Η φορολογία και οι πολιτικές διαμάχες γύρω από προϊόντα όπως η σταφίδα και οι δασμοί αποτελούν διαχρονικά θέματα αντιπαράθεσης στη Βουλή, όπως αποκαλύπτει η μελέτη των κοινοβουλευτικών πρακτικών. Σύμφωνα με ανακοίνωση του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ), η ιστορία αυτών των συζητήσεων, μαζί με εκατομμύρια ακόμη λέξεις που αποτυπώνουν τις πολιτικές εξελίξεις της χώρας, είναι πλέον προσβάσιμη μέσω της ψηφιακής ερευνητικής υποδομής «Ελένη».
Η «Ελένη» συγκεντρώνει 7.296 συνεδριάσεις της Βουλής και περισσότερες από 123 εκατομμύρια λέξεις από το 1862 έως το 1967, διαθέτοντας το υλικό ελεύθερα στο κοινό και την ερευνητική κοινότητα με ανοικτά δεδομένα. Πίσω από το έργο βρίσκεται ο Πάρις Ασλανίδης, Εντεταλμένος Ερευνητής στο ΕΚΚΕ, ο οποίος ξεκίνησε το εγχείρημα για τις ανάγκες της μεταδιδακτορικής του έρευνας και το μετέτρεψε σε μια προσπάθεια διάσωσης, οργάνωσης και διάθεσης ενός ανεκτίμητου ιστορικού αρχείου.
Η αρχική αφετηρία ήταν η έρευνα για τον λαϊκισμό στην Ελλάδα, στο πλαίσιο υποτροφίας Marie Skłodowska-Curie της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όπως εξηγεί ο κ. Ασλανίδης, η έλλειψη αξιόπιστου ψηφιοποιημένου υλικού τον οδήγησε στη δημιουργία μιας νέας βάσης δεδομένων, η οποία εξελίχθηκε σε πλήρες ερευνητικό εργαλείο. Το όνομα «Ελένη» προέκυψε όταν εντόπισε το πρώτο γυναικείο όνομα στη βάση, την Ελένη Σκούρα, πρώτη Ελληνίδα βουλευτή, αλλά και λόγω προσωπικών συνδέσεων.
Η ανάπτυξη της «Ελένης» απαίτησε συνδυασμό ιστορικής γνώσης, τεχνικών δεξιοτήτων και επιμονής. Ο Πάρις Ασλανίδης αξιοποίησε την εμπειρία του ως απόφοιτος Πολυτεχνικής Σχολής και πρώην μηχανικός υπολογιστικών συστημάτων, ενώ η συγκυρία με την εξέλιξη των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης (LLMs) αποδείχθηκε καθοριστική.
Προκλήσεις στην αρχειακή έρευνα και την τεχνητή νοημοσύνη
Η συγκέντρωση του υλικού ήταν ιδιαίτερα απαιτητική, με δεκάδες επισκέψεις σε βιβλιοθήκες για την κάλυψη κενών, φθαρμένων ή χαμένων σελίδων. Η διαδικασία περιλάμβανε φωτογράφιση παλαιών τόμων και εντοπισμό σπάνιων αρχείων σε διάφορα ιδρύματα. Η αναγνώριση χαρακτήρων (OCR) αποτέλεσε μια ακόμη πρόκληση, καθώς τα κείμενα ήταν σε πολυτονικό και κακής ποιότητας εκτύπωση. Τα μοντέλα Gemini της Google βοήθησαν σημαντικά στην ανάγνωση της καθαρεύουσας, ενώ η τελική επεξεργασία απαιτούσε συνδυασμό αυτοματισμού και χειροκίνητης επιμέλειας.
Το αποτέλεσμα είναι μια βάση δεδομένων που προσφέρει στους ερευνητές τη δυνατότητα αναζήτησης όρων, παρακολούθησης του κοινοβουλευτικού λόγου και λήψης αυτόματων συνόψεων συνεδριάσεων. Οι χρήστες μπορούν να κατεβάσουν αποσπάσματα, συνεδριάσεις ή πλήρεις συνόδους, με δυνατότητα εξαγωγής δεδομένων σε μορφές όπως CSV ή Markdown. Επιπλέον, η συλλογή διατίθεται υπό άδεια Creative Commons CC BY 4.0 με DOI στο αποθετήριο Hugging Face.
Ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης στην έρευνα
Η τεχνητή νοημοσύνη αξιοποιήθηκε σε όλα τα στάδια: από την αναγνώριση χαρακτήρων και την επεξεργασία κειμένου, μέχρι τη δημιουργία της ιστοσελίδας και την παραγωγή συνόψεων μέσω διαφορετικών γλωσσικών μοντέλων. Ο κ. Ασλανίδης επισημαίνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αυξήσει την αποδοτικότητα της έρευνας, αλλά προειδοποιεί για τους κινδύνους της υπερβολικής ή άκριτης χρήσης της, ειδικά στη μαζική παραγωγή ερευνητικών αποτελεσμάτων χωρίς επιστημονικό αντίκτυπο.
Η ισορροπημένη και δημιουργική χρήση της τεχνητής νοημοσύνης θεωρείται απαραίτητη, ιδιαίτερα στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες, ενώ στις «σκληρές» επιστήμες οι προκλήσεις είναι ακόμη μεγαλύτερες.
Αξιοπιστία και ερευνητική προοπτική
Η ακρίβεια της ψηφιακής συλλογής αποτελεί βασικό μέλημα. Παρά τα ενδεχόμενα λάθη λόγω της μακράς αλυσίδας μεταγραφών και εκτυπώσεων, η βάση θεωρείται κατά 99,9% ορθή, με τα εναπομείναντα σφάλματα να είναι επουσιώδη. Ο δημιουργός της συνεχίζει να βελτιώνει το περιεχόμενο, αντιμετωπίζοντας προβλήματα που εντοπίζονται από την κοινότητα των χρηστών.
Η «Ελένη» δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου GREEKPOP, των δράσεων Marie Skłodowska-Curie του προγράμματος Horizon Europe, και φιλοξενείται μόνιμα από το ΕΚΚΕ. Η σημασία της έγκειται όχι μόνο στην ψηφιοποίηση ενός τεράστιου όγκου πρακτικών, αλλά και στη δυνατότητα να μετατρέψει ένα δύσκολα προσβάσιμο υλικό σε ανοιχτή, αναζητήσιμη και αξιοποιήσιμη πηγή για νέες επιστημονικές προσεγγίσεις.
Η ιστορία του ελληνικού κοινοβουλευτικού λόγου, από το 1862 έως το 1967, είναι πλέον προσβάσιμη σε ερευνητές, φοιτητές και πολίτες, προσφέροντας νέα ερωτήματα και προοπτικές για την ανάλυση της πολιτικής και κοινωνικής εξέλιξης της χώρας.
Η «Ελένη» είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: http://eleni.ekke.gr