Οι χρηματοδοτικοί πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) αποτέλεσαν από το 2021 πυλώνα ενίσχυσης των επενδύσεων, της προώθησης μεταρρυθμίσεων και του εκσυγχρονισμού της ελληνικής οικονομίας. Σύμφωνα με οικονομική ανάλυση της Alpha Bank με θέμα «Το επενδυτικό αποτύπωμα του ΤΑΑ και το στοίχημα της επόμενης ημέρας», η διατήρηση της ισχυρής επενδυτικής δυναμικής αποτελεί πλέον μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τη χώρα, καθώς το ΤΑΑ οδεύει προς την ολοκλήρωσή του.
Η συνέχιση της έντονης επενδυτικής δραστηριότητας δεν είναι μόνο προϋπόθεση για υψηλούς ρυθμούς μεγέθυνσης, αλλά και αναγκαία για την αναβάθμιση του παραγωγικού δυναμικού, την ενίσχυση της παραγωγικότητας και τον μετασχηματισμό του αναπτυξιακού υποδείγματος, επισημαίνουν οι οικονομικοί αναλυτές της Alpha Bank.
Το ΤΑΑ άλλαξε σημαντικά τον επενδυτικό χάρτη της Ελλάδας, η οποία συγκαταλέγεται ανάμεσα στα κράτη-μέλη της ΕΕ-27 που ωφελήθηκαν περισσότερο, εξασφαλίζοντας πόρους ίσους με το 16% του ΑΕΠ (στοιχεία 2023), το υψηλότερο ποσοστό στην Ένωση. Μέχρι τα μέσα του 2026, το πρόγραμμα υλοποιείται με ικανοποιητικούς ρυθμούς, με το 53% των οροσήμων και στόχων να έχει ολοκληρωθεί και το 68,5% των συνολικών πόρων να έχει ήδη εισπραχθεί. Τον Μάιο, η Ελλάδα υπέβαλε νέο αίτημα εκταμίευσης ύψους 1,6 δισ. ευρώ.
Οι πληρωμές προς τους τελικούς δικαιούχους αντιστοιχούν περίπου στο 50% του συνολικού προϋπολογισμού επιχορηγήσεων και λίγο πάνω από το ένα τρίτο του αντίστοιχου προϋπολογισμού των δανείων. Οι πόροι του δανειακού σκέλους, σε συνδυασμό με τραπεζική χρηματοδότηση και ίδια κεφάλαια, στήριξαν επενδυτικά σχέδια συνολικού προϋπολογισμού περίπου 29 δισ. ευρώ μέχρι το τέλος Μαΐου.
Η υλοποίηση του ΤΑΑ υπήρξε βασικός παράγοντας ενίσχυσης των επενδύσεων και της οικονομικής δραστηριότητας. Στην Ελλάδα, οι πραγματικές επενδύσεις αυξήθηκαν με μέσο ετήσιο ρυθμό 10,3% την περίοδο 2022-2025, επίδοση δεύτερη υψηλότερη στην ΕΕ-27 μετά την Κροατία. Ο λόγος επενδύσεων προς ΑΕΠ ανήλθε σε 16,9% το 2025, καλύπτοντας μέρος της απόστασης από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Αυτή η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα σημαντική, αν ληφθεί υπόψη η παρατεταμένη αποεπένδυση της προηγούμενης δεκαετίας που περιόρισε το παραγωγικό κεφαλαιακό απόθεμα της οικονομίας. Οι επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώθηκαν από 23,3% το 2008 σε 11,2% το 2014 και διατηρήθηκαν στο 11% το 2019.
Με βάση το ισχύον χρονοδιάγραμμα, τα κράτη-μέλη της ΕΕ-27 πρέπει να ολοκληρώσουν όλα τα ορόσημα και τους στόχους έως τις 31 Αυγούστου 2026, να υποβάλουν τα τελευταία αιτήματα πληρωμής έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026, ενώ οι τελικές εκταμιεύσεις θα πραγματοποιηθούν έως το τέλος του έτους. Καθώς οι εναπομείναντες πόροι του ΤΑΑ θα διοχετευθούν στην πραγματική οικονομία τα επόμενα έτη και η αποτύπωσή τους στις επενδύσεις γίνεται με χρονική υστέρηση, η θετική συμβολή του προγράμματος εκτιμάται ότι θα διατηρηθεί και μετά την τυπική ολοκλήρωσή του.
