«Ούριος άνεμος» για τα υπεράκτια αιολικά υπό την πίεση του Ταμείου Ανάκαμψης

«Ούριος άνεμος» φαίνεται να φυσά στα υπεράκτια αιολικά πάρκα, ένας άνεμος που προέρχεται κυρίως από τα ασφυκτικά ορόσημα του Ταμείου Ανάκαμψης (RRF). 

Η ανάγκη να «κλειδώσουν» μεταρρυθμιστικά milestones, ώστε να μη χαθούν πολύτιμοι ευρωπαϊκοί πόροι, φαίνεται πως επιτάχυνε τις αποφάσεις του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, οδηγώντας σε μια επανεκκίνηση του πλαισίου για τα offshore αιολικά έπειτα από περίπου 15 μήνες αδράνειας, επιδιώκοντας να κρατήσει «ζεστό» το πρότζεκτ.

Η επανεκκίνηση αυτή αποτυπώνεται ξεκάθαρα στο Ενιαίο Σχέδιο Κυβερνητικής Πολιτικής (ΕΣΚυΠ) 2026, όπου τα υπεράκτια αιολικά εντάσσονται στα εμβληματικά έργα του ΥΠΕΝ για το επόμενο έτος.

Μάλιστα, το κυβερνητικό πλάνο προβλέπει τέσσερα βασικά ορόσημα, που πρέπει να ολοκληρωθούν μέσα στο 2026, τα οποία αν και δεν οδηγούν άμεσα σε διαγωνισμούς, στοχεύουν στην ωρίμανση του θεσμικού και τεχνικού πλαισίου, ώστε η χώρα να είναι έτοιμη όταν οι συνθήκες της αγοράς το επιτρέψουν.

Ανασχεδιασμός υπό την πίεση των ευρωπαϊκών κονδυλίων

Σύμφωνα με πληροφορίες, η επιλογή των τεσσάρων βημάτων που τοποθετούνται χρονικά στο 2026 συνδέεται άμεσα με την ανάγκη να εκπληρωθούν τα μεταρρυθμιστικά ορόσημα του RRF που σχετίζονται με τα offshore αιολικά και περιλαμβάνονται στην επόμενη, όγδοη αίτηση πληρωμής, σε μια συγκυρία όπου τα χρονικά περιθώρια στενεύουν καθώς το Ταμείο πλησιάζει στο τέλος του κύκλου του.

Θυμίζουμε ότι το αρχικό πρώτο βήμα της διαδικασίας  ήταν η Κοινή Υπουργική Απόφαση για την ενεργοποίηση του Εθνικού Σχεδίου Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων, η οποία ακόμη δεν έχει ακόμη εκδοθεί, παρά το ότι βάσει του αρχικού σχεδιασμού προβλεπόταν για τις αρχές του 2024.

Δύο χρόνια αργότερα, η καθυστέρηση αυτή οδήγησε στην ανάγκη αναπροσαρμογής του χρονοδιαγράμματος και στην προτεραιοποίηση άλλων δράσεων, ώστε να προετοιμαστεί το έδαφος και να μη χαθεί περαιτέρω χρόνος όταν ωριμάσουν οι συνθήκες για τη δημοσιοποίηση του χάρτη των προτεινόμενων θαλάσσιων περιοχών.

Τα τέσσερα ορόσημα για το 2026

Πρώτο, λοιπόν, βήμα, με βάση το νέο σχεδιασμό, θα είναι η τροποποίηση και επικαιροποίηση του νόμου 4964/2022 περί τα τέλη Μαρτίου, που από το 2022 εγκλωβίστηκε σε έναν κλοιό καθυστερήσεων.

Πρόκειται για ένα σημαντικό νομοθέτημα που προβλέπει, μεταξύ άλλων, την απλοποίηση της περιβαλλοντικής αδειοδότησης, θέσπιση πλαισίου για την ανάπτυξη των Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων, την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, την προστασία του περιβάλλοντος.

Εν συνεχεία, αναμένεται κάπου κοντά στα τέλη Ιουνίου η έκδοση Υπουργικής Απόφασης για τη σύσταση εταιρείας ειδικού σκοπού (SPV) από την Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ).

Το SPV θα αναλάβει την εκπόνηση ανεμολογικών και βυθομετρικών μελετών στις θαλάσσιες περιοχές που προορίζονται για την πρώτη φάση ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών πάρκων, συνολικής ισχύος 1,9 GW.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι τα στοιχεία που θα παραχθούν από το SPV θα είναι διαθέσιμα στους ενδιαφερόμενους επενδυτές, επιτρέποντάς τους να αποτιμήσουν καλύτερα το κόστος και το ρίσκο των μελλοντικών έργων.

Παράλληλα, εντός του ίδιου χρονικού διαστήματος, προγραμματίζεται αναμένεται η Υπουργική Απόφαση  δέσμευση ηλεκτρικού χώρου 1,9 GW από τον ΑΔΜΗΕ, ώστε τα μελλοντικά έργα να μπορούν να συνδεθούν στο δίκτυο όταν κατασκευαστούν.

