Μια γενιά που μεγάλωσε με το όραμα ότι η τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι το εισιτήριο για μια σταθερή καριέρα αντιμετωπίζει σήμερα μια σκληρή πραγματικότητα: η αγορά εργασίας αλλάζει γρηγορότερα από ό,τι μπορεί να προσαρμοστεί οποιοδήποτε πρόγραμμα σπουδών.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της ανατροπής — όχι ως μελλοντική απειλή, αλλά ως παρούσα, μετρήσιμη πραγματικότητα. Και το πρόβλημα δεν είναι απλώς τεχνολογικό. Είναι κοινωνικό, οικονομικό και βαθιά πολιτικό.
Πριν λίγες εβδομάδες, το βρετανικό περιοδικό The Economist δημοσίευσε ένα γράφημα που έκανε τον γύρο του διαδικτύου.
Βασισμένο σε δεδομένα της Anthropic, της Εθνικής Ένωσης Κολεγίων και Εργοδοτών των ΗΠΑ και δική του ανάλυση, κατέγραφε μια ανησυχητική τάση: όσο πιο «εκτεθειμένο» στην ΤΝ είναι ένα επιστημονικό πεδίο, τόσο μεγαλύτερη πτώση εμφανίζει στα ποσοστά απασχόλησης των νέων αποφοίτων την περίοδο 2022–2024.
Το αποτέλεσμα: οι απόφοιτοι Πληροφορικής και Επιστημών Πληροφόρησης — ακριβώς εκείνοι που θεωρητικά «κατασκευάζουν» την ΤΝ — είναι οι πρώτοι που υποφέρουν από αυτήν. Η πτώση στην απασχόλησή τους φτάνει τις 10–15 ποσοστιαίες μονάδες.
Αντίθετα, πτυχιούχοι Φιλοσοφίας και Ψυχολογίας — κλάδοι χαμηλής έκθεσης στην ΤΝ — εμφανίζουν σταθερά ή ακόμη και βελτιωμένα ποσοστά. Η ΤΝ, λοιπόν, δεν χτυπά αδιακρίτως: χτυπά εκεί όπου η εργασία είναι δομημένη, επαναλαμβανόμενη και ψηφιακά αναπαραγώγιμη.
Τι δείχνουν τα στοιχεία
Η εικόνα που προκύπτει από πρόσφατες αναλύσεις είναι σύνθετη -αλλά με σαφή κατεύθυνση. Έρευνα του Digital Economy Lab του Στάνφορντ κατέγραψε μείωση 16% στην πρώιμη επαγγελματική απασχόληση σε θέσεις υψηλής έκθεσης στην ΤΝ, από τα τέλη του 2022 -όταν κυκλοφόρησε το ChatGPT- έως τον Σεπτέμβριο του 2025.
Οι ερευνητές εξέτασαν άλλες πιθανές εξηγήσεις — από την πανδημία έως τα επιτόκια — και κατέληξαν ότι η γεννητική ΤΝ είναι ο πιο πιθανός οδηγός της αλλαγής.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πλατφόρμες αγγελιών όπως LinkedIn, Indeed και Eures κατέγραψαν πτώση 35% στις junior θέσεις τεχνολογίας στις μεγάλες χώρες της ΕΕ μέσα στο 2024. Μόνο το 30% των αποφοίτων του 2025 κατάφερε να εξασφαλίσει πλήρη απασχόληση στον τομέα σπουδών του.
Και για πρώτη φορά στη σύγχρονη αμερικανική ιστορία, το ποσοστό ανεργίας των πτυχιούχων 22–27 ετών ξεπερνά τον εθνικό μέσο όρο - αποκαλύπτοντας μια ευρύτερη αποσύνδεση της παραδοσιακής οδού «από το πανεπιστήμιο στην καριέρα».
Σημαντικό είναι ωστόσο να ειπωθεί και αυτό: δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή στοιχεία για να μιλήσει κανείς για ολική κατάρρευση της αγοράς εργασίας. Η πιο ακριβής ανάγνωση είναι ότι η ΤΝ δεν εξαφανίζει οριζόντια επαγγέλματα, αλλά αναδιαμορφώνει καθήκοντα και πιέζει ιδιαίτερα τις εισαγωγικές θέσεις.
