«Καμπανάκι» κινδύνου από τον οίκο S&P για τις τουρκικές τράπεζες

Καθώς οι κορυφαίες κεντρικές τράπεζες προχωρούν σε μία πιο σφιχτή νομισματική πολιτική, η ρευστότητα σε παγκόσμιο επίπεδο γίνεται πιο ακριβή αλλά και πιο σπάνια, με την Τουρκία να κατατάσσεται πρώτη μεταξύ των χωρών που είναι οι πλέον ευάλωτες, σύμφωνα με τον οίκο αξιολόγησης S&P Global Rating. 

Ο οίκος εξετάζει την «υγεία» του τουρκικού τραπεζικού συστήματος, το οποίο θεωρεί ότι είναι αρκετά εκτεθειμένο κυρίως εξαιτίας του υψηλού χρέους σε συνάλλαγμα και αρκετών ερωτηματικών για τα πραγματικά συναλλαγματικά αποθεματικά των τραπεζών, τα οποία είναι, ούτως ή άλλως, «κλειδωμένα» στην Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας. 

Σύμφωνα με την S&P Global Rating οι τουρκικές τράπεζες παραμένουν ιδιαίτερα ευάλωτες στην αντιστροφή των διαθέσεων των επενδυτών, οι οποίοι μειώνουν το επίπεδο ανάληψης κινδύνων, ενώ το χρέος τους σε συνάλλαγμα άγγιζε στα τέλη Μαρτίου 2021 τα 143 δισ. δολάρια.  Ως αποτέλεσμα της εξομάλυνσης της νομισματικής πολιτικής από τις μεγάλες κεντρικές τράπεζες, η παγκόσμια ρευστότητα θα μειωθεί, αυξάνοντας τον κίνδυνο αναχρηματοδότησης για τις τουρκικές τράπεζες. 

Στην περίπτωση της Τουρκίας οι κίνδυνοι γίνονται ακόμη πιο σοβαροί, λόγω της εκτόξευσης του πληθωρισμού, της ανορθόδοξης νομισματικής πολιτικής που ασκεί η κεντρική τράπεζα και φυσικά του αρνητικού αντίκτυπο που εκτιμάται ότι θα έχει η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τόσο στις εισαγωγές βασικών προϊόντων όσο και στον τουριστικό τομέα. 

Σύμφωνα με το βασικό σενάριο του οίκου δεν αναμένεται  διαταραχή στην πρόσβαση των τουρκικών τραπεζών σε κοινοπρακτικές ή άλλες μεγάλες διμερείς γραμμές χρηματοδότησης το 2022, οι οποίες αντιπροσώπευαν περίπου το 51% του συνολικού βραχυπρόθεσμου εξωτερικού χρέους τους στις 31 Μαρτίου 2022, υποθέτοντας ότι οι τοπικές αρχές μπορούν να σταθεροποιήσουν την τουρκική λίρα σε κάποιο βαθμό. 

Οι τουρκικές τράπεζες κατάφεραν να αναχρηματοδοτούν το μεγαλύτερο μέρος των κοινοπρακτικών δανείων τους σε συνάλλαγμα την περίοδο Απριλίου - Ιουνίου 2022, αν και σε αρκετά αυξημένες τιμές. Ο οίκος εκτιμά ότι θα υπάρξει υποχώρηση της ζήτησης για τραπεζικά ομόλογα, ακόμη και για τους τίτλους υψηλής εξασφάλισης. 

Ένας ακόμη κίνδυνος για τις τουρκικές τράπεζες προέρχεται από το ενδεχόμενο ενός bank run εάν οι πολίτες εκτιμήσουν ότι το σύστημα είναι αρκετά ευάλωτο. Σημειώνεται ότι στα τέλη Μαρτίου το 58% των καταθέσεων σε τουρκικές τράπεζες ήταν σε δολάρια, ποσοστά σημαντικά αυξημένο σε σύγκριση με το 44% που ήταν το 2017. 

Την ίδια στιγμή μετά τη σοβαρή υποτίμηση του νομίσματος τον Δεκέμβριο του 2021, οι τοπικές αρχές έχουν εφαρμόσει διάφορα μέτρα για να ωθήσουν τις τράπεζες και τους καταθέτες να μετατρέψουν τις καταθέσεις τους σε συνάλλαγμα σε καταθέσεις σε λίρες. Έχουν θέσει ως στόχο το 20% των καταθέσεων σε συνάλλαγμα να μετατραπεί έως τις αρχές Σεπτεμβρίου και μάλιστα οι τράπεζες που δεν θα συμμορφωθούν θα υποστούν κυρώσεις. Μέχρι στιγμής, παρά τις προσπάθειες, το ποσοστό της μετατροπής φθάνει στο 13,7% των καταθέσεων σε δολάρια. 

Η S&P Global Rating τονίζει ότι για τις τουρκικές τράπεζες υπάρχουν ορισμένα ερωτηματικά για τα συναλλαγματικά τους αποθέματα.. Εκτιμάται ότι στα τέλη Μαρτίου τα ρευστά διαθέσιμα που είχαν ήταν περίπου 154,8 δισ. δολάρια, δηλαδή αρκετά για να καλύψουν το χρέος τους σε συνάλλαγμα που λήγει το επόμενο 12μηνο. Επομένως τουλάχιστον «στα χαρτιά» είναι προστατευμένες.

Όμως 75,9 δισεκατομμύρια δολάρια από τα συναλλαγματικά αποθέματα των τουρκικών τραπεζών ήταν τοποθετημένα στην Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας (CBRT) στις 31 Μαρτίου 2022. Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο ενός υποθετικού ακραίου σεναρίου, η CBRT θα μπορούσε να περιορίσει την πρόσβαση σε αυτά τα περιουσιακά στοιχεία δεδομένων των ήδη αδύναμων συναλλαγματικών αποθεμάτων της και να ωθήσει τις τράπεζες σε αθέτηση υποχρεώσεων. 

Είναι σαφές ότι μια σημαντική αύξηση των συναλλαγματικών απαιτήσεων των καταθετών θα αύξανε την πίεση στο τοπικό νόμισμα και, με τη σειρά του, στα ήδη χαμηλά συναλλαγματικά αποθέματα της CBRT, αυξάνοντας τον κίνδυνο επιβολής capital controls. Το 2022, η CBRT θέσπισε νέο νόμο που απαιτεί από τους εξαγωγείς και τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στους τομείς των υπηρεσιών να μετατρέπουν το 40% των εσόδων τους από συνάλλαγμα σε τοπικό νόμισμα με ξεκάθαρο στόχο να συνεχίσει να συντηρεί τα δικά της αποθέματα.