Σημαντικές αλλαγές στη σύνθεση του οικογενειακού προϋπολογισμού και του διατροφικού καλαθιού των ελληνικών νοικοκυριών καταγράφει το Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ), με αφορμή την Ημέρα Διατροφής 2026. Η ανάλυση βασίζεται στα πιο πρόσφατα στοιχεία της Έρευνας Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ και εξετάζει τις εξελίξεις από το 2008 έως το 2025.
Η συνολική ετήσια δαπάνη για είδη παντοπωλείου εκτιμάται σε περίπου 25,7 δισ. ευρώ, με το μεγαλύτερο μέρος να αφορά είδη διατροφής (18,1 δισ. ευρώ). Επιπλέον, 1,0 δισ. ευρώ διατίθενται για μη αλκοολούχα ποτά και 1,6 δισ. ευρώ για αλκοολούχα ποτά.
Σημαντικό τμήμα του καλαθιού αφορά μη τρόφιμα, καθώς 1,7 δισ. ευρώ αντιστοιχούν σε είδη οικιακής φροντίδας και 2,3 δισ. ευρώ σε είδη προσωπικής φροντίδας. Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν το εύρος των αγορών των ελληνικών νοικοκυριών μέσω των καναλιών λιανεμπορίου, που υπερβαίνουν τις καθαρά διατροφικές ανάγκες.
Επισημαίνεται ότι η εκτίμηση των 25,7 δισ. ευρώ αφορά μόνο τη δαπάνη των ελληνικών νοικοκυριών και δεν περιλαμβάνει την πρόσθετη δαπάνη των περίπου 40 εκατ. ξένων επισκεπτών, η οποία εκτιμάται ότι ξεπερνά το 1,5 δισ. ευρώ.
Σύμφωνα με την ανάλυση του ΙΕΛΚΑ, η συνολική ετήσια δαπάνη κατά κεφαλήν το 2025 διαμορφώθηκε σε 9.216 ευρώ, αυξημένη κατά 5,5% σε σχέση με το 2024. Η δαπάνη για είδη παντοπωλείου ανήλθε σε 2.433 ευρώ κατά κεφαλήν, με αύξηση 3,9%. Ειδικότερα, η δαπάνη για είδη διατροφής αυξήθηκε κατά 4,1%, για μη αλκοολούχα ποτά κατά 3,6% και για αλκοολούχα ποτά κατά 8,1%. Στα μη τρόφιμα, η δαπάνη για είδη οικιακής φροντίδας αυξήθηκε κατά 8,7%, ενώ για είδη προσωπικής φροντίδας μειώθηκε κατά 2,9%.
Η αύξηση της δαπάνης για είδη παντοπωλείου το 2025 ήταν χαμηλότερη από την αύξηση της συνολικής καταναλωτικής δαπάνης (+5,5%) και των καθαρών αποδοχών στα δύο ενδεικτικά νοικοκυριά που εξετάζονται. Οι καθαρές αποδοχές ενός άγαμου χωρίς παιδιά με αποδοχές ίσες με το 100% των μέσων αποδοχών αυξήθηκαν κατά 7,3% το 2025, ενώ σε ζευγάρι με δύο εργαζόμενους και δύο παιδιά αυξήθηκαν κατά 9,4%. Αντίθετα, μεγαλύτερες πιέσεις καταγράφονται σε άλλες βασικές κατηγορίες, με τη δαπάνη για στέγαση να αυξάνεται κατά 8,3%, το ενοίκιο κατά 14,4% και την εστίαση κατά 6,1%.
Η σύγκριση δείχνει ότι το 2025 η δαπάνη για είδη παντοπωλείου αυξήθηκε με σαφώς χαμηλότερο ρυθμό από τις καθαρές αποδοχές των δύο ενδεικτικών νοικοκυριών. Παράλληλα, οι αυξήσεις στις επιμέρους δαπάνες δεν είναι ομοιόμορφες, με το κόστος στέγασης και ιδιαίτερα τα ενοίκια να καταγράφουν σημαντικά υψηλότερες αυξήσεις.
Αναδιάρθρωση της καταναλωτικής δαπάνης
Η ανάλυση του ΙΕΛΚΑ αποτυπώνει μια σημαντική αναδιάρθρωση της καταναλωτικής δαπάνης την τελευταία δεκαεπταετία. Η συνολική ετήσια δαπάνη κατά κεφαλήν μειώθηκε έντονα κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης, από 9.518 ευρώ το 2008 σε 6.267 ευρώ το 2020, και στη συνέχεια ανέκαμψε, φτάνοντας το 2025 στα 9.216 ευρώ, χωρίς ωστόσο να έχει επανέλθει στα επίπεδα του 2008.
Οι επιμέρους κατηγορίες ακολούθησαν διαφορετικές πορείες. Η δαπάνη για διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά παρέμεινε σχετικά ανελαστική κατά την κρίση, ενώ τα τελευταία χρόνια αυξάνεται. Ιδιαίτερα έντονη είναι η αύξηση της δαπάνης για στέγαση και εστίαση μετά το 2020.
