Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει τη νέα Στρατηγική για το Δικαίωμα στην Παραμονή (Right to Stay Strategy – Your Region, Your Future), με στόχο να διασφαλίσει ότι οι Ευρωπαίοι πολίτες θα μπορούν να παραμένουν και να δημιουργούν στον τόπο τους από επιλογή και όχι επειδή αναγκάζονται να μεταναστεύσουν λόγω έλλειψης ευκαιριών, υπηρεσιών ή υποδομών.
Η πρωτοβουλία αναγνωρίζει ότι οι έντονες εδαφικές ανισότητες, η δημογραφική συρρίκνωση και η άνιση πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες απειλούν την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και επιδιώκει να αναδείξει πολιτικές και καλές πρακτικές που μπορούν να ενισχύσουν την ελκυστικότητα των περιφερειών.
Η φιλοσοφία της στρατηγικής κινείται αναμφίβολα προς τη σωστή κατεύθυνση.
Ωστόσο, από την οπτική της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών ανακύπτει ένα κρίσιμο ερώτημα: αρκεί μια στρατηγική χωρίς σαφείς δεσμεύσεις, νέα χρηματοδοτικά εργαλεία και υποχρεωτικούς μηχανισμούς εφαρμογής;
Οι μέχρι σήμερα ευρωπαϊκές πολιτικές συνοχής απέδειξαν ότι η οικονομική ανάπτυξη από μόνη της δεν αρκεί για να συγκρατήσει τον πληθυσμό στις περιοχές που υστερούν.
Η πρόσβαση σε ποιοτικές θέσεις εργασίας, προσιτή στέγαση, εκπαίδευση, υγειονομική περίθαλψη, ψηφιακές υπηρεσίες και αξιόπιστες μεταφορές αποτελεί προϋπόθεση για την πραγματική ελευθερία επιλογής του τόπου διαμονής και όχι απλώς έναν επιθυμητό στόχο.
Οι ανησυχίες είναι ακόμη μεγαλύτερες για τα ευρωπαϊκά νησιά.
Η νησιωτικότητα δεν αποτελεί μόνο γεωγραφικό χαρακτηριστικό αλλά μία μόνιμη διαρθρωτική πρόκληση που συνεπάγεται αυξημένο κόστος μεταφορών, ενεργειακή εξάρτηση, περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες, υψηλό κόστος στέγασης και έντονες δημογραφικές πιέσεις.
Παράλληλα, η εποχικότητα της οικονομίας και η εξάρτηση από τον τουρισμό δυσχεραίνουν τη διατήρηση μόνιμου πληθυσμού και εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού.
Εάν η νέα στρατηγική δεν συνδεθεί άμεσα με την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Νησιά και από την καθιέρωση του island-proofing στη νομοθεσία της ΕΕ αλλά και από ειδικά χρηματοδοτικά εργαλεία για τη συνδεσιμότητα, τη στέγαση, την ενεργειακή αυτονομία και τις δημόσιες υπηρεσίες, κινδυνεύει να μην ανταποκριθεί στις πραγματικές ανάγκες των νησιωτικών κοινωνιών.
Το ίδιο ισχύει και για τις λιγότερο ανεπτυγμένες, ορεινές, αγροτικές, παραμεθόριες και απομακρυσμένες περιφέρειες της Ευρώπης. Το «δικαίωμα στην παραμονή» δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια πολιτική δήλωση προθέσεων. Απαιτεί ισχυρή Πολιτική Συνοχής, επαρκείς δημόσιες επενδύσεις, ποιοτικές θέσεις εργασίας, ενίσχυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και ουσιαστική πρόσβαση στις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος. Διαφορετικά, η ελευθερία μετακίνησης, μία από τις θεμελιώδεις αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα εξακολουθήσει στην πράξη να αποτελεί αναγκαστική επιλογή για εκατομμύρια πολίτες που εγκαταλείπουν τις περιφέρειές τους αναζητώντας καλύτερες συνθήκες ζωής.
Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών έχει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση και εφαρμογή της νέας στρατηγικής.
Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, οι κοινωνικοί εταίροι, τα επιμελητήρια, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τα πανεπιστήμια διαθέτουν την εμπειρία και τη γνώση των πραγματικών αναγκών κάθε περιοχής.
Χωρίς τη συστηματική συμμετοχή τους στον σχεδιασμό, την υλοποίηση και την αξιολόγηση των πολιτικών, το «Δικαίωμα στην Παραμονή» κινδυνεύει να παραμείνει μια ακόμη ευρωπαϊκή πρωτοβουλία χωρίς ουσιαστικό εδαφικό αντίκτυπο.
Η επιτυχία της νέας Στρατηγικής για το Δικαίωμα στην Παραμονή θα εξαρτηθεί τελικά από το κατά πόσο θα ενσωματωθεί ουσιαστικά στο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028–2034.
Εάν η στρατηγική δεν συνοδευθεί από επαρκείς χρηματοδοτικούς πόρους, σαφείς δείκτες αποτελεσμάτων και δεσμευτικούς μηχανισμούς εφαρμογής μέσω των νέων Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης (National and Regional Partnership Plans – NRPPs), υπάρχει ο κίνδυνος να παραμείνει μια ακόμη πολιτική διακήρυξη χωρίς ουσιαστικό αντίκτυπο στις τοπικές κοινωνίες.
Τα νησιά, οι λιγότερο ανεπτυγμένες, αγροτικές, ορεινές και παραμεθόριες περιφέρειες δεν χρειάζονται απλώς μια νέα στρατηγική· χρειάζονται στοχευμένες επενδύσεις, ειδικές εδαφικές προβλέψεις και επαρκή χρηματοδότηση που να ανταποκρίνεται στις μόνιμες διαρθρωτικές τους ιδιαιτερότητες.
Η πραγματική εδαφική συνοχή δεν διασφαλίζεται μόνο με περισσότερους πόρους, αλλά με την αναγνώριση ότι κάθε πολίτης, ανεξάρτητα από το αν ζει σε ένα μικρό νησί του Αιγαίου, σε μια ορεινή κοινότητα ή σε μια λιγότερο ανεπτυγμένη περιφέρεια, έχει το ίδιο δικαίωμα να παραμείνει, να εργαστεί και να ευημερήσει στον τόπο του.
Η επιτυχία της νέας στρατηγικής θα κριθεί τελικά όχι από τις διακηρύξεις της αλλά από την ικανότητά της να μετατραπεί σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να διασφαλίσει ότι κανένας πολίτης δεν θα αναγκάζεται να εγκαταλείψει τον τόπο του λόγω έλλειψης ευκαιριών.
Για να επιτευχθεί αυτό, το «Δικαίωμα στην Παραμονή» πρέπει να εξελιχθεί σε μια ολοκληρωμένη, δεσμευτική και επαρκώς χρηματοδοτούμενη εδαφική πολιτική, με ιδιαίτερη έμφαση στα νησιά, στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες και στις περιοχές που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δημογραφικές και αναπτυξιακές προκλήσεις.
Μόνο τότε θα αποτελέσει πραγματικό πυλώνα της ευρωπαϊκής συνοχής και της εδαφικής ισότητας.
* Ο κ. Γιώργος Μελέας είναι στέλεχος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, πρώην ακόλουθος στην Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