Η «σπασμένη σκάλα» της καριέρας
Το βασικό πρόβλημα είναι ότι οι junior θέσεις είναι το σημείο από το οποίο ξεκινά η επαγγελματική ωρίμανση. Εκεί ο εργαζόμενος μαθαίνει τη δουλειά, χτίζει εμπειρία, κατανοεί τον κλάδο και δημιουργεί το πρώτο του επαγγελματικό δίκτυο. Αν αυτό το σκαλοπάτι στενέψει ή εξαφανιστεί, δυσκολεύει ολόκληρη η διαδρομή προς την επαγγελματική εξέλιξη.
Κάποιοι αναλυτές διατυπώνουν μια ακόμη βαθύτερη ανησυχία: αν οι σημερινοί junior επαγγελματίες δεν αντιμετωπίσουν ποτέ τα «χαμηλού επιπέδου» προβλήματα γιατί τα λύνει η ΤΝ, ενδέχεται να μην αναπτύξουν ποτέ τη βαθιά τεχνογνωσία που απαιτείται για ανώτερους ρόλους. Υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργηθεί μια γενιά «αρχιτεκτόνων» που δεν έχουν τοποθετήσει ποτέ ένα τούβλο.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο η ΤΝ μπορεί να λειτουργήσει ως επιταχυντής ανισοτήτων. Όσοι διαθέτουν ήδη εμπειρία, ισχυρές σπουδές και πρόσβαση σε δίκτυα μπορούν να προσαρμοστούν πιο γρήγορα. Όσοι βρίσκονται στην αρχή, χωρίς προϋπηρεσία και χωρίς ισχυρή επαγγελματική βάση, κινδυνεύουν να μείνουν πιο εύκολα εκτός. Η τεχνολογία δεν πλήττει όλους με τον ίδιο τρόπο.
Δεν είναι το πρώτο τεχνολογικό σοκ — αλλά αυτό είναι διαφορετικό
Οι ανησυχίες για τεχνολογική αντικατάσταση θέσεων εργασίας δεν είναι καινούριες. Προηγούμενα κύματα αυτοματοποίησης — από τη Βιομηχανική Επανάσταση έως τους προσωπικούς υπολογιστές και το Διαδίκτυο — άλλαξαν διαρθρωτικά την αγορά εργασίας: η βιομηχανική εργασία συρρικνώθηκε, αλλά αναδύθηκαν νέοι τομείς υπηρεσιών και τεχνολογίας.
Ωστόσο, η σημερινή στροφή έχει ένα κρίσιμο χαρακτηριστικό που την κάνει να ξεχωρίζει: για πρώτη φορά, η τεχνολογία δεν απειλεί κυρίως τη χειρωνακτική εργασία αλλά τη γνωστική. Κώδικας, ανάλυση δεδομένων, νομικά υπομνήματα, οικονομικές αναφορές, δημιουργικό περιεχόμενο — όλα αυτά αποτελούσαν την ουσία της «entry-level εργασίας. Από το 2015 έως τα μέσα του 2022, οι προσλήψεις αυξάνονταν για junior και senior θέσεις εξίσου. Η κυκλοφορία του ChatGPT τον Νοέμβριο του 2022 σηματοδότησε μια διακριτή τομή.
Η ελληνική διάσταση: ανάμεσα σε δύο κρίσεις
Στην Ελλάδα, το θέμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η ελληνική αγορά εργασίας είναι μικρότερη, πιο αργή στις μεταβάσεις και συχνά λιγότερο ικανή να απορροφήσει τους νέους αποφοίτους.
Η διαχρονική αναντιστοιχία ανάμεσα στις σπουδές και στις ανάγκες της αγοράς, οι χαμηλοί μισθοί και η ανάγκη για «πρώτη εμπειρία» πριν από την πρόσληψη δημιουργούν ήδη ένα δύσκολο περιβάλλον για τη νέα γενιά.
Η χώρα ερχόταν ήδη από μια μακρά μάχη με την ανεργία των νέων που για μια δεκαετία ήταν η υψηλότερη στην Ευρώπη, με αποκορύφωμα το 62,5% τον Μάιο του 2013. Τα τελευταία χρόνια η εικόνα βελτιώθηκε σημαντικά: τον Δεκέμβριο του 2025 υποχώρησε στο 13% — κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ (14,7%) για πρώτη φορά από τον Ιανουάριο του 2000.
Αυτή η ιστορική επίδοση, όμως, κινδυνεύει να αποδειχθεί εφήμερη αν δεν ληφθεί υπόψη η νέα πραγματικότητα. Γιατί παράλληλα με τη βελτίωση των αριθμών ανεργίας, συντελείται μια άλλη, βαθύτερη διαρροή: το 2025 καταγράφηκε νέο ιστορικό υψηλό στον αριθμό των Ελλήνων πτυχιούχων που ζουν στο εξωτερικό — 128.500 πολίτες ηλικίας 20–64 με ανώτατη εκπαίδευση διαμένουν πλέον σε χώρες της Ευρώπης, αριθμός αυξημένος κατά 13.900 μέσα σε έναν μόνο χρόνο (+12,1%).