Η σύγκριση με το 2008 αναδεικνύει ακόμη περισσότερο τις διαφοροποιήσεις μεταξύ βασικών κατηγοριών. Το 2025 η συνολική δαπάνη των νοικοκυριών είναι περίπου 3% χαμηλότερη από το 2008, ενώ η δαπάνη για διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά είναι περίπου 20% υψηλότερη. Ιδιαίτερα μεγάλη είναι η αύξηση στον ηλεκτρισμό και στα ενοίκια, ενώ η δαπάνη για καύσιμα παραμένει σχεδόν αμετάβλητη.
Η εικόνα επιβεβαιώνει ότι οι πιέσεις στον οικογενειακό προϋπολογισμό έχουν μεταβληθεί σημαντικά ως προς τη σύνθεσή τους τα τελευταία χρόνια.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η ανάλυση της συμμετοχής κάθε κατηγορίας στον συνολικό προϋπολογισμό. Το ποσοστό της δαπάνης για διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά αυξήθηκε στη διάρκεια της κρίσης και κορυφώθηκε στην πανδημία (23,1% το 2020), έναντι 16,4% το 2008. Έκτοτε ακολουθεί πτωτική πορεία και το 2025 διαμορφώνεται στο 20,4%. Η στέγαση απορροφά πλέον 14,7% της συνολικής δαπάνης, έναντι 11,8% το 2008, ενώ η εστίαση φτάνει το 10,7% το 2025. Συνεπώς, αυξάνεται η σχετική επιβάρυνση από στέγαση και εστίαση, ενώ η διατροφή σταθεροποιείται στο 20-21% των συνολικών δαπανών.
Μεταβολές στο διατροφικό καλάθι
Τα στοιχεία των αγοραζόμενων ποσοτήτων αποτυπώνουν σημαντικές αλλαγές στη σύνθεση του διατροφικού καλαθιού. Για παράδειγμα, η ποσότητα ψωμιού και ειδών αρτοποιίας μειώθηκε κατά 12,3% σε σχέση με το 2008, ενώ τα δημητριακά αυξήθηκαν κατά 32,3% και τα ζυμαρικά κατά 10,3%.
Στις ζωικές πρωτεΐνες, το βόειο κρέας, τα αλλαντικά, τα ψάρια και τα θαλασσινά σημειώνουν σημαντική μείωση, ενώ τα πουλερικά αυξάνονται κατά 31,9%. Στα γαλακτοκομικά, μειώνεται η κατανάλωση πλήρους και συντηρημένου γάλακτος, ενώ αυξάνεται το γάλα χαμηλών λιπαρών, το γιαούρτι και τα αυγά.
Στα λίπη και έλαια, η ποσότητα ελαιολάδου μειώθηκε κατά 34,8% έναντι του 2008. Στα φρούτα και λαχανικά, οι ποσότητες φρούτων μειώνονται, ενώ τα όσπρια και οι ξηροί καρποί αυξάνονται.
Αξιοσημείωτη είναι η μείωση στην αγορά ζάχαρης κατά 53,5% και η αύξηση σε μέλι, μαρμελάδες, σοκολάτες και παγωτά. Επίσης, τα έτοιμα γεύματα παρουσιάζουν ισχυρή ανάπτυξη, από 0,24 κιλά κατά κεφαλήν το 2015 σε 3,34 κιλά το 2025.
Η εκτίμηση της θερμιδικής αντιστοιχίας δείχνει μείωση των θερμίδων που αγοράζονται, από 2.210 kcal το 2008 σε 1.915 kcal το 2025. Ωστόσο, όπως σημειώνει το ΙΕΛΚΑ, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα αντίστοιχη μείωση της πραγματικής θερμιδικής πρόσληψης, καθώς η έρευνα καταγράφει αγορές και όχι κατανάλωση.
Τα νεότερα στοιχεία της Eurostat για την παχυσαρκία δείχνουν ότι το 2025 το 12,8% του ενήλικου πληθυσμού στην Ελλάδα καταγράφεται ως παχύσαρκο, ποσοστό χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ (16,3%). Η Ελλάδα καταγράφει το δεύτερο χαμηλότερο ποσοστό μεταξύ των κρατών-μελών, μετά την Ιταλία.
Συνολικά, τα στοιχεία καταγράφουν ουσιαστικές μεταβολές στο διατροφικό και καταναλωτικό πρότυπο των ελληνικών νοικοκυριών τα τελευταία 17 χρόνια. Οι αλλαγές χαρακτηρίζονται από μετατοπίσεις μεταξύ προϊόντων και κατηγοριών, καθώς οι καταναλωτές προσαρμόζουν το καλάθι τους στις νέες οικονομικές, κοινωνικές και διατροφικές συνθήκες. Παρά τις ανατιμήσεις και τις μεταβολές στον οικογενειακό προϋπολογισμό, η διατροφή συνεχίζει να απορροφά περίπου το ένα πέμπτο της συνολικής δαπάνης των νοικοκυριών, με το μεγαλύτερο μέρος να αφορά είδη διατροφής, 1,0 δισ. ευρώ μη αλκοολούχα ποτά και 1,6 δισ. ευρώ αλκοολούχα ποτά.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