Επιπλέον, οι μεταρρυθμίσεις και οι υποδομές που υλοποιούνται στο πλαίσιο του ΤΑΑ θα συνεχίσουν να έχουν αναπτυξιακό αποτύπωμα. Σύμφωνα με τις εαρινές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο ρυθμός ανόδου των επενδύσεων θα παραμείνει θετικός το 2027, αν και με επιβράδυνση, ενώ ο ακαθάριστος σχηματισμός παγίου κεφαλαίου εκτιμάται ότι θα φθάσει το 18% του ΑΕΠ.
Ενίσχυση επενδυτικής ελκυστικότητας
Η θέση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό επενδυτικό χάρτη έχει βελτιωθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια, αντανακλώντας τη βελτίωση του μακροοικονομικού περιβάλλοντος. Η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας το 2023, η υψηλότερη οικονομική μεγέθυνση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, οι δημοσιονομικές επιδόσεις, η πολιτική σταθερότητα και η εξυγίανση του τραπεζικού συστήματος, μαζί με την ανάκαμψη της πιστωτικής επέκτασης, συνέβαλαν στη δημιουργία ευνοϊκού πλαισίου για ιδιωτικές επενδύσεις.
Αυτή η βελτίωση αποτυπώνεται τόσο στις αυξημένες άμεσες ξένες επενδύσεις, όσο και στη μεταβολή της σύνθεσης του ακαθάριστου σχηματισμού παγίου κεφαλαίου. Ιδιαίτερα, αυξάνεται το ποσοστό επενδύσεων σε μηχανολογικό, τεχνολογικό και μεταφορικό εξοπλισμό, καθώς και σε προϊόντα πνευματικής ιδιοκτησίας, που συνδέονται με την παραγωγικότητα και τη μακροχρόνια αναπτυξιακή δυναμική.
Έτσι, οι προοπτικές των επενδύσεων εξαρτώνται πλέον λιγότερο από προσωρινά χρηματοδοτικά προγράμματα και περισσότερο από τα ισχυρότερα θεμελιώδη μεγέθη της ελληνικής οικονομίας.
Η χρηματοδοτική γέφυρα της μετά-ΤΑΑ περιόδου
Το νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ 2026-2030) και η συνέχιση του ΕΣΠΑ 2021-2027, σε συνδυασμό με νέα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία, μπορούν να λειτουργήσουν ως χρηματοδοτική γέφυρα μετά το ΤΑΑ, διατηρώντας τη ροή επενδυτικών κεφαλαίων και κινητοποιώντας επιπλέον ιδιωτικά κεφάλαια. Το ΕΠΑ 2026-2030 διαθέτει συνολικούς πόρους 23 δισ. ευρώ, κατανεμημένους σε αναπτυξιακούς στόχους με έμφαση στις υποδομές, την πράσινη μετάβαση, την καινοτομία, τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και κοινωνικής συνοχής.
Η διατήρηση της επενδυτικής δυναμικής απαιτεί την πλήρη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων του ΕΣΠΑ 2021-2027, καθώς και έγκαιρη προετοιμασία για το νέο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό πλαίσιο. Από το 2028, βασικό σημείο αναφοράς θα είναι το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034. Με βάση την υπό διαπραγμάτευση πρόταση, οι πόροι που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν στην Ελλάδα εκτιμώνται σε πάνω από 49 δισ. ευρώ, με βασικούς άξονες την πολιτική συνοχής, την κοινή αγροτική πολιτική, τη μετανάστευση και ασφάλεια, καθώς και την κοινωνικά δίκαιη πράσινη μετάβαση.
Επιπλέον, προγράμματα όπως το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο και το Ταμείο Εκσυγχρονισμού προσφέρουν στοχευμένη χρηματοδότηση για ενεργειακή αναβάθμιση, κοινωνική στέγαση και πράσινες επενδύσεις σε μεταφορές, βιομηχανία και ενέργεια.
Συνολικά, οι διαθέσιμοι εθνικοί και ευρωπαϊκοί πόροι διαμορφώνουν ισχυρή χρηματοδοτική βάση για τον μεσοπρόθεσμο ορίζοντα. Το κατά πόσο οι θετικές επιδράσεις του ΤΑΑ θα διατηρηθούν μετά την ολοκλήρωσή του θα εξαρτηθεί, μεταξύ άλλων, από τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων που ενισχύουν την παραγωγικότητα, τη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας, την αποτελεσματική αξιοποίηση των νέων ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων και την ικανότητα της οικονομίας να προσελκύει ιδιωτικές επενδύσεις.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
