Σε ένα απρόσμενο «δωμάτιο απόδρασης» έχει μεταμορφώσει ο εικαστικός και αρχιτέκτονας Ανδρέας Αγγελιδάκης το Ελληνικό Περίπτερο στην 61η Μπιενάλε της Βενετίας. Η φετινή διοργάνωση ανοίγει σε φορτισμένο κλίμα, όπου οι πολιτικές εντάσεις και οι εσωτερικές αναταράξεις επηρεάζουν το πλαίσιο της έκθεσης.
Λίγο πριν τα εγκαίνια, η παραίτηση της διεθνούς επιτροπής βραβείων και η κατάργηση του Χρυσού Λέοντα, που αντικαθίσταται από βραβεία κοινού, σηματοδότησαν θεσμική ρήξη χωρίς προηγούμενο. Παράλληλα, οι αντιδράσεις για τη συμμετοχή της Ρωσίας και του Ισραήλ μετέφεραν τη συζήτηση από το πεδίο της τέχνης στη διεθνή πολιτική.
Το επιμελητικό όραμα της Αφρικανής Κόγιο Κούο, υπό τον τίτλο «In Minor Keys», προτείνει μια εσωτερική, ανθρωποκεντρική προσέγγιση της τέχνης, που φαίνεται να αντιδιαστέλλεται προς τη δυναμική των γεγονότων γύρω από τη φετινή Μπιενάλε.
Η Κόγιο Κούο ολοκλήρωσε σχεδόν εξ ολοκλήρου τον σχεδιασμό της έκθεσης πριν από τον θάνατό της τον περασμένο Μάιο, αφήνοντας πλήρες πλαίσιο που υλοποιείται χωρίς την παρουσία της. Ωστόσο, οι παραιτήσεις, οι πολιτικές παρεμβάσεις και οι αλλαγές στα βραβεία έχουν μετατρέψει τη Μπιενάλε σε χώρο έντονης δημόσιας αντιπαράθεσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, το «Escape Room» του Ελληνικού Περιπτέρου λειτουργεί σαν σχόλιο πάνω στη συνολική συνθήκη: ένα περιβάλλον όπου ιστορία, πολιτική και αναπαράσταση συγχέονται, και όπου η «απόδραση» γίνεται μια άλλη μορφή συμμετοχής στο παιχνίδι της πραγματικότητας.
Το Ελληνικό Περίπτερο ως «Πλατωνικό Σπήλαιο»
Η ελληνική συμμετοχή του Ανδρέα Αγγελιδάκη, σε επιμέλεια Γιώργου Μπεκιράκη, μεταμορφώνει το Ελληνικό Περίπτερο στα Giardini της Βενετίας σε ένα σύγχρονο «Πλατωνικό Σπήλαιο». Δημιουργεί ένα εμβυθιστικό περιβάλλον που επανενεργοποιεί την πλατωνική αλληγορία στο τοπίο της μετα-αλήθειας, του εθνικισμού και του λαϊκισμού.
Μέσα από γλυπτικές εγκαταστάσεις και αφηγηματικές μετατοπίσεις, ο δημιουργός διερευνά σχέσεις ιστορίας, ταυτότητας και πολιτισμικής μνήμης, αντιμετωπίζοντας το περίπτερο ως μηχανισμό αφήγησης της ελληνικότητας. Το έργο ενσαρκώνει μια πραγματικότητα που μοιάζει με παιχνίδι, ενώ συμβολικά αποτυπώνει την προσπάθεια ενός κτιρίου να ξεφύγει από τον «εαυτό» του.
Το Escape Room αποτελεί τολμηρή πρόταση για την ερμηνεία των κυρίαρχων αφηγήσεων. Οι συμβολισμοί του αποκαλύπτουν μικρές ιστορίες που συνθέτουν τη μεγάλη Ιστορία, προκαλώντας τον επισκέπτη να δώσει τις δικές του απαντήσεις.
Η εμπειρία του επισκέπτη
Στην είσοδο του περιπτέρου, μεγάλα ασπρόμαυρα «πουφ» σε σχήμα κολώνας δημιουργούν διάλογο με τις κολώνες της εισόδου, στοιχεία που, όπως εξηγεί ο καλλιτέχνης, παραπέμπουν στην Αγιά Σοφιά. Στον αριστερό τοίχο, μια επιγραφή αναγράφει: «Αγαπητέ επισκέπτη, με λύπη μας σε ενημερώνουμε ότι η Grecia δραπέτευσε».
Το επιμελητικό σημείωμα αναφέρει: «Διερευνώντας τη ‘ζωή’ του Περιπτέρου σε συνάρτηση με το πολιτικό κλίμα της εποχής της γέννησής του - δηλαδή τον φασισμό - ο Αγγελιδάκης παρακολουθεί τις ιστορικές εξελίξεις στην Ελλάδα και την Ιταλία μέσα από μικρές ιστορίες και περιστατικά που συνδέονται με τον χώρο...».
Μέσα στο Περίπτερο, ο επισκέπτης συναντά μορφές όπως τον Ζακ Κωστόπουλο, τη Βάσω Κατράκη, τη Μαρία Μπέικου και συμβολικά αντικείμενα, όπως τα γυαλιά της Πέγκυ Γκουγκενχάιμ. Ο χώρος χωρίζεται σε δύο αφηγήσεις: την «εθνική ιστορία» και μια πιο βιωμένη, αστική εκδοχή της ελληνικότητας.
Ο Ανδρέας Αγγελιδάκης δήλωσε πως «ο εμφύλιος, αλλά γενικά η έννοια του διχασμού στην Ελλάδα έπαιξε κεντρικό ρόλο στην απόφαση μου να χωρίσω το περίπτερο στα δύο», ενώ πρόσθεσε ότι «η Ιστορία δεν λειτουργεί ως μία σταθερή αφήγηση του παρελθόντος, αλλά ως πεδίο συμβολισμού και εργαλείο αποδόμησης».
Η επίσημη παρουσίαση
Το έργο υλοποιείται με τη χρηματοδότηση του υπουργείου Πολιτισμού, ενώ Εθνικός Επίτροπος είναι ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης (MOMUS). Τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν παρουσία του υφυπουργού Πολιτισμού, αρμόδιου για θέματα Σύγχρονου Πολιτισμού, Ιάσονα Φωτήλα.
Ο υφυπουργός δήλωσε: «Είμαι ιδιαίτερα χαρούμενος που βρίσκομαι και φέτος στο ξεκίνημα της ελληνικής συμμετοχής σε αυτή την ιστορική διοργάνωση... Το αποτέλεσμα μας δικαιώνει όλους και πρώτα απ' όλα τον καλλιτέχνη και τους συνεργάτες του», ενώ ευχαρίστησε τον MOMUS και το Onassis Culture για τη συμβολή τους.
Φωτογραφία: Βλαδίμηρος Νικολούζος
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news