Σημαντικά αποτελέσματα καταγράφει η υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού, μέσω της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων, σε συνεργασία με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών). Η έρευνα διεξήχθη από τον Οκτώβριο του 2025 στη θαλάσσια περιοχή της Καρπάθου, στο πλαίσιο του προγράμματος που ξεκίνησε το 2019 για τη χαρτογράφηση της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς στο Νοτιοανατολικό Αιγαίο.
Η Κάρπαθος, νησί που αναφέρεται ήδη από τον Όμηρο και αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τον Ιούλιο Βερν, παραμένει στο επίκεντρο της επιστημονικής εξερεύνησης. Κατά τη διάρκεια της πρώτης συστηματικής ενάλιας αρχαιολογικής αποστολής στο νησί, Έλληνες και ξένοι ερευνητές καταδύθηκαν σε περιοχές όπου διατηρούνται ορατά κατάλοιπα της αρχαίας Βρυκούντος και της αρχαίας Νισύρου, δύο από τις τέσσερις πόλεις της ιστορικής «τετράπολης Καρπάθου».
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 120 καταδύσεις σε βάθη από 3 έως 45 μέτρα, στην ευρύτερη περιοχή της Βόρειας Καρπάθου και της νήσου Σαρίας. Η ερευνητική ομάδα εντόπισε και κατέγραψε υποβρύχια πολιτιστικά κατάλοιπα που εκτείνονται χρονικά σε πάνω από 26 αιώνες, από την αρχαϊκή περίοδο έως το πρώτο μισό του 19ου αιώνα μ.Χ.
Μεταξύ των σημαντικότερων ευρημάτων συγκαταλέγονται τέσσερα αρχαία και ένα νεότερο ναυάγιο, εμπορικά αγγεία, κατάλοιπα λιμενικών εγκαταστάσεων, καθώς και περισσότερες από είκοσι βυζαντινές άγκυρες. Τα ευρήματα αυτά, σε συνδυασμό με τα οικιστικά και εκκλησιαστικά κατάλοιπα του Τριστόμου, αναδεικνύουν τη σημασία της περιοχής κατά την Ύστερη Αρχαιότητα.
Στην αποστολή συμμετείχαν περισσότεροι από σαράντα επιστήμονες διαφορετικών ειδικοτήτων, μεταξύ των οποίων ομάδα αρχαιολόγων από το Εθνικό Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Ερευνών του Μεξικού (INAH) και προσωπικό του Ναυτικού Μουσείου της Νορβηγίας (NMM).
Το έργο χρηματοδοτήθηκε από τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, την ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή, το Baltic Exchange Charitable Foundation και τις εταιρείες Revoil ΑΕΕΠ και Σκλαβενίτης ΑΕΕ.
Πολύτιμη υποστήριξη σε υπηρεσίες, προσωπικό και τεχνολογικό εξοπλισμό παρείχαν το 2025 οι Asso.subsea, ΟΦΥΠΕΚΑ, Δήμος Καρπάθου, Δήμος Ηρωικής Νήσου Κάσου, Instituto Nacional de Antropología e Historia de Mexico, Norwegian Maritime Museum, Blue Star Ferries, Qualco Foundation, Map, Apnea, Karpathos Diving Center, Γιώργος Βενιέρης, Τράτα, Carraro 1927 και Trip Tailors.
Παράλληλα, στο πλαίσιο του ίδιου πολυετούς προγράμματος, ολοκληρώθηκε η δράση «Προστασία της Υποβρύχιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς από τις Επιπτώσεις της Κλιματικής Αλλαγής», η οποία περιλάμβανε υποβρύχια συντήρηση ιστορικών ευρημάτων στη θάλασσα της Κάσου. Το έργο χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη (Πρωτοβουλία 21).
Λεζάντα φωτογραφίας: Όρμος Τριστόμου, Κάρπαθος – οβίδες και άλλα κατάλοιπα στρατιωτικού υλικού, ορατά υποθαλάσσια σε ρηχά νερά. Photo Credit: Ε. Διαμαντή / ΥΠΠΟ.