Η οικονομική αβεβαιότητα εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ανασταλτικούς παράγοντες για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας, επηρεάζοντας άμεσα τις επενδυτικές αποφάσεις των επιχειρήσεων αλλά και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.
Νέα μελέτη του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ), που εκπονήθηκε με τη στήριξη της Τράπεζας της Ελλάδος, ποσοτικοποιεί για πρώτη φορά το κόστος της αβεβαιότητας στην ελληνική οικονομία, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι έως και το ένα τρίτο του επενδυτικού κενού της χώρας έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά την περίοδο 2009-2015, καθώς και έως το 40% της μείωσης της απασχόλησης την περίοδο 2010-2013, μπορούν να αποδοθούν στην αυξημένη οικονομική αβεβαιότητα.
Η μελέτη του ΙΟΒΕ αναδεικνύει ότι η αβεβαιότητα δεν αποτελεί απλώς έναν βραχυπρόθεσμο παράγοντα που επηρεάζει το επιχειρηματικό κλίμα, αλλά μια μεταβλητή με μακροχρόνιες επιπτώσεις στις επενδύσεις, την απασχόληση, τα εισοδήματα και συνολικά στην αναπτυξιακή δυναμική της οικονομίας. Για τον λόγο αυτό, η ανάπτυξη αξιόπιστων δεικτών μέτρησης της αβεβαιότητας αποκτά ιδιαίτερη σημασία τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τη χάραξη αποτελεσματικής οικονομικής πολιτικής.
Το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι η συστηματική μέτρηση της οικονομικής αβεβαιότητας μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για την Πολιτεία.
Η έγκαιρη καταγραφή των μεταβολών στην αβεβαιότητα επιτρέπει καλύτερη αξιολόγηση των κινδύνων, διευκολύνει τον σχεδιασμό επενδυτικών αποφάσεων και παρέχει χρήσιμη τεκμηρίωση για τη λήψη στοχευμένων μέτρων οικονομικής πολιτικής. Παράλληλα, μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των επιχειρήσεων και της ελληνικής οικονομίας απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις και εξωγενείς διαταραχές.
Νέοι δείκτες για την αποτύπωση της αβεβαιότητας
Η έρευνα βασίζεται σε τρεις νέους δείκτες οικονομικής αβεβαιότητας που κατασκευάστηκαν αξιοποιώντας στοιχεία της Έρευνας Οικονομικής Συγκυρίας του ΙΟΒΕ. Ο πρώτος αποτυπώνει τη διασπορά των επιχειρηματικών προσδοκιών, ο δεύτερος βασίζεται στα σφάλματα πρόβλεψης των ίδιων των επιχειρήσεων σχετικά με τη μελλοντική τους δραστηριότητα, ενώ ο τρίτος προκύπτει από τις απαντήσεις των επιχειρήσεων σχετικά με τη δυσκολία πρόβλεψης της μελλοντικής ανάπτυξής τους.
Οι δείκτες αυτοί καταγράφουν τις διαδοχικές περιόδους υψηλής αβεβαιότητας που γνώρισε η ελληνική οικονομία από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 έως σήμερα, όπως η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, η ελληνική δημοσιονομική κρίση, η περίοδος των capital controls, η πανδημία Covid-19 και η ενεργειακή κρίση μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, όπως αποτυπώνεται και στο σχετικό διάγραμμα της μελέτης (σελίδα 2).
«Ψαλίδι» στις επενδύσεις για δύο χρόνια
Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της μελέτης αφορά την άμεση επίδραση της αβεβαιότητας στις επενδύσεις.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΙΟΒΕ, μια απρόσμενη αύξηση της οικονομικής αβεβαιότητας κατά μία τυπική απόκλιση οδηγεί σε άμεση μείωση των επενδύσεων κατά περίπου 200 εκατ. ευρώ. Η αρνητική αυτή επίδραση εμφανίζεται ήδη από τα πρώτα τρίμηνα μετά τη διαταραχή και παραμένει αισθητή για περίπου δύο χρόνια.
