«Ξεπαγώνουν» μεταβιβάσεις ακινήτων από ιδιοκτήτες που χρωστάνε στην εφορία

Σε ισχύ τίθενται από τις 11 Απριλίου 2026 οι διατάξεις για τις διευκολύνσεις στις μεταβιβάσεις ακινήτων όταν ο ιδιοκτήτης έχει χρέη, για την πληρωμή των φόρων κληρονομιών και γονικών παροχών, όπως και για τη διακοπή της διεκδίκησης ακινήτων από το Δημόσιο, επικαλούμενο οθωμανικά φιρμάνια.

Οι σχετικές διατάξεις περιέχονται στον νόμο 5293/2026 που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 7 Απριλίου και επιχειρεί να ξεμπλοκάρει χιλιάδες μεταβιβάσεις ακινήτων, οι οποίες μέχρι πρότινος ήταν «παγωμένες». Παράλληλα, καταργείται, ως περιττό, το τοπογραφικό, για μεταβίβαση εκτάσεων που είναι ενταγμένες στο Κτηματολόγιο.

Με τις ρυθμίσεις αυτές απελευθερώνονται χιλιάδες ακίνητα, τα οποία μέχρι τώρα ήταν δεσμευμένα είτε από την εφορία, λόγω οφειλών προς το δημόσιο, είτε λόγω της αμφισβήτησης της κυριότητάς τους από το δημόσιο.

Άρση κατασχέσεων υπό όρους

Πλέον προβλέπεται η άρση της κατάσχεσης, για χρέη προς το Δημόσιο, που έχει επιβληθεί από τη Φορολογική Διοίκηση σε ακίνητο εν όψει μεταβίβασής του από επαχθή αιτία, υπό την προϋπόθεση ότι ο φόρος θα παρακρατηθεί από το τίμημα της πώλησης.

Η σχετική διάταξη προβλέπει ότι η Φορολογική Διοίκηση, μετά από αίτηση του οφειλέτη, εκδίδει απόφαση άρσης κατάσχεσης που έχει επιβάλει σε ακίνητό του για βεβαιωμένες οφειλές στη Φορολογική Διοίκηση, ενόψει μεταβίβασής του από επαχθή αιτία με τίμημα, εφόσον συντρέχουν σωρευτικά οι ακόλουθοι 3 όροι:

1. Πληρούνται κατά τον χρόνο αποδέσμευσης, οι όροι χορήγησης αποδεικτικού ενημερότητας ή βεβαίωσης οφειλής κατά το άρθρο 12 του Κώδικα,
2. Το τίμημα της μεταβίβασης δεν δύναται να υπολείπεται της εμπορικής αξίας του ακινήτου, όπως αυτή έχει προσδιορισθεί κατά τον χρόνο της κατάσχεσης. Όταν η εμπορική αξία του ακινήτου είναι κατώτερη της αντικειμενικής αξίας αυτού, λαμβάνεται υπόψη η αντικειμενική αξία. Σε περίπτωση που η κατάσχεση έχει επιβληθεί πέραν της πενταετίας πριν από την υποβολή της αίτησης, ο οφειλέτης προσκομίζει έκθεση εκτίμησης της εμπορικής αξίας του υπό μεταβίβαση ακινήτου από ανεξάρτητο πιστοποιημένο εκτιμητή, και
3. Από το τίμημα της μεταβίβασης, παρακρατείται και αποδίδεται από τον συμβολαιογράφο στη Φορολογική Διοίκηση, ποσό που αντιστοιχεί σε ποσοστό του συνόλου του τρέχοντος υπολοίπου της επιβληθείσας κατάσχεσης. Το ποσοστό παρακράτησης του προηγούμενου εδαφίου προσδιορίζεται με βάση κριτήρια φορολογικής συνέπειας του οφειλέτη και εισπραξιμότητας της εναπομένουσας οφειλής και σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί να υπολείπεται του είκοσι πέντε τοις εκατό (25%). Εφόσον το ποσό που προκύπτει από την παρακράτηση της παρούσας περίπτωσης είναι μεγαλύτερο του ποσού παρακράτησης της περ. α), για την άρση της κατάσχεσης παρακρατείται και αποδίδεται το μεγαλύτερο αυτό ποσό. Σε περίπτωση που το ποσό της παρακράτησης, υπερβαίνει το τίμημα, παρακρατείται και αποδίδεται το σύνολο του τιμήματος και η κατάσχεση αίρεται για το μεταβιβαζόμενο ακίνητο.

Επίσης, εάν το σύνολο των βεβαιωμένων ληξιπρόθεσμων οφειλών έχει διασφαλιστεί πλήρως από εγγυήσεις ή εμπράγματες ασφάλειες, δεν απαιτείται η πλήρωση του όρων της ανωτέρω διαδικασίας.

Η άρση της κατάσχεσης αίρεται με απόφαση του Διοικητή της ΑΑΔΕ με την οποί καθορίζονται η διαδικασία, το έντυπο της απόφασης άρσης κατάσχεσης και η διάρκεια ισχύος αυτής.