Αμέσως μετά σειρά έχει η έκδοση Υπουργικής Απόφασης που θα καθορίζει τη γενική «αρχιτεκτονική» των διαγωνισμών παραχώρησης θαλάσσιων περιοχών σε επενδυτές, χωρίς ωστόσο να προσδιορίζεται ακόμη συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την προκήρυξή τους.

Η απαισιοδοξία της αγοράς

Όπως μεταφέρει στο Business Daily ο Γενικός Διευθυντής της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης (ΕΛΕΤΑΕΝ), Παναγιώτης Παπασταματίου: «Υπάρχει σημαντική καθυστέρηση. Τα βασικά ορόσημα -εκκρεμότητες είναι δύο. Το πρώτο είναι η έγκριση του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης, που έχει εκπονήσει η ΕΔΕΥΕΠ, το οποίο θα έπρεπε να έχει ήδη εγκριθεί με υπουργική απόφαση εδώ και πολλούς μήνες.

Όμως, δεν φαίνεται να υπάρχει φως για την έγκρισή τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον. Το δεύτερο ορόσημο είναι να γίνουν οι μελέτες που πρέπει να πραγματοποιήσει η ΕΔΕΥΕΠ.

Σε αυτό το σημείο, αυτό που φαίνεται να εξετάζεται είναι ουσιαστικά να αλλάξει λίγο ο νόμος και να επιτραπεί στην ΕΔΕΥΕΠ να μπορεί να προχωρήσει στις μελέτες ακόμη και χωρίς την προηγούμενη έγκριση του Εθνικού Προγράμματος».

Ωστόσο, σύμφωνα με τον κ. Παπασταματίου, η ακολουθία που θεσμικά προβλέπεται σήμερα είναι πρώτα η έγκριση του Προγράμματος και στη συνέχεια η διάθεση δημόσιων πόρων για μελέτες στις περιοχές που αυτό θα ορίζει.

Η επιλογή της παράκαμψης, όπως σημειώνει, φαίνεται να προκύπτει από τη δυσκολία ή την απροθυμία υπογραφής του Εθνικού Προγράμματος, για λόγους που δεν είναι απολύτως σαφείς.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Γενικός Διευθυντής της ΕΛΕΤΑΕΝ, εκτιμά ότι εντός του 2026 είναι πιθανό να υπάρξει κάποια κινητικότητα στο σκέλος των μελετών, γεγονός που, αν και θετικό σε σχέση με την πλήρη αδράνεια, δεν αντιμετωπίζει, κατά την άποψή του, το ουσιαστικό πρόβλημα. 

Σύμφωνα με τον κ. Παπασταματίου, το πραγματικά κρίσιμο μέτωπο παραμένει η εφαρμογή του νόμου και η εκκίνηση της αδειοδοτικής διαδικασίας μέσω του Εθνικού Προγράμματος, για το οποίο δεν έχει δοθεί ακόμη σαφές σήμα προόδου.

Σχετικά με το ζήτημα του υψηλού κόστους των πλωτών υπεράκτιων αιολικών, ο ίδιος εξηγεί πως η οικονομική αποτίμηση τέτοιων έργων δεν γίνεται με τα σημερινά δεδομένα. 

Άλλωστε, όπως επισημαίνει, οι τελικές επενδυτικές αποφάσεις θα ληφθούν σε βάθος χρόνου, όταν τα έργα θα έχουν ωριμάσει, με τη διεθνή εμπειρία να έχει δείξει ότι το κόστος των νέων τεχνολογιών τείνει να μειώνεται όσο αυτές αναπτύσσονται.

Κρίσιμο momentum για την Ελλάδα

Σύμφωνα με εκτιμήσεις πηγών της αγοράς με γνώση του θέματος, όταν το κλίμα αντιστραφεί, ιδίως με τη μείωση του κόστους των πλωτών αιολικών, η χώρα μας θα πρέπει να είναι έτοιμη να εκμεταλλευτεί το παράθυρο ευκαιρίας, χωρίς να ξεκινά τότε από το μηδέν.

Άλλωστε, τα οφέλη που απορρέουν από τα υπεράκτια αιολικά είναι πολλαπλά, μεταξύ των οποίων, η εξισορρόπηση του ενεργειακού μίγματος, μέσω της δυνατότητας για παραγωγή πράσινης ενέργειας και εκτός των μεσημβρινών ωρών.

Παράλληλα, μπορούν να λειτουργήσουν ως μοχλός εγχώριας προστιθέμενης αξίας, αφού σύμφωνα με μελέτες, έως και το 55% των επενδύσεων για την κατασκευή των πάρκων θα μπορούσε να υλοποιηθεί στην Ελλάδα, δημιουργώντας θέσεις εργασίας και τεχνογνωσία.

Πάντως, αυτό που διαφαίνεται είναι ότι με τα νέα δεδομένα οι διαγωνισμοί φαίνεται να μετατίθενται πλέον για το 2028, ενώ η υλοποίηση των πρώτων έργων αναμένεται μετά το 2032.