Ένα ευρύ πακέτο παροχών και φοροελαφρύνσεων, από αυξήσεις μισθών σε Υγεία και Παιδεία και μείωση του ΦΠΑ έως φοιτητικές υποτροφίες, δωρεάν συγκοινωνίες και μηδενική συμμετοχή των συνταξιούχων στα φάρμακα, περιλαμβάνει το οικονομικό πρόγραμμα της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛ.Α.Σ.) που παρουσιάζει από τη Θεσσαλονίκη ο Αλέξης Τσίπρας.
Το μεγάλο ερώτημα, ωστόσο, βρίσκεται στην άλλη πλευρά του λογαριασμού: πώς θα χρηματοδοτηθούν οι παρεμβάσεις και κυρίως όσες δημιουργούν μόνιμες δημοσιονομικές υποχρεώσεις.
Η ομιλία περιγράφει ένα νέο πλαίσιο φορολόγησης του μεγάλου πλούτου και των εισοδημάτων από κεφάλαιο, καθώς και τη δημιουργία του Εθνικού Ταμείου Σύγκλισης με πρωτογενή κεφάλαια 12 δισ. ευρώ στην τετραετία. Δεν παρουσιάζει, όμως, αναλυτική κοστολόγηση ανά μέτρο ούτε αντιστοιχίζει κάθε νέα δαπάνη με συγκεκριμένη και μόνιμη πηγή εσόδων.
Η διάκριση έχει σημασία. Το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης σχεδιάζεται πρωτίστως ως επενδυτικός μηχανισμός, με μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων και χρηματοδότηση παραγωγικών έργων, ενώ αρκετές από τις εξαγγελίες —όπως οι αυξήσεις αποδοχών στο Δημόσιο, οι νέες προσλήψεις, οι υποτροφίες και οι φορολογικές μειώσεις— επιβαρύνουν άμεσα και επαναλαμβανόμενα τον κρατικό προϋπολογισμό.
Για την κάλυψη αυτής της πλευράς, η ΕΛ.Α.Σ. προτείνει μεταξύ άλλων «Πατριωτική Εισφορά» 1% στην καθαρή περιουσία του οικονομικά ισχυρότερου 1%, προοδευτική φορολόγηση των μερισμάτων, μεγαλύτερη επιβάρυνση ακινήτων νομικών προσώπων που παραμένουν κλειστά, υψηλότερη φορολόγηση των τυχερών παιγνίων και κατάργηση φοροαπαλλαγών του μεγάλου πλούτου.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι να αποσαφηνιστεί πόσα έσοδα εκτιμάται ότι αποδίδει καθεμία από αυτές τις παρεμβάσεις και κατά πόσο επαρκούν για να χρηματοδοτήσουν τις μόνιμες δεσμεύσεις του προγράμματος.
Κατώτατος στα 1.000 ευρώ και στόχος για μέσο μισθό 1.800 ευρώ
Στην κορυφή της ατζέντας βρίσκεται η εργασία. Η ΕΛ.Α.Σ. θέτει ως στόχο κατώτατο μισθό 1.000 ευρώ μέσα στο 2027 και μέσο μισθό πλήρους απασχόλησης 1.800 ευρώ μέχρι το τέλος της τετραετίας.
Η αύξηση του κατώτατου μισθού προτείνεται να συνδυαστεί με ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων και των κλαδικών συμβάσεων, ενώ η περαιτέρω άνοδος των αποδοχών συνδέεται με την αύξηση της παραγωγικότητας.
Το συγκεκριμένο σκέλος δεν αποτελεί στο σύνολό του δημοσιονομική δαπάνη, καθώς ο κατώτατος και ο μέσος μισθός αφορούν κυρίως τον ιδιωτικό τομέα. Διαφορετική είναι η εικόνα στις εξαγγελίες για το Δημόσιο, όπου προβλέπονται άμεσες μισθολογικές αυξήσεις.