Τι αλλάζει

Μέχρι πρότινος, ένα ακίνητο που είχε δεσμευθεί από την ΑΑΔΕ, για χρέη προς το δημόσιο, δεν μπορούσε να μεταβιβαστεί, καθώς ο ιδιοκτήτες θα έπρεπε προηγουμένως να εξοφλήσει ή να ρυθμίσει τα χρέη του.

Στο εξής θα έχει τη δυνατότητα να πληρώσει τα χρέη του, με το τίμημα της πώλησης του ακινήτου.

Κληρονομιές γονικές παροχές

Διευκολύνεται επίσης η απόκτηση ακινήτου αιτία κληρονομιάς ή γονικής παροχής και δωρεάς.

Συγκεκριμένα, παρέχεται η δυνατότητα σύνταξης και μεταγραφής συμβολαίου, με το οποίο μεταβιβάζεται η κυριότητα με επαχθή αιτία ή συνιστώνται από την ίδια αιτία εμπράγματα δικαιώματα σε ακίνητο που αποκτήθηκε αιτία θανάτου, δωρεάς ή γονικής παροχής, χωρίς προσάρτηση του πιστοποιητικού, που βεβαιώνει ότι υποβλήθηκε η δήλωση του φόρου κληρονομιάς, δωρεάς ή γονικής παροχής ή ότι εκδόθηκε η πράξη προσδιορισμού του φόρου, αν η δήλωση υποβάλλεται μαζί με τη δήλωση του φόρου μεταβίβασης ακινήτου ή σύστασης εμπραγμάτων δικαιωμάτων σε ακίνητο και ο συμβολαιογράφος παρακρατεί από το τίμημα και αποδίδει στη Φορολογική Διοίκηση ποσό που αντιστοιχεί στο όριο παρακράτησης.

Στην περίπτωση αυτή ο συμβολαιογράφος μνημονεύει υποχρεωτικά στο συμβόλαιο που συντάσσει την υποβληθείσα, κατά περίπτωση, δήλωση φόρου κληρονομίας, δωρεάς ή γονικής παροχής, καθώς και τα στοιχεία αυτής.

Με την αλλαγή, ο φόρος κληρονομιάς, δωρεάς ή γονικής παροχής θα μπορεί να καλύπτεται από το τίμημα της μεταβίβασης, δηλαδή το συμβόλαιο θα μπορεί να συντάσσεται χωρίς το πιστοποιητικό που βεβαιώνει ότι υποβλήθηκε η δήλωση του φόρου κληρονομιάς, δωρεάς ή γονικής παροχής ή ότι εκδόθηκε η πράξη προσδιορισμού του φόρου.

Ο συμβολαιογράφος μαζί με τη δήλωση φόρου μεταβίβασης, θα υποβάλει και τη δήλωση φόρου κληρονομιάς, δωρεάς ή γονικής παροχής ταυτόχρονα με την υπογραφή του συμβολαίου, θα προσδιορίζει το ποσό του φόρου και της δήλωσης αυτής, θα το παρακρατεί από το τίμημα της πώλησης και θα το αποδίδει στην ΑΑΔΕ.

Ποια ακίνητα δεν θα διεκδικεί το δημόσιο

Με άλλο άρθρο του νόμου, προβλέπεται, πως, το Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα έναντι τρίτων αμφισβητώντας την κυριότητα ακινήτων και θα απέχει από την άσκηση αγωγών όταν:

• Ο  τρίτος απέκτησε την κυριότητα με τίτλο από επαχθή αιτία που μεταγράφηκε έως την 5η Ιουνίου 1993 ή απέκτησε την κυριότητα με άλλο παράγωγο τρόπο και ο τίτλος κτήσης του μεταγράφηκε στο οικείο υποθηκοφυλακείο έως την 11η Ιουνίου 1975. Η προϋπόθεση αυτή πληρούται και από τους τίτλους των δικαιοπαρόχων του, οι οποίοι μεταγράφηκαν έως την 5η Ιουνίου 1993.
• Ο τρίτος κατέχει το ακίνητο μετά από προσωρινό παραχωρητήριο ή έναρξη διαδικασίας διανομής, συμπεριλαμβανομένων των αγροτικών διανομών από οποιαδήποτε αιτία, καθώς και των διανομών αγροκτημάτων και συνοικισμών σε γηγενείς κληρούχους που έγιναν μετά τη δημοσίευση του ν. 18/1944 (Α’ 14), από το Δημόσιο προς τον τρίτο ή τον δικαιοπάροχό του, υπό την προϋπόθεση ότι η παραχώρηση ή η διανομή δεν ολοκληρώθηκε χωρίς υπαιτιότητα του δικαιούχου.
• Επί ακινήτων που διαχειρίζεται το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, ο τρίτος ή ο δικαιοπάροχός του: α) απέκτησε κυριότητα βάσει τίτλου, ο οποίος μεταγράφηκε μέχρι την 5η Ιουνίου 1993 ή β) συντρέχουν οι προϋποθέσεις των περί μη προβολής δικαιωμάτων κυριότητας από το Δημόσιο.
• Κατ’ εφαρμογή της αγροτικής εποικιστικής νομοθεσίας, έχει υποδειχθεί στον τρίτο ή σε δικαιοπαρόχους του από δημόσια αρχή, η εγκατάσταση σε συγκεκριμένο ακίνητο, ιδίως στο πλαίσιο διαδικασιών αποκατάστασης πληθυσμών (προσφύγων), αγροτικών διανομών και αναδασμών.