Η ανάλυση δείχνει ακόμη ότι κατά την περίοδο 2009-2015, όταν η Ελλάδα εμφάνιζε σημαντική απόκλιση στο ποσοστό επενδύσεων έναντι του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, περίπου το ένα τρίτο του ετήσιου επενδυτικού κενού μπορεί να εξηγηθεί από την αυξημένη αβεβαιότητα που επικρατούσε στην οικονομία.
Έως και το 40% της απώλειας θέσεων εργασίας
Εξίσου έντονη είναι και η επίδραση στην αγορά εργασίας.
Η μελέτη εκτιμά ότι η αρνητική επίδραση της αβεβαιότητας στην απασχόληση κορυφώνεται περίπου τρία τρίμηνα μετά την αρχική διαταραχή. Για την περίοδο της βαθιάς ύφεσης μεταξύ 2010 και 2013, έως και το 40% της συνολικής μείωσης της απασχόλησης αποδίδεται στην οικονομική αβεβαιότητα και όχι αποκλειστικά στη μείωση της οικονομικής δραστηριότητας.
Το εύρημα αυτό αναδεικνύει τον κρίσιμο ρόλο που διαδραματίζει η σταθερότητα του οικονομικού περιβάλλοντος στις αποφάσεις των επιχειρήσεων για προσλήψεις και διατήρηση προσωπικού.
Οι κλάδοι που επηρεάζονται περισσότερο
Η επίδραση της αβεβαιότητας δεν είναι ομοιόμορφη σε όλους τους κλάδους της οικονομίας.
Το ΙΟΒΕ διαπιστώνει ότι οι Υπηρεσίες και η Βιομηχανία εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία στις διαταραχές αβεβαιότητας. Ειδικά στη Βιομηχανία, η έξαρση της αβεβαιότητας κατά την έναρξη της ελληνικής κρίσης εκτιμάται ότι οδήγησε σε απώλεια επενδύσεων περίπου 500 εκατ. ευρώ μέσα σε δύο χρόνια, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο ένα τέταρτο της συνολικής μείωσης των επενδύσεων του κλάδου την ίδια περίοδο.
Η έρευνα αναδεικνύει επίσης σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι πολύ μικρές επιχειρήσεις καταγράφουν συστηματικά υψηλότερα επίπεδα αβεβαιότητας σε σχέση με τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις, όπως αποτυπώνεται και στο σχετικό διάγραμμα της μελέτης.
Παράλληλα, μόνο οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις φαίνεται να περιορίζουν σημαντικά τις επενδύσεις τους όταν αυξάνεται η αβεβαιότητα. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό αποτελεί ένδειξη ότι η αβεβαιότητα λειτουργεί ως εμπόδιο στη μεγέθυνση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και περιορίζει τον υγιή ανταγωνισμό στην οικονομία.
Αντίστοιχα, στην αγορά εργασίας, οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις επηρεάζονται περισσότερο από τις μεγάλες, οι οποίες διαθέτουν μεγαλύτερη οικονομική ανθεκτικότητα και μπορούν ευκολότερα να διατηρήσουν το προσωπικό τους ακόμη και σε περιόδους έντονων διακυμάνσεων.
Ένα ακόμη ενδιαφέρον συμπέρασμα της μελέτης αφορά τον ρόλο των επιχειρηματικών προσδοκιών. Η αρνητική επίδραση της αβεβαιότητας στις επενδύσεις εμφανίζεται κυρίως όταν οι επιχειρήσεις έχουν απαισιόδοξες ή ουδέτερες προσδοκίες για το μέλλον.
Αντίθετα, όταν οι προσδοκίες παραμένουν αισιόδοξες, η επίδραση της αβεβαιότητας στις επενδυτικές αποφάσεις δεν είναι στατιστικά σημαντική. Ανάλογη εικόνα καταγράφεται και στην απασχόληση, όπου οι επιχειρήσεις με απαισιόδοξες εκτιμήσεις μειώνουν εντονότερα τις προσλήψεις σε περιόδους αυξημένης αβεβαιότητας.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
