Υπέρπτηση τουρκικού UAV στο Φαρμακονήσι: Τέλος στα «ήρεμα νερά»;

Υπέρπτηση πάνω από ελληνικό νησί μετά από τριάμισι και πλέον χρόνια πραγματοποίησε χθες η τουρκική Πολεμική Αεροπορία, εγείροντας ερωτήματα για το αν η Άγκυρα προτίθεται να επαναφέρει την ένταση και επί του πεδίου, ακυρώνοντας παράλληλα το αφήγημα των «ήρεμων νερών».

Για πρώτη φορά μετά τον Ιανουάριο του 2023, ένα τουρκικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος (UAV) έκανε υπέρπτηση άνωθεν του Φαρμακονησίου, πραγματοποιώντας συνολικά οκτώ παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου στο νοτιοανατολικό Αιγαίο. 

Επιπλέον, δύο τουρκικά UAVs προέβησαν σε τέσσερις παραβάσεις των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας του F.I.R. Αθηνών, ενώ δύο ακόμα παραβάσεις πραγματοποίησε ένα μεταγωγικό τύπου CN-235.

Τα τρία τουρκικά αεροσκάφη αναγνωρίστηκαν και αναχαιτίστηκαν από μαχητικά της Πολεμικής Αεροπορίας, σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες, κατά πάγια πρακτική.

Εσχάτως, η Άγκυρα έχει αυξήσει τις παραβιάσεις της, ορισμένες εκ των οποίων με οπλισμένα αεροσκάφη, ενώ έχουν σημειωθεί και εμπλοκές (dogfights) μεταξύ μαχητικών. 

Ανώτατοι στρατιωτικοί αξιωματούχοι δεν ανησυχούν για το ενδεχόμενο επαναφοράς της έντασης στον αέρα του Αιγαίου από πλευράς Τουρκίας.

Παρόλα αυτά, αντιλαμβάνονται ότι η Άγκυρα μοιάζει να αποσύρεται από το άτυπο μορατόριουμ των τελευταίων ετών.

Σεισμοί και αποκλιμάκωση

Αφετηρία της αποκλιμάκωσης αποτέλεσαν οι καταστροφικοί σεισμοί που έπληξαν την Τουρκία τον Φεβρουάριο του 2023, προκαλώντας τον θάνατο τουλάχιστον 50.000 ανθρώπων και τον τραυματισμό περισσότερων από 107.000. Η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα που έσπευσε να βοηθήσει τη γείτονα.

Έκτοτε, η Άγκυρα περιόρισε δραστικά την παραβατικότητά της. Από τις 1.172 παραβιάσεις της το 2023, οι 1.141 πραγματοποιήθηκαν το πρώτο δίμηνο του έτους.

Η συνάντηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στο Βίλνιους της Λιθουανίας τον Ιούλιο του 2023, επισφράγισε την ελληνοτουρκική επαναπροσέγγιση, η οποία βασίστηκε σε τρεις πυλώνες: Πολιτικός Διάλογος, Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) και Θετική Ατζέντα. 

Ακολούθησε η -κατά πολλούς αμφιλεγόμενη- συνομολόγηση της ελληνοτουρκικής Διακήρυξης των Αθηνών, που υπεγράφη από τους κ.κ. Μητσοτάκη και Ερντογάν τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους.

Το 2024 η Τουρκία δεν πραγματοποίησε καμία παραβίαση του Εθνικού Εναέριου Χώρου της Ελλάδος.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη και ιδιαίτερα ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, αξιοποίησαν τον μηδενισμό των παραβιάσεων ως απτό αποτέλεσμα της ακολουθούμενης πολιτικής, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα το όφελος από τη μείωση του κόστους των αναχαιτίσεων και τον περιορισμό του κινδύνου ενός θερμού επεισοδίου.

Κάσος

Ωστόσο, η Άγκυρα δεν υποχώρησε από την διακηρυγμένη αναθεωρητική πολιτική της στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδος – Κύπρου. 

Με το επεισόδιο της Κάσου (Ιούλιος 2024) και το περιστατικό στα βορειοδυτικά της Κρήτης (Φεβρουάριος), όπου τουρκικά πολεμικά πλοία παρενόχλησαν πλοία που εκτελούσαν εργασίες στο πλαίσιο του project, η Άγκυρα «πάγωσε» το έργο το οποίο έκτοτε παραπέμφθηκε στις (οικονομικοτεχνικές) καλένδες.

Το 2025 η Άγκυρα πραγματοποίησε 225 παραβιάσεις στο Αιγαίο, ενώ μέχρι τον φετινό Μάιο, η τουρκική Πολεμική Αεροπορία έχει παραβιάσει 200 φορές τον εθνικό εναέριο χώρο και 289 φορές το FIR Αθηνών.

Είναι ενδεικτικό ότι ακόμα και προ του διμερούς Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας στην Άγκυρα, τον περασμένο Φεβρουάριο, η τουρκική πλευρά όχι μόνο επανάφερε αλλά ενίσχυσε τις ήδη προωθημένες και αβάσιμες διεκδικήσεις και τους ισχυρισμούς της περί του καθεστώτος στο Αιγαίο.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν η έκδοση NAVTEX διετούς διάρκειας αλλά «αόριστης ισχύος», που «προέβλεπε» τουρκική δικαιοδοσία στα ανατολικά του 25^ου μεσημβρινού που χωρίζει το Αιγαίο στη μέση, καθώς και οι ισχυρισμοί για τα δήθεν αποστρατιωτικοποιημένου καθεστώτος 23 ελληνικά νησιά. 

Στα πιο πρόσφατα εντάσσεται η επικείμενη, σύμφωνα με τούρκους αξιωματούχους, νομοθέτηση του επεκτατικού – αναθεωρητικού δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Υπό αυτό το πρίσμα, το αφήγημα περί «ήρεμων νερών», το οποίο η Αθήνα υποστήριξε έντονα στο εσωτερικό, ομοιάζει με ένα ρητορικό σχήμα η σημασία του οποίου έχει παρέλθει.