Ορίζεται επίσης, πως ο τρίτος αναγνωρίζεται δικαστικά ως κύριος έναντι του Δημοσίου, όταν το Δημόσιο δεν έχει ασκήσει πράξεις νομής μετά την 23η Φεβρουαρίου 1946 και ο ίδιος νέμεται καλόπιστα το ακίνητο για τουλάχιστον σαράντα (40) έτη πριν από τη 19η Μαρτίου 2003. Στον χρόνο νομής του τρίτου προσμετράται και ο χρόνος νομής των δικαιοπαρόχων του που διανύθηκε με τις ίδιες προϋποθέσεις.

Οι διατάξεις αυτές, δεν εφαρμόζονται σε ακίνητα τα οποία, κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος:

• Εμπίπτουν στον ν. 998/1979 (Α’ 289), περί προστασίας των δασών και των δασικών εν γένει εκτάσεων της Χώρας, 
  Βρίσκονται εντός οριοθετημένου υδατορέματος, σύμφωνα με το άρθρο 3 του ν. 4258/2014 (Α’ 94), περί διαδικασίας οριοθέτησης ή εντός ζώνης πενήντα (50) μέτρων από τις οριοθετημένες όχθες αυτού, καθώς και εντός αιγιαλού, παραλίας, όχθης, παρόχθιας ζώνης ή πυθμένα,
• Αποτελούν πράγματα εκτός συναλλαγής, είτε ανήκουν στην κυριότητα, διοίκηση και διαχείριση του Δημοσίου, κατά το άρθρο 7 του Κώδικα νομοθεσίας για την προστασία των αρχαιοτήτων και εν γένει της πολιτιστικής, περί κυριότητας, διοίκησης και διαχείρισης σε ακίνητα μνημεία, οργανωμένους αρχαιολογικούς χώρους και εν γένει ακίνητα πολιτιστικής κληρονομιάς, είτε είναι εκτός συναλλαγής κατά το άρθρο 966 του Αστικού Κώδικα.

Χωρίς τοπογραφικό

Με άλλη διάταξη του νέου νόμου προβλέπεται  η απαλλαγή από την προσκόμιση τοπογραφικού διαγράμματος  για τα ακίνητα που είναι στο Κτηματολόγιο.

Το σχετικό άρθρο προβλέπει ότι «σε κάθε δικαιοπραξία που έχει ως αντικείμενο τη μεταβίβαση λόγω πώλησης οικοπέδου ή αγροτεμαχίου με ή χωρίς κτίσματα, επισυνάπτεται στο πωλητήριο συμβόλαιο τοπογραφικό διάγραμμα, το οποίο υπογράφεται από τους συμβαλλομένους και τον μηχανικό ή υπομηχανικό που το συνέταξε, στο οποίο αναγράφονται τα μήκη των πλευρών, τα όρια προς τις όμορες ιδιοκτησίες, τα ονόματα των γνωστών ιδιοκτητών τους, καθώς και το εμβαδόν του πωλούμενου ακινήτου.

Επί του διαγράμματος ο μηχανικός ή υπομηχανικός που το συντάσσει δηλώνει υπεύθυνα αν, επί του μεταβιβαζόμενου ακινήτου, επιτρέπεται ή όχι η ανοικοδόμηση σύμφωνα με τις κείμενες πολεοδομικές διατάξεις.

Αν το μεταβιβαζόμενο ακίνητο αποτελεί τμήμα μεγαλύτερης έκτασης, βεβαιώνεται στο ίδιο σχεδιάγραμμα από τον μηχανικό ή υπομηχανικό αν και το μέρος που απομένει στον πωλητή πληροί ή όχι τους όρους δόμησης. Εξαιρούνται από την υποχρέωση του προηγούμενου εδαφίου οι μεταβιβάσεις λόγω πώλησης αγροτεμαχίων που βρίσκονται σε καθαρά αγροτικές περιοχές, με ή χωρίς κτίσματα. 

Στο πλαίσιο αυτό, «δεν απαιτείται να επισυναφθεί το τοπογραφικό διάγραμμα της παρούσας σε δικαιοπραξίες με αντικείμενο τη μεταβίβαση ακινήτου που βρίσκεται σε περιοχή στην οποία υφίσταται λειτουργούν Κτηματολόγιο, εφόσον στην περιοχή αυτή έχει κυρωθεί και μεταγραφεί πράξη εφαρμογής και με τη δικαιοπραξία δεν μεταβάλλονται τα όρια του μεταβιβαζόμενου ακινήτου».