Η χθεσινή επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης συνιστά μια μάλλον αναμενόμενη, αλλά καθ’ όλα δυσμενή εξέλιξη για την Αθήνα.
Η ελληνική διπλωματία στερείται ενός ισχυρού επιχειρήματος εναντίον του μνημονίου, τη μέχρι πρότινος μη αναγνώρισή του από το κοινοβούλιο της βορειοαφρικανικής χώρας. Παράλληλα, καθώς κλείνει με αποτυχία ένας κύκλος που άνοιξε στις 27 Νοεμβρίου 2019 με την «οριοθέτηση» Άγκυρας–Τρίπολης, γεννώνται ερωτήματα για τις πραγματικές δυνατότητες μόχλευσης της Ελλάδας στη σχέση της με τη Λιβύη.
Η είδηση της κύρωσης από τη Βουλή, που εδρεύει στο Τομπρούκ, δηλαδή στην Ανατολική Λιβύη, και βρίσκεται υπό την «αιγίδα» του στρατάρχη Χαφτάρ και της οικογένειάς του, έγινε γνωστή μέσω δημοσιεύματος του Reuters.
Το γεγονός επιβεβαίωσε ο εκπρόσωπος της λιβυκής Βουλής, Αμπντουλάχ Μπλιχέγκ, τονίζοντας ότι, εκτός από την ομόφωνη υιοθέτηση του τουρκολιβυκού μνημονίου, καταργήθηκε ομόφωνα το ψήφισμα που απέρριπτε τις συμφωνίες του Νοεμβρίου του 2019 (στρατιωτική και ΑΟΖ), αλλά και εκείνο που προέβλεπε τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων Λιβύης–Τουρκίας.
Υπενθυμίζεται ότι η Άγκυρα είχε συνάψει τις δύο συμφωνίες με τη διεθνώς αναγνωρισμένη (και φιλοτουρκική) κυβέρνηση της Λιβύης με έδρα την Τρίπολη, με τότε επικεφαλής τον Φαγέζ αλ-Σαράτζ, ενώ το κοινοβούλιο στα ανατολικά τις απέρριπτε.
Οι αντιδράσεις
Η έγκριση του «ψευδεπίγραφου» τουρκολιβυκού μνημονίου δεν μεταβάλλει τον παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο χαρακτήρα του, τόνισε το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών.
«Η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν με μονομερείς, νομικά αβάσιμες κοινοβουλευτικές αποφάσεις», υπογράμμιζε η ανακοίνωση, επαναλαμβάνοντας το βασικό ελληνικό επιχείρημα ότι Τουρκία και Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να παρέχουν νόμιμη βάση για την επιχειρούμενη οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.
Το ΥΠΕΞ κάλεσε τη λιβυκή πλευρά «να απόσχει από κάθε ενέργεια που αντίκειται στο διεθνές δίκαιο και υπονομεύει τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο», επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα έχει ήδη ενημερώσει εταίρους και συμμάχους και «θα προβεί σε κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια για τη διασφάλιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων».
Ταυτόχρονα, ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, επικοινώνησε τηλεφωνικά με τους ομολόγους του της Αιγύπτου και της Κυπριακής Δημοκρατίας, Μπαντρ Αμπντελάτι και Κωνσταντίνο Κόμπο, για συντονισμό ενόψει των εξελίξεων. Κάιρο και Λευκωσία είχαν αντιταχθεί σφόδρα στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Τη «βαθιά λύπη» τους για την επικύρωση εξέφρασαν, σε κοινή δήλωση, η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα.
«Η συμφωνία αυτή θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη. Επαναβεβαιώνουμε την αλληλεγγύη μας προς την Ελλάδα και την Κύπρο», αναφερόταν χαρακτηριστικά.
Οι δύο ευρωπαίοι ηγέτες επανέλαβαν και τη θέση της ΕΕ κατά οποιασδήποτε εξωτερικής παρέμβασης στη Λιβύη, μια αναφορά που, κατά την Αθήνα, στρέφεται ευθέως εναντίον της Άγκυρας. Την επικύρωση του μνημονίου χαιρέτισε το τουρκικό ΥΠΕΞ.
Στο εσωτερικό, δριμεία επίθεση στην κυβέρνηση για την εξέλιξη αυτή εξαπέλυσαν το ΠΑΣΟΚ, η ΕΛΑΣ, ο ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς.
Η Άγκυρα και στα ανατολικά
Τρία στοιχεία έχουν ενδιαφέρον, καθώς είναι ενδεικτικά της κατάστασης που επικρατεί στη διαιρεμένη μετά το 2011 βορειοαφρικανική χώρα και αποτυπώνουν την τουρκική επιρροή πλέον και στην Ανατολική Λιβύη.
Το πρώτο είναι η στάση της ίδιας της οικογένειας Χαφτάρ. Ο γιος του στρατάρχη, Σαντάμ, ο οποίος τον περασμένο Ιούνιο επισκέφθηκε την Αθήνα, όπου συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον κ. Γεραπετρίτη, ανέφερε –με αφορμή την επικύρωση– ότι η ενίσχυση των σχέσεων με την Τουρκία αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσέγγισης συνεργασίας, βασισμένης «στον αμοιβαίο σεβασμό και τα κοινά συμφέροντα». Η τουρκική επιχείρηση γοητείας προς τη Βεγγάζη είχε εκκινήσει από το 2023.
Το δεύτερο είναι ότι, πριν από λίγες ημέρες, απομακρύνθηκε από την προεδρία της Βουλής των Αντιπροσώπων ο Ακίλα Σάλεχ. Ο κ. Σάλεχ, πρόεδρος επί 12 χρόνια, ήταν αντίθετος στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και αποτελούσε στενό συνομιλητή της Αθήνας στην κινούμενη άμμο της Λιβύης.
Μάλιστα, τον Ιούνιο του 2025, όταν το μνημόνιο βρέθηκε στο παρά ένα της επικύρωσης, η στάση του τότε προέδρου και η παρέμβαση της Αθήνας απέτρεψαν την έγκρισή του. Τελικά, λίγες ημέρες μετά την αντικατάσταση του κ. Σάλεχ από τον φιλότουρκο Αλ Σαλχίν Αμπντέλ Νάμπι, η λιβυκή Βουλή επικύρωσε τη συμφωνία.
Το τρίτο είναι ότι, την ώρα που η κοινοβουλευτική διαδικασία βρισκόταν σε εξέλιξη στα ανατολικά, στα δυτικά, και συγκεκριμένα στην Τρίπολη, βρισκόταν ο επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών, Ιμπραήμ Καλίν. Ο κ. Καλίν συναντήθηκε, μεταξύ άλλων, με τον πρωθυπουργό Αμπντουλχαμίντ Ντμπεϊμπά.
Το ερώτημα για την Αθήνα
Δεν πρέπει να λησμονείται η πρόσφατη ρηματική διακοίνωση της Λιβύης που αμφισβητεί τις επικείμενες έρευνες της Chevron νοτίως της Κρήτης, καθώς και οι παράνομες μεταναστευτικές ροές προς την Κρήτη από τις λιβυκές ακτές.
Τον Σεπτέμβριο του 2025, Ελλάδα και Λιβύη ξεκίνησαν τεχνικές συνομιλίες για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, ενώ μέχρι πρόσφατα η ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών διαβεβαίωνε ότι οι διμερείς σχέσεις εξελίσσονται θετικά.
Το ερώτημα είναι αν και πώς μπορεί η Ελλάδα να ανατρέψει την κατάσταση στη Λιβύη, όπου η Άγκυρα έχει πλέον «αγκαλιάσει» πλήρως και την ανατολική πλευρά της χώρας και την οικογένεια Χαφτάρ, στην οποία η Αθήνα είχε επενδύσει αρκετά.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