Και το πιο αποκαλυπτικό: το brain drain γίνεται ολοένα πιο «στοχευμένο» — αφορά κυρίως ανθρώπους με σπουδές, δεξιότητες και επαγγελματικές προοπτικές. Με άλλα λόγια: η Ελλάδα βελτιώνει τα ποσοστά νεανικής ανεργίας της εν μέρει επειδή οι πιο ικανοί νέοι της φεύγουν. Αυτό δεν είναι επιτυχία — είναι στατιστικό τέχνασμα που κρύβει μια μακροπρόθεσμη αιμορραγία ανθρώπινου κεφαλαίου.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ΤΝ μπορεί να εντείνει τις πιέσεις σε τομείς όπως η διοίκηση, η λογιστική, η εξυπηρέτηση πελατών και οι βασικές ψηφιακές υπηρεσίες — πεδία όπου συχνά απορροφώνται νέοι εργαζόμενοι στην αρχή της διαδρομής τους. Αν αυτές οι θέσεις συρρικνωθούν, η επίδραση θα είναι δυσανάλογα μεγάλη για τους νεότερους.
Η ανάγκη για προσαρμογή — και ο ρεαλισμός που λείπει
Η πρόκληση για την Ελλάδα δεν είναι να σταματήσει την τεχνολογική εξέλιξη. Είναι να μη βρεθεί απροετοίμαστη μπροστά της. Αυτό απαιτεί πιο ουσιαστική σύνδεση της ανώτατης εκπαίδευσης με την αγορά, καλύτερη πρακτική κατάρτιση, ενίσχυση των ψηφιακών και αναλυτικών δεξιοτήτων, αλλά και πολιτικές που θα στηρίζουν τη μετάβαση των νέων από τις σπουδές στην εργασία.
Τα δωρεάν σεμινάρια ΤΝ και τα πιστοποιητικά ψηφιακών δεξιοτήτων είναι χρήσιμα, αλλά δεν φτάνουν. Χρειάζεται επίσης μια πιο ρεαλιστική συζήτηση για το τι σημαίνει «πρώτη δουλειά» σε μια εποχή αυτοματοποίησης. Αν η αγορά ζητά εμπειρία σε ένα περιβάλλον όπου η ΤΝ αναλαμβάνει ολοένα και περισσότερες απλές εργασίες, τότε το ίδιο το μοντέλο εισόδου στην απασχόληση πρέπει να επανεξεταστεί.
Υπάρχουν και επαγγέλματα που φαίνεται να αντέχουν καλύτερα — κυρίως όσα συνδυάζουν τεχνική γνώση, δημιουργικότητα, ανθρώπινη κρίση και προσαρμοστικότητα. Αυτό σημαίνει ότι η συζήτηση δεν αφορά μόνο το αν η ΤΝ «παίρνει δουλειές», αλλά ποια δεξιότητα θα έχει αξία τα επόμενα χρόνια και ποιο εκπαιδευτικό μοντέλο μπορεί να προετοιμάσει αποτελεσματικά τους νέους.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν έχει ακόμη προκαλέσει την ολική ανατροπή που φοβούνται πολλοί. Έχει όμως αρχίσει ήδη να αλλάζει τους όρους με τους οποίους οι νέοι μπαίνουν στην αγορά εργασίας. Και αυτή ακριβώς η αλλαγή — σιωπηλή, σταδιακή, αθόρυβη — ίσως αποδειχθεί πιο σημαντική από κάθε θεαματικό σενάριο περί «τέλους της εργασίας».
Για την Ελλάδα, η πρόκληση είναι διπλή: να προστατεύσει τη νέα γενιά από έναν ακόμη αποκλεισμό και ταυτόχρονα να αξιοποιήσει την ΤΝ ως μοχλό αναβάθμισης της παραγωγικότητας, της εκπαίδευσης και των δεξιοτήτων. Αν δεν γίνει αυτό, η τεχνολογία δεν θα ανοίξει ευκαιρίες. Θα κλείσει τις πόρτες νωρίτερα από ποτέ.
* Δημήτρης Πασχαλέρης, B.Sc.(Econ), M.Sc. Management Science, DIC - Finance Executive | Investment Advisory | Institutional Consulting.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
