Σε πλήρη εφαρμογή τίθεται από σήμερα, 12 Ιουνίου, σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση το νέο Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση, το οποίο αναδιαμορφώνει το πλαίσιο διαχείρισης της μετανάστευσης και του ασύλου στην Ευρώπη. Στην Ελλάδα, το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο εγκρίθηκε από την Ολομέλεια της Βουλής στις 9 Ιουνίου, σηματοδοτώντας την προσαρμογή της χώρας στις νέες ευρωπαϊκές διαδικασίες για τον έλεγχο των συνόρων, την εξέταση αιτημάτων ασύλου και τις επιστροφές μεταναστών.
Η ελληνική νομοθεσία που ενσωματώνει το νέο Σύμφωνο στηρίζεται σε τέσσερις βασικούς άξονες: την εφαρμογή υποχρεωτικών διαδικασιών προελέγχου στα εξωτερικά σύνορα με αξιοποίηση του αναβαθμισμένου συστήματος Eurodac, την επιτάχυνση της εξέτασης των αιτημάτων ασύλου μέσω αυστηρότερων χρονοδιαγραμμάτων, την ενίσχυση του πλαισίου επιστροφών για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία και τη συνολική προσαρμογή στο νέο ευρωπαϊκό μοντέλο διαχείρισης μετανάστευσης με έμφαση στην προστασία των συνόρων και τη συνεργασία με ευρωπαϊκούς οργανισμούς.
Ιδιαίτερη θέση στο νέο πλαίσιο καταλαμβάνει η συζήτηση για τη δημιουργία των λεγόμενων «return hubs», δηλαδή κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες εκτός Ε.Ε. για άτομα των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί τελεσίδικα. Όπως έχει δηλώσει ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης, η Ελλάδα συμμετέχει μαζί με τη Γερμανία, τη Δανία, την Αυστρία και την Ολλανδία σε κοινή πρωτοβουλία για την προώθηση του σχεδίου, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές με τρίτες χώρες για την υπογραφή των πρώτων συμφωνιών.
Η πρόοδος στα κράτη-μέλη και οι προκλήσεις εφαρμογής
Σύμφωνα με έκθεση προόδου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που δημοσιεύθηκε στις αρχές Μαΐου, τα κράτη-μέλη έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στην εφαρμογή του Συμφώνου, με τους βασικούς πυλώνες του νέου συστήματος να βρίσκονται ήδη σε τροχιά λειτουργίας. Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες ώστε να ολοκληρωθούν όλα τα απαραίτητα στοιχεία πριν από την πλήρη επιχειρησιακή εφαρμογή του πλαισίου.
Το Σύμφωνο, το οποίο υιοθετήθηκε τον Μάιο του 2024, περιλαμβάνει δέκα αλληλένδετες νομοθετικές πράξεις και εισάγει ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα με ισχυρότερη προστασία των εξωτερικών συνόρων, νέες διαδικασίες ασύλου και μηχανισμούς αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών-μελών, με στόχο τη δίκαιη κατανομή ευθυνών στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.
Η έκθεση της Επιτροπής καταγράφει πρόοδο σε όλα τα βασικά πεδία εφαρμογής. Τα περισσότερα κράτη-μέλη προχωρούν εντός χρονοδιαγράμματος για την προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας, τη δημιουργία διαδικασιών ελέγχου και ταυτοποίησης στα εξωτερικά σύνορα και τη θέσπιση μηχανισμών παρακολούθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Παράλληλα, ενισχύουν τη διαχείριση μεταφορών αιτούντων άσυλο και την εφαρμογή των υποχρεώσεων αλληλεγγύης που προβλέπει το νέο σύστημα.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Επιτροπή χαρακτηρίζει ως καθοριστικό βήμα τη δημιουργία της πρώτης ετήσιας «δεξαμενής αλληλεγγύης» (Annual Solidarity Pool), η οποία αποτελεί βασικό εργαλείο του μηχανισμού κατανομής ευθυνών μεταξύ των κρατών-μελών.
Εκκρεμότητες και επόμενα βήματα
Παρά τη συνολική πρόοδο, η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι παραμένουν σημαντικές εκκρεμότητες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ολοκλήρωση και δοκιμή του νέου συστήματος Eurodac, στη δημιουργία υποδομών για τις διαδικασίες ελέγχου και συνόρων, καθώς και στην αποτροπή δευτερογενών μετακινήσεων αιτούντων άσυλο. Επιπλέον, απαιτείται η πλήρης ενεργοποίηση των κανόνων ευθύνης και μεταφορών.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η αποτελεσματική λειτουργία του μηχανισμού αλληλεγγύης αποτελεί προϋπόθεση για την επιτυχία του νέου συστήματος. Όλα τα κράτη-μέλη οφείλουν να συμβάλουν σύμφωνα με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον Κανονισμό για τη Διαχείριση του Ασύλου και της Μετανάστευσης.
Για την υποστήριξη της μετάβασης στο νέο καθεστώς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεργάζεται στενά με τα κράτη-μέλη και τους αρμόδιους ευρωπαϊκούς οργανισμούς, όπως η Υπηρεσία Ασύλου της Ε.Ε. (EUAA), η eu-LISA, η Frontex, η Europol και ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (FRA). Παράλληλα, έχει διαθέσει χρηματοδότηση ύψους 3 δισ. ευρώ για την εφαρμογή του Συμφώνου και τη στήριξη της προσωρινής προστασίας των εκτοπισμένων από την Ουκρανία.
Η Επιτροπή τονίζει ότι η έναρξη εφαρμογής του Συμφώνου στις 12 Ιουνίου σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας φάσης, κατά την οποία τα κράτη-μέλη και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί θα συνεχίσουν να εργάζονται για την πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία του νέου ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου και μετανάστευσης. Τον Οκτώβριο του 2026, η Επιτροπή θα εγκαινιάσει τον δεύτερο ετήσιο κύκλο αξιολόγησης της μεταναστευτικής πολιτικής, με νέα έκθεση για την κατάσταση του ασύλου και της μετανάστευσης στην Ε.Ε.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