Για τους εκπαιδευτικούς εξαγγέλλεται αρχική αύξηση αποδοχών κατά 300 ευρώ τον μήνα, μαζί με την πρόσληψη 30.000 νέων εκπαιδευτικών.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η προβλεπόμενη ενίσχυση για το προσωπικό του ΕΣΥ, καθώς το πρόγραμμα προβλέπει αρχική μέση αύξηση κατά 500 ευρώ τον μήνα στις αποδοχές γιατρών και νοσηλευτών.
Πρόκειται για δύο από τις πλέον σημαντικές μόνιμες δαπάνες του προγράμματος, καθώς, σε αντίθεση με ένα εφάπαξ επίδομα, ενσωματώνονται στη μισθολογική δαπάνη του Δημοσίου και επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο.
ΦΠΑ 6%, 30% χαμηλότερο ρεύμα και δωρεάν συγκοινωνίες
Το δεύτερο μεγάλο πακέτο αφορά την ακρίβεια.
Η ΕΛ.Α.Σ. εξαγγέλλει μείωση του ΦΠΑ στο 6% για βασικά είδη διατροφής και υγιεινής, υπολογίζοντας ότι το όφελος για ένα νοικοκυριό μπορεί να ξεπεράσει τα 600 ευρώ τον χρόνο.
Για να επιχειρήσει να διασφαλίσει ότι η μείωση του φόρου θα περάσει στις τελικές τιμές, προτείνει ψηφιακό παρατηρητήριο τιμών ανά προϊόν, παρακολούθηση ολόκληρης της αλυσίδας από το χωράφι έως το ράφι και ανώτατο περιθώριο κέρδους σε κάθε κρίκο της.
Στην ενέργεια, η δέσμευση είναι ακόμη πιο συγκεκριμένη: μεσοσταθμική μείωση των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος κατά 30% και εξασφάλιση μιας ελάχιστης ποσότητας ενέργειας σε σταθερή και προσιτή τιμή για κάθε νοικοκυριό.
Το μοντέλο βασίζεται σε μακροχρόνια συμβόλαια εγχώριας παραγωγής χαμηλού κόστους και σε επαναφορά ενός ισχυρότερου στρατηγικού ρόλου της ΔΕΗ ως εγγυητή του βασικού τιμολογίου, αγοραστή εγχώριας καθαρής ενέργειας και επενδυτή σε δίκτυα και αποθήκευση.
Στο ίδιο πακέτο εντάσσεται και η δωρεάν μετακίνηση με τις αστικές συγκοινωνίες.
Η φιλοσοφία της πρότασης διαφοροποιείται από τις οριζόντιες επιδοτήσεις: αντί για μεταφορά χρημάτων εκ των υστέρων στον καταναλωτή, η ΕΛ.Α.Σ. επιχειρεί να παρέμβει απευθείας στον σχηματισμό του κόστους ενέργειας και των τελικών τιμών.
Υποτροφία 500 ευρώ και ενίσχυση οικογενειών
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται σε οικογένειες και νέους.
Το πρόγραμμα προβλέπει διπλασιασμό της έκπτωσης φόρου για οικογένειες με παιδιά, ενώ για τους φοιτητές περιφερειακών πανεπιστημίων που σπουδάζουν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους εξαγγέλλεται υποτροφία 500 ευρώ τον μήνα για δέκα μήνες τον χρόνο.
Η εξαγγελία αφορά, σύμφωνα με την ομιλία, περίπου 80.000 φοιτητές και αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες άμεσες εισοδηματικές παρεμβάσεις του προγράμματος για τις νεότερες ηλικίες.
Παράλληλα προβλέπονται δωρεάν προσχολική εκπαίδευση, δωρεάν σχολική σίτιση για όλους τους μαθητές Δημοτικού, ενισχυτική διδασκαλία μέσα στο δημόσιο σχολείο και ψυχολόγος σε κάθε σχολικό συγκρότημα.
