηλικιωμένους και όσους εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους να είναι οι πιο ευάλωτοι. Τα συνδικάτα ζητούν από την ΕΕ και τις εθνικές κυβερνήσεις να θεσπίσουν υποχρεωτικά μέτρα προστασίας των εργαζομένων από τη ζέστη. Η γαλλική Συνομοσπονδία Εργασίας (CGT) και τα βρετανικά συνδικάτα (TUC) προτείνουν τον καθορισμό θερμοκρασίας πέραν της οποίας θα απαγορεύεται η εργασία.

Η επιτάχυνση της κλιματικής κρίσης

Η κλιματική αλλαγή εντείνει και πολλαπλασιάζει τα φαινόμενα καύσωνα. Έρευνα του Institut Pierre-Simon Laplace δείχνει ότι η παγκόσμια υπερθέρμανση έχει προσθέσει 2 έως 4 βαθμούς στις τρέχουσες θερμοκρασίες. Η Ισπανία, για παράδειγμα, είχε 129 ημέρες καύσωνα κατά μέσο όρο μεταξύ 1975-2000, ενώ μετά το 2000 οι ημέρες αυτές αυξήθηκαν σε 329. Στη Βρετανία, η πιθανότητα θερμοκρασιών 40 βαθμών έχει τριπλασιαστεί.

Η θερμοκρασία στην Ευρώπη αυξάνεται τρεις φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Με τις σημερινές πολιτικές, η παγκόσμια θερμοκρασία προβλέπεται να αυξηθεί κατά 2,8 βαθμούς πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, ξεπερνώντας το όριο των 1,5 βαθμών που είχε τεθεί στη Συμφωνία του Παρισιού το 2015. Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο του Reading, η Βρετανία ενδέχεται να βιώσει θερμοκρασίες 45 βαθμών μέσα στα επόμενα τριάντα χρόνια, με το 90% των κατοικιών να κινδυνεύει από υπερθέρμανση. Οι συνέπειες προβλέπονται ακόμη πιο βαριές για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή.

Οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις

Μελέτη της ιατρικής επιθεώρησης Lancet καταγράφει αύξηση κατά 60% των θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη, από 335.000 ετησίως τη δεκαετία του 1990 σε 546.000 την περίοδο 2012-2021. Η κατανομή αυτών των θανάτων έχει έντονα ταξικά χαρακτηριστικά, καθώς οι φτωχότεροι εργάζονται συχνότερα σε εξωτερικούς χώρους και κατοικούν σε περιοχές με λιγότερο πράσινο και χαμηλότερη πρόσβαση σε κλιματισμό. Στο Μουμπάι, η διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ πλούσιων και φτωχών περιοχών φτάνει τους 5,6 βαθμούς.

Η χρηματοδότηση της προσαρμογής

Η καθυστέρηση στη μείωση των εκπομπών και στην παροχή πόρων για προσαρμογή επιδεινώνει τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης. Το 2025 διατέθηκαν μόλις 2,1 τρισ. δολάρια σε κλιματική χρηματοδότηση, έναντι των 7,8 τρισ. που απαιτούνται για την περίοδο 2025-2030 και 9 τρισ. για το 2031-2035, σύμφωνα με την Climate Policy Initiative. Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι απαιτούνται επιπλέον 365 δισ. δολάρια ετησίως για τη στήριξη των χωρών του Νότου, ωστόσο μόνο 26 δισ. διατέθηκαν το προηγούμενο έτος.

Οι ανισότητες και τα κέρδη των πολυεθνικών

Η απουσία ουσιαστικής πολιτικής δράσης αποδίδεται στην επιρροή και τα τεράστια κέρδη των μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών ορυκτών καυσίμων, γνωστών ως «επτά αδερφές». Σύμφωνα με την Oxfam, οι έξι μεγαλύτερες εταιρείες του κλάδου αναμένεται να αποκομίσουν κέρδη 96 δισ. δολαρίων το 2026 – δηλαδή 3.000 δολάρια το δευτερόλεπτο. Το 77% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου προέρχεται από οικονομικές δραστηριότητες του πλουσιότερου 10% του παγκόσμιου πληθυσμού, ενώ το 44% αποδίδεται στο πλουσιότερο 1%.

Οι ωφελούμενοι από την κλιματική αλλαγή είναι και οι κύριοι υπεύθυνοι για αυτήν, ενώ η πλειοψηφία του πλανήτη βιώνει τις συνέπειες μέσω κακουχιών, ασθενειών και πρόωρων θανάτων. Ένα σύστημα τόσο βαθιά άνισο και απάνθρωπο δεν μπορεί να θεωρηθεί βιώσιμο.

Τα κείμενα που φιλοξενούνται στη στήλη «Ιδέες και Απόψεις» του ΑΠΕ-ΜΠΕ δημοσιεύονται αυτούσια και απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των συγγραφέων τους.