Η μεγάλη παρέμβαση στη στέγη
Στο στεγαστικό, ο Αλέξης Τσίπρας προτείνει τη δημιουργία Εθνικού Συστήματος Προσιτής Κατοικίας και ενός νέου Οργανισμού Κοινωνικά Προσιτής Κατοικίας.
Ο στόχος είναι να δημιουργηθούν 50.000 νέες προσιτές στεγαστικές επιλογές μέσα σε τέσσερα χρόνια, μέσω δημόσιας και δημοτικής γης, αξιοποίησης κενών κτιρίων και επιστροφής κατοικιών στη μακροχρόνια μίσθωση.
Παράλληλα προτείνεται χρηματοδότηση της ανακαίνισης κλειστών κατοικιών με αντάλλαγμα τη διάθεσή τους για σειρά ετών σε προσιτό ενοίκιο, καθώς και δυνατότητα των δήμων να περιορίζουν τις βραχυχρόνιες μισθώσεις σε περιοχές όπου κρίνεται ότι εκτοπίζουν τη μόνιμη κατοικία.
Μηδενική συμμετοχή στα φάρμακα
Για τους συνταξιούχους, η βασική άμεση οικονομική παρέμβαση δεν είναι η επαναφορά της 13ης σύνταξης.
Παρότι ο Αλέξης Τσίπρας αναφέρεται εκτενώς στην κατάργηση της μόνιμης 13ης σύνταξης το 2019, στο συγκεκριμένο κείμενο της ομιλίας δεν εξαγγέλλει την επαναφορά της. Αντίθετα, δεσμεύεται για πλήρη κατάργηση της συμμετοχής των συνταξιούχων στα φάρμακα.
Η ΕΛ.Α.Σ. υπολογίζει το όφελος για τον μέσο συνταξιούχο σε 360 έως 720 ευρώ τον χρόνο, ανάλογα με τη χρήση φαρμάκων.
Παράλληλα δημιουργείται Εθνικό Σύστημα Φροντίδας ηλικιωμένων και ατόμων με αναπηρία, με φροντίδα κατ' οίκον, κέντρα ημερήσιας φροντίδας και επίδομα μαζί με ασφαλιστική κάλυψη για το μέλος της οικογένειας που αναλαμβάνει τη φροντίδα.
Νέα ρύθμιση 120 δόσεων
Σημαντικό μέρος των φορολογικών ελαφρύνσεων αφορά τις μικρές επιχειρήσεις και τους ελεύθερους επαγγελματίες.
Η ΕΛ.Α.Σ. προτείνει κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος για κάθε επιχείρηση, κατάργηση της προκαταβολής φόρου στις ατομικές επιχειρήσεις και μείωσή της για τα νομικά πρόσωπα.
Παράλληλα εξαγγέλλεται νέα ρύθμιση φορολογικών και ασφαλιστικών οφειλών στα πρότυπα του 2015, με 120 δόσεις στη βασική οφειλή και διαγραφή προσαυξήσεων.
Το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης των 12 δισ. ευρώ
Στην πλευρά της χρηματοδότησης, η μεγαλύτερη νέα δομή είναι το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης, το οποίο ο Αλέξης Τσίπρας χαρακτηρίζει «επενδυτική μηχανή της επόμενης δεκαετίας».
Ο στόχος είναι να διαθέτει πρωτογενή κεφάλαια 12 δισ. ευρώ στην πρώτη τετραετία και, μέσω μόχλευσης ιδιωτικών κεφαλαίων, να αναπτύξει επενδυτική ικανότητα περίπου 25 δισ. ευρώ στο ίδιο διάστημα και άνω των 50 δισ. ευρώ σε βάθος δεκαετίας.
Ως πηγές κεφαλαίων αναφέρονται 1,5 δισ. ευρώ ετησίως από το εθνικό σκέλος των δημοσίων επενδύσεων, 500 εκατ. ευρώ από συμμετοχή εγχώριων επιχειρήσεων και 1 δισ. ευρώ ετησίως από ανακατεύθυνση εσόδων που συνδέονται με τη Golden Visa.
Στο σημείο αυτό υπάρχει μια λεπτομέρεια που θα χρειαστεί διευκρίνιση. Στο γραπτό κείμενο της ομιλίας το «500 εκατ. ευρώ από τη συμμετοχή εγχώριων επιχειρήσεων» δεν προσδιορίζεται ρητά ως ετήσιο ποσό. Εφόσον είναι συνολικό, τα επιμέρους ποσά που αναφέρονται δεν αθροίζουν στα 12 δισ. ευρώ της τετραετίας. Εφόσον πρόκειται για 500 εκατ. ευρώ ετησίως, τότε η αριθμητική συμφωνεί με τον συνολικό στόχο.
Αντίστοιχα, θα χρειαστεί να εξειδικευθεί τι ακριβώς περιλαμβάνει η έννοια των «εσόδων από τη Golden Visa» ύψους 1 δισ. ευρώ ετησίως και μέσω ποιου μηχανισμού τα συγκεκριμένα έσοδα θα διοχετεύονται στο Ταμείο.
Η «Πατριωτική Εισφορά» στο πλουσιότερο 1%
Ο δεύτερος πυλώνας της χρηματοδοτικής στρατηγικής είναι η ανακατανομή του φορολογικού βάρους.
Η πιο χαρακτηριστική παρέμβαση είναι η λεγόμενη «Πατριωτική Εισφορά», με συντελεστή 1% επί της καθαρής περιουσίας του οικονομικά ισχυρότερου 1% του πληθυσμού.
Ο Αλέξης Τσίπρας διευκρινίζει, ωστόσο, ότι η εισφορά αυτή θα έρθει «σε αντικατάσταση των άλλων γενικών επιβαρύνσεων πάνω στην ίδια περιουσία». Αυτό σημαίνει ότι το ακαθάριστο ποσό που μπορεί να προκύψει από έναν φόρο 1% δεν μπορεί να θεωρηθεί αυτομάτως εξ ολοκλήρου νέο δημοσιονομικό έσοδο, καθώς θα πρέπει να αφαιρεθούν τα έσοδα των επιβαρύνσεων που θα αντικατασταθούν.
Προβλέπεται επίσης ολοκλήρωση του περιουσιολογίου για φορολογικούς σκοπούς.
Μερίσματα, κλειστά ακίνητα και τυχερά παιχνίδια
Το φορολογικό σχέδιο επεκτείνεται και στο εισόδημα από κεφάλαιο.
Η ΕΛ.Α.Σ. προτείνει προοδευτική φορολογική κλίμακα στα μερίσματα, υψηλότερη φορολόγηση ακινήτων που ανήκουν σε νομικά πρόσωπα και παραμένουν κλειστά ως επενδυτική τοποθέτηση, ενισχυμένη φορολόγηση των τυχερών παιχνιδιών και κατάργηση φοροαπαλλαγών που χαρακτηρίζονται ως προνόμια του μεγάλου πλούτου.
Ξεχωριστή θέση καταλαμβάνουν οι τράπεζες. Η πρόταση προβλέπει επιτάχυνση της ενίσχυσης της κεφαλαιακής τους επάρκειας με ίδια κεφάλαια αντί για διανομή μερισμάτων και, εντός της τετραετίας, επιστροφή τους σε κανονική φορολόγηση όπως οι υπόλοιπες επιχειρήσεις, σε συνεννόηση με τον ευρωπαϊκό επόπτη.
Το κεντρικό ερώτημα της κοστολόγησης
Το προγράμματο που παρουσίασε ο Αλέξης Τσίπρας έχει, βασικά δύο διαφορετικούς χρηματοδοτικούς μηχανισμούς.
Το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης αφορά πρωτίστως επενδυτική χρηματοδότηση: υποδομές, βιομηχανική πολιτική, ενέργεια, προσιτή κατοικία, αγροδιατροφή, δίκτυα και παραγωγικές επενδύσεις. Το ίδιο το πρόγραμμα τονίζει ότι το Ταμείο «δεν μοιράζει επιδοτήσεις», αλλά χρηματοδοτεί ώριμα έργα με μετρήσιμο αποτέλεσμα.
Αντίθετα, μεγάλο μέρος των άμεσων παροχών —οι αυξήσεις σε γιατρούς και εκπαιδευτικούς, οι νέες προσλήψεις, η φοιτητική υποτροφία, η δωρεάν συγκοινωνία, η μηδενική συμμετοχή στα φάρμακα και η απώλεια εσόδων από τη μείωση του ΦΠΑ— δημιουργεί επαναλαμβανόμενες ανάγκες στον κρατικό προϋπολογισμό.
Για αυτές, η ομιλία περιγράφει το γενικό πλαίσιο νέων φορολογικών εσόδων, αλλά δεν παρουσίασε αναλυτική αντιστοίχιση «μέτρο προς μέτρο» μεταξύ ετήσιου κόστους και μόνιμης πηγής χρηματοδότησης.
Στόχος ένα πιο παρεμβατικό κράτος
Πέρα από τις παροχές, η ομιλία αποτυπώνει και μια ευρύτερη αλλαγή οικονομικής φιλοσοφίας.
Η ΕΛ.Α.Σ. προτείνει ένα περισσότερο παρεμβατικό κράτος, το οποίο δεν περιορίζεται στην παροχή κινήτρων αλλά επιλέγει στρατηγικούς παραγωγικούς κλάδους, χρηματοδοτεί επενδύσεις με όρους και διεκδικεί μέρος της απόδοσης όταν μια δημόσια χρηματοδοτούμενη επένδυση πετυχαίνει.
Φάρμακα και βιοτεχνολογία, τρόφιμα, ενεργειακός εξοπλισμός και αποθήκευση, ναυτιλιακή τεχνολογία, κρίσιμα υλικά, άμυνα και μεταφορές τοποθετούνται στην κορυφή της νέας βιομηχανικής πολιτικής. Κάθε εταιρεία που λαμβάνει δημόσια χρηματοδότηση θα πρέπει, σύμφωνα με το πρόγραμμα, να δημιουργεί σταθερές θέσεις εργασίας στην Ελλάδα, να εφαρμόζει συλλογικές συμβάσεις, να μεταφέρει τεχνολογία και να ενισχύει τις εξαγωγές.
Είναι μια λογική που συνοψίζεται στη φράση «ούτε ένα ευρώ δημόσιου χρήματος χωρίς όρους» και παραπέμπει περισσότερο σε ενεργητική βιομηχανική πολιτική παρά στο μοντέλο των οριζόντιων επενδυτικών κινήτρων.
Θεσμικές αλλαγές
Το οικονομικό πρόγραμμα συνοδεύεται και από προτάσεις που υπερβαίνουν στενά την οικονομία.
Η πιο ριζική είναι η εξαγγελία για κατάργηση των Πανελλαδικών Εξετάσεων και αντικατάστασή τους από σύστημα πρόσβασης στα πανεπιστήμια που θα λαμβάνει υπόψη τη συνολική σχολική πορεία.
Παράλληλα προτείνεται, σε ορίζοντα δεκαετίας, μεταφορά πέντε υπουργείων εκτός Αττικής: Βιομηχανίας στη Θεσσαλονίκη, Αγροτικής Ανάπτυξης στη Λάρισα, Τουρισμού στο Ηράκλειο, Νησιωτικής Πολιτικής στη Λέσβο και Ψηφιακής Πολιτικής στην Κοζάνη, καθώς και δημιουργία Ειδικής Ζώνης Αμυντικής Βιομηχανίας στη Θράκη.